Tíminn - 19.09.1973, Blaðsíða 9

Miðvikudagur 19. september 1973 '
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn
Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason. Ritstjórar: Þór-
arinn Þórarinsson (ábm.), Jón Helgason, Tómas Karlsson,
Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason. Ritstjórnarskrii-
stofur i Edduhúsinu við Lindargötu, simar 18300-18306. Skrif-
stofur i Aðalstræti 7, simi 26500 — afgreiðslusími 12323 — aug-
lýsingasimi 19523. Askriftagjald 300 kr. á mánuði innan lands,
i lausasölu 18 kr. eintakið.
Blaðaprent h.f
Heimsókn Luns
För Josephs Luns, framkvæmdastjóra At-
lantshafsbandalagsins, til íslands, var fyrst og
fremst farin til að kynna rikisstjórninni álit
hernaðaraðila hjá Atlantshafsbandalaginu á
óskum Islands um að endurskoða varnar-
samninginn við Bandarikin frá 1951. Hér var
verið að fullnægja formlega þvi ákvæði samn-
ingsins, að ósk um endurskoðun á samningnum
skuli fyrst send Atlantshafsbandalaginu og það
segi álit sitt, en siðan fari viðræðurnar að öllu
leyti fram milli Islands og Bandarikjanna. Ósk
íslands um endurskoðun barst Atlantshafs-
bandalaginu i lok júni siðastl.,og hafa sér-
fræðingar þess haft málið til athugunar siðan.
Dr. Luns taldi rétt, að jafnhliða og rikisstjórn-
inni bærist álit hernaðaraðila hjá Nato, fylgdi
munnleg greinargerð frá hans hendi.
1 framhaldi af þvi, að álitsgerðinni er lokið af
hálfu Atlantshafsbandalagsins, geta hafizt
formlegar viðræður milli stjórna Islands og
Bandarikjanna um málið og má vænta þess, að
þær hefjist um næstu mánaðamót i sambandi
við för utanrikisráðherra á allsherjarþing
Sameinuðu þjóðanna. Ef viðræðurnar hafa
ekki leitt til neinnar niðurstöðu fyrir lok
desembermánaðar eða innan sex mánaða frá
þvi, að ísland óskaði endurskoðunarinnar, get-
ur hvor samningsaðili um sig sagt samningn-
um upp með eins árs fyrirvara.
Meðan álit hernaðarsérfræðinga Natos hefur
ekki verið birt, verður það ekki rætt hér, en
væntanlega verður það birt bráðlega, en til
þess þarf samþykki viðkomandi aðila. Þvi að-
eins er hægt að meta og vega slik gögn, að hægt
sé að ræða um þau opinberlega.
I sambandi við komu Luns hingað, notuðu is-
lenzku ráðherrarnir tækifærið til að gera hon-
um grein fyrir þvi, að íslendingar hefðu orðið
fyrir vonbrigðum vegna þess, hve litinn árang-
ur það hefði borið að kæra herskipaárás Breta
fyrir bandalaginu. Ráðherrarnir áréttuðu jafn-
framt, að það ástand, sem nú rikti i landhelgis-
deilunni, gæti hæglega leitt til breyttrar af-
stöðu til Nato. Hefur þannig verið komið á
framfæri ályktun fundar Framsóknarmanna á
Hallormsstað um þetta efni.
Furðulegt má það heita, hve mikið veður
Mbl. reynir nú að gera út af þessari ályktun.
Það var þó einn ritstjóri þess, Matthias Jó-
hannessen, sem vakti máls á þvi, að árás Breta
gæti leitt til brottfarar íslands úr Nato, þegar
hann beindi þeirri spurningu til Kissingers,
hvort honum væri ljóst, að „Bretar væru að
skjóta íslandi út úr Nato”. Um likt leyti stóð
Geir Hallgrimsson að fundarályktun, þar sem
þess var krafizt, að „fastaráð Natos fordæmi
árásir Breta og fyrirskipi þeim að afturkalla
flota sinn”. Nú skrifar Mbl. um þessa fyrri af-
stöðu Matthiasar og Geirs eins og hálfgerða
firru.
En þótt Mbl. virðist þannig hafa snúizt hug-
ur, gildir það ekki um þjóðina. Til þess er hún i
varnarbandalaginu, að hún fái vernd, þegar á
hana er ráðizt. Þá vernd hefur hún ekki fengið
frá Nato, þegar á hefur reynt. Þess vegna hafa
ráðherrarnir áreiðanlega talað i nafni þjóðar-
innar, þegar þeir sögðu Luns,,,að núverandi
ástand gæti haft áhrif á afstöðu íslánds til At-
lantshafsbandalagsins”. t*.Þ.
TÍMINN
Jerry Greene, Daily News, New York:
Frjálst efnahags-
kerfi er ekki til
Bandaríkin hafa stöðugt aukið opinber afskipti
G«>«rj>«‘ Slmlt/. fjúrmúliiriiöluM'rii
Jolin ( iiniiiilly
FJÓRÐA stig efnahags-
úætlunar Nixons kom til fram-
kvæmda á miönætti 9.
september, og kaupendún i
matvöruverzlunum uröu aö
greiða meira en áður fyrir
það, sem þeir keyptu.
Hagfræðingar rikis-
stjórnarinnar tala um undir-
búning að lækkandi verðlagi
— og ávallt virðist sem jafn-
sléttu verði loks náð einhvern
tima á næsta ári. En skatt-
greiðandinn verðu.r naumast
var við önnut: áhrif breyttra
aðferða en hina mishröðu en
siíelldu verðhækkun.
Einn-af talsmönnum hins
„breytta viðhorfs" i Hvita
húsinu sagði: ,,Þið getið reitt
ykkur á að markmið fjórða
stigs er núllstigið, og að þvi
kemur fyrr en þið haldið."
Maðurinn átti við þann stað-
festa ásetning Nixons og ráð-
gjafa hans i innanlandsmál-
um, að losa rikisstjórnina við
aðhaldið i efnahagsmálunum
eins fljótt og mögulegt
reynist, og komast að nýju i
gull og græna skóga hins svo-
nefrida „frjálsa efnahags-
kerfis.”
EN hið svonefnda „frjálsa
efnahagskerfi", sem stjórn-
málamenn ausa lofi i ræðum
sinum, er þvi miður ekkert
annað en ævaforn goðsögn.
Bandarikjamenn hófu alnám
þess með tollalögunum 1789,en
þau voru meðal fyrstu laga,
sem þingið samþykkti. Veru-
legur skriður komst þó fyrst á
afnámið með tollalögunum
1816.
Afskipti rikisstjórnarinnar
af efnahagsmálum ein-
staklinganna efldust- örar en
þjóðin sjálf. Fálmarar af-
skiptanna seilast nú orðið svo
langt og djúpt, að rikisstjórnin
gæti ekki sleppt hendinni af
efnahagslifinu, þó að hún fegin
vildi.
Með ,,afskiptum” er venju-
lega átt við eftirlit með laun-
um og verðlagi i liking við það,
sem Nixon forseti kom á með
fyrsta stigi áætlunar sinnar
um aukinn stöðugleika i efna-
hagslifinu árið 1971
(Demokrataflokkurinn hefir
meirihluta i þinginu og þingið
samþykkti lagaheimildina, en
þingmenn grunaði ekki, að
forsetinn hefði kjark til að not-
færa sér hana.)
NIXON hafði slik afskipti af
launum og verðlagi i huga á
blaðamannafundinum i fyrstu
viku september, þegar hann
kvaðst vongóður um, að
verðlag hætti að hækka upp úr
öllu valdi. En hann kvaðst hins
vegar sennilega blekkja al-
menning, ef hann reyndi að
segja fyrir um, hvaða dag
verðbólgan tæki að hjaðna.
Og vist kann sá dagur að
renna upp. Viö höfum heyrt
nálega alla efnahagsráðgjafa
forsetans birta spár sinar
reglulega i tæp fimm ár.
Venjulega hefir verið gert ráð
fyrir að ná hinu þráða marki
eftir þrjá mán. eða svo: Nú
bregður hins vegar svo við, að
þeir fást ekki til að spá jafn-
vægi fyrri en ,,um mitt ár
1974.”
Hér er ekki úr vegi að minna
á fremur napurlega umsögn
Nixons forseta um efnahags-
ráðgjafa sina: ,,Spá þeirra
um verðbólguna á þessu ári,
hefur ekki verið sérlega
áreiðanleg eins og þið vitið”.
Rétteraðtaka fram. að meðal
ráðgjafanna er George Shultz
fjármálaráðherra og John
Connally fyrrverandi fjár-
málaráðherra, en tillögur
hans stefndu i þveröluga átt
við tillögur Shultz.
En hvort eða hvenær sem
núgildandi bráðabirgða-
ákvæðum,aðhaldi, eftirliti eða
reglum í launa- og verðlags-
málum kann að létta, þá er
hitt alveg vist, að einhvers
konar umfangsmikil afskipti
verða við lýði jafn lengi og
stjórn rikisins.
ÞINGIÐ hefir verið að
sanna þessa fullyrðingu i hart
nær 200 ár. Við höfum til
dæmis skattana, sem hal'a
áhrif á verðið, sem krafizt er,
launin, sem greidd eru, tekjur
manna og ágóða. Tekjuskatt-
ur félaga og einstaklinga er
einhver öflugasti jafnarinn,
sem enn hefir verið gripið til.
Spyrjið skattgreiðendur.
Valdboðnar mengunar-
varnir kosta fé og hækka verð.
Enn eru i gildi lög um
lágmarkslaun, þrátt fyrir
synjun Nixons um hækkun
þeirra (en samkomulag um
einhverja hækkun viröist þó
óhjákvæmilegt).
Eftirlitsnefndin með
vjðskiptum milli fylkja dæmir
um far- og flutningsgjöld með
járnbrautum og langferðabih
um, en þau ráða vitaskuld
miklu um flutningskostnað.
Póstgjaldsnefndin ákveður
frimerkjaverðið og það
hækkar jafnt og þétt.
Styrkveitingar rikis-
stjórnarinnar hafa breytt
verðlagi,kostnaði og arði siðan
járnbrautin var fundin upp,og
sennilega miklu lengur með
einhverjum hætti. Rikis-
stjórnin hefir kynslóð eftir
kynslóð verið að fálma i járn-
brautir og skipasmiöar, og
húsbyggingar upp á siðkastið.
Sérhver dollar, sem greiddur
er i styrk, breytir verðlaginu,
en sérhvert sent kemur lrá
skattgreiðendum, sem vildu
verja fé sinu i annað, sem
hugur þeirra girnist fremur.
BÆNDUR tóku að njóta
svimandi Ijárhæða i stvrkjum
á árum milli ’30 og’40. Nixon
helir verið að leyna aö
stemma þann slraum.en það
takmark hans virðist enn ora-
langt undan.
Lita verður á það sem
hreinan barnaskap, þegar
haldið er fram, að rikis-
stjórnin sé i þann veginn að
koma á ,,frjálsu efnahags-
kerfi” — hvað svo sem það
hefir nú verið á sinni tið. Allt
stefnir að auknum en
ekki minnkandi afskiptum,
beinlinis með þaö fyrir augum
að dreifa nauðsvnlegri
þjónustu sem jafnast meðal
alls almennings, til dæmis
heilsugæzlunni.
En þrátt fyrir öll afskipti
rikisstjórnar, hvort sem þau
eru timabundin eins og fjórða
stig áætlunar Nixons, eða
ævarandi eins og skattarnir,
er til eitt lögmál,sem þingið
hvorki samþykkir né nemur
úr gildi. Það kallast lögmál
framboðs og eftirspurnar og
mun verða enn lengur við lýði
en hagfræðingarnir.