Atuagagdliutit - 08.06.1983, Blaðsíða 39

Qqallinneq • Debat_________
taissariaK artut avdlat
ukioK kingugdleK Danmarkime Blå
Korsit kåtuvfiåne tusagagssaKartitsi-
nerrne pissortaK: Kurt Frost kisitsiti-
§ut påsissutigssanik soKUtiginartu-
itik saneunusimavoK, ilåtigut nakor-
sat nalunaerssusiat tungavigisimav-
dlugit.
naluneKångitsutut uvdluvtine imi-
Sagssap isumerfiginiartamerane av-
dlanisuldle Kavdlunåt kalåliungitsut
etKarsartamere nunavtine suniutile-
•aijugssuångorsimåput. tamatumu-
ngalo åssersutigssauvdluarpoK avisip
Bornholmerip Kavdlunåt akornåne i-
augagssap KanoK isumaKarfigine-
Karneranik aperssuisimaneranit sar-
Kumersut.
aperKut: Kavdlunåt akornåne imi-
gagssamik atuineK angivatdlårpa?
akissut: inusugtut aulakortitdlutik
aVKusinerme avdlanilo inuit angat-
dlavfiginerussine perugdluliortarnere
ajorput.
ala'ssut: uvdlume Kavdlunåt snap-
simik atuinerat mikinerussugpat aki-
lerårutit Kagfasingnerujugssusaga-
luarput. taimåitumik isumaKarpunga
Kavdlunåt imerpatdlårnerardlugit a-
voncårissariaKångitsut.
akissut: aperineKartut inusungner-
Påt ilåt ima akisimavoK: Kavdlunåt i-
aiigagssamik atuinerat akunagtuvoK,
anginanilo mikingilaK, aserutitutdlo
°KautigineKarsinaunane.
nakorsat nalunaerssutait
nakorsat pilagtaivingnérsut OKauti-
gait, pilagtaivingne suliarineKartut
Kulingat imigagssamik atornerdlui-
fennik peneuteKartartOK.
åmalo imigagssamik pencuteKar-
tumik nakorsiartartut 43%-isa 1,5
Promile sivnerdlugo aungmingne imi-
gagssaK akugissaråt.
ancunarsimassutdle nakorsiartarfi-
imigagssaK
uvdlune måkunane tusartualerparput
kingumut imigagssap piliarissartagai.
tamånalo agsut nuårupoK.
ilame uvdlut tamangajaisa tusar-
tualerparput, uvane uvanilo imigag-
ssaK pissutauvdlune toKusissoKartoK
imalunit toKutseriartoKartOK. 1982-
ime aprilip autdlancautåne imigag-
ssaK kigdlérutineKarpoK nålagkersui-
ssivtinit. imatut nipilingmik OKarfigi-
neKardluta tåssa ilivse akissugssauv-
figilerparse KanoK atusavdlusiuk. nå-
•agkersuissuvta akissugssauvfmgmik
angisorujugssuarmik tunivåtigut tai-
niatut angmainerrm'kut.
kisiåne akissugssauvfik kalåtdlinut
tuniuneKartoK tåssa imigagssaK
nangminérdluta atornera migdlisinia-
gagssarput, KanoK atorsimanerpar-
Put?
misiligtineK tåuna atornerdloru-
jugssuåinarsimavarput. agdlåt imer-
neK 70% sivnerdlugo agdleriartinar-
simavarput, tamånalo nuåningilaK
agsutdlo sule angnermik isumakulug-
titsilerdlune.
imalo apererusungnarsivdlune o-
Kartugssaussut KanoK-una agtigissu-
ne sågfigingnigtut 20%-é imigagssa-
mik sunigausimassartut, tamåkussar-
putdlo imemiartarfingmémerup ki-
ngomagut pissartut. angatdlånermilo
ajoKusertut 15%-é imigagssamik su-
nigausimassartut.
imigagssat KanoK akeKåsåpat?
naluneKångilaK aningaussat isertitat
amerdliartornerat imigagssamik atui-
nerup Kagfariartorneranik maligte-
KartartoK. nautsorssuinertigutdlo
Kavdlunåt sulissartut akunermusiaisa
Kagfariartornere tungaviliutdlugit
nautsorssusiortOKarsimavdlune.
1920-me sulissartup nunåinarmiup
nal. akuneranut sulisimagune imiår-
Kat pilsnerit sisamat pisiarisinausima-
vai. 1960-ime arfinigdlit, 1980-imilo
15-it.
tamatumunga atassumik sujuner-
sutigineKarsimavoK pilsnere 10,00
kroneKalisassoK, taimailiornikut nal.
akuneranut sulerérnerme tatdlimåi-
narnik l'miårarsissoKarsinångordlu-
go.
nunavtine uvdlume sulissartOK
SIK-imut ilaussortaussoK arfiniling-
nik imiårarsisinauvoK.
åmåtaoK avKusinertigut angatdlå-
nerme imigagssamik pencuteKartu-
mik ajunårnerit tOKumik kingune-
Kartut ukiut ingerdlanerine Kagfa-
riarsimanerat ima issikoKarpoK:
inungnit 100-nit: 1930-me 4,1%,
1960-ime 13,2%, 1980-ime 35%-iuv-
dlutik.
sornguname ajornångeKaoK OKå-
savdlune uvagut nunavtine avKusi-
nertigut angatdlånerme ajunårtartut
ikigtuinaussut. kisiåne 1930-mit må-
namut ajunårnerit imigagssamik per-
KuteKartut Kagfariarsimanere kisitsi-
singordlugit Kanormitauvame issi-
korpat?
mik ajoKutaulerpat såkortumik isu-
merfiginiaråt. pissarnermigtut akissu-
tigssaK unåusaoK: sule påsissutigssat
amigarput angnertunerussumik påsi-
ssaKancåratdlarta.
ukiut Kavsit ajoKutaunera påsiniå-
sagavsiuk? inuiaKatigit imigagssamut
nåkåukiartornerat issigingitsussår-
tuåsavisiuk? ajornaKaoK, KanoK iliu-
seKartariaKalerpause imalumt iliuse-
KartariaKalerpugut, imigagssap a-
kiorneKarnigssånut. inuiaKatigit sule-
Katigigdluta imigagssaK sordlånit sa-
jugpitdlagtiniarniartigo mingnerpå-
ngornigsså tikitdlugo, taimailiungi-
kuvta ikukalugtuinåsaoK.
agdlagkama ilåne OKarérpunga
misiligtineK åtåsinausimångikigput.
nålagkersuissuvta tatigaluta nangmi-
nérdluta imigagssamut aKutsiseriara-
luarpåtigut oKarérnivtutdle tamåna
artorsimavarput, angussingitsorujug-
ssuarsimavdlutalo. taimåitumik isu-
maKarpunga periusigssaK unatuau-
lersoK såkortunerpåmik kigdlilersui-
neK nålagkersuissut uvagutdlo inug-
taussut suleKatigingnivtigut tamåna
anguniarniartigo. Jens Larsen
ATAUSERDLE KularnångilaK
uvdlume nunavtine Danmarkimilo
nunavta ajornartorsiutå ilunger-
sunartOK tåuna pivdlugo piviussumik
iluamérsumigdlo iliuseKalemigssar-
put pissariaKalerpoK. tamånalo pisi-
nauvoK imigagssamut issigingnigtar-
nivta avdlångortineratigut suleKatau-
lemigssavta pissariaKåssusianik på-
singningnivtigut.
uvdlume angerdlarsimavfingne a-
merdlaKissune sunånguaK tamarme
imigagssartalersorneKarpoK. anger-
dlarsimavfTt ilarpagssuine asule ani-
ngaussarslnåsångitdlat, kisiåne-una
ervnguteKalutik. tamånauvoK mali-
gagssiuinerdlungneK.
tamatuma saniatigut imigagssap a-
jornartorsiutauneranut atassumik
patsisigssarsiornerit piviussungitsut
KimåneKartariaKarput. inilungneK, i-
nigssaileKineK imalunit igdlugssaile-
KineK, uvdlume aningaussat milliu-
nerpagssuit atordlugit inigssiat sa-
naortorniarneKarput. aunale tuping-
nartOK: inuit påsineK saperunarmå-
ssuk anersåkut Kugsalåinerup pissar-
fé erssertartut amerdlasutigut pissar-
mata inigssiane pitsaunerpåne agdlåt.
ikiutisissarneK imalunit iliniartutut
åpasigsumik aningaussatigut isertita-
KarneK imerpatdlårnermut ikiaror-
nartunutdlo atornerdluissarnermut
pencutaussoK. iliniagaKartut ikiuti-
NATO-båj
»Europa tamarme sutut Kalårtitatut
ipoK ardlåtigut utserssulersinauvdlu-
ne sordlo igaK KalårtitaK utserssu-
ngitsorneK ajortOK taimatut Europa-
me sorssulernigssaK piumårpoK.«
(AvangnåmioK 1937). taimanisutdle
manåkut tasama ernumåput, nalu-
nginamiko sorssugtOKalerpat kingu-
mut encugaussugssauvdlutik. tamå-
ssalo avdla nipiujungnaerpoK atom-i-
nik såkugssiarssuit pérdlik; Kanigtu-
nguåkutdlo inuit atancinartorssuit
USA-me ilagingne Kutdlersat tamatu-
munga isumaKatauvdlutik suliniute-
Karnialerput.
såkugssiat sorssungnermilo ator-
tugssiat tamåkerdlutik pineKångit-
dlat, tåssaliuna atom-ip Kaertartulili-
sautiliat igeriutagkat péncugait tamå-
ko aseruinerpaussugssaungmata. så-
kut eneigsinigssaK pivdlugo piliaor-
Kågaluarput, måssåkutdle aitsåt tai-
ma såkugssiortoKartigaoK erxigsinig-
ssaK pinago kisiånile aseruisinåussu-
seK angnerpåK tungålitsertuardlugo.
nunavtinilume såkutOKariit mardluk
sorssungnigssamut sitdlimauartitau-
nerat atortorigsårusersortuinarneKar-
neratdlo erKigsinermik OKariartute-
Karatik akerdlianik såkugssiorner-
ssuarmut angumangniarnermik pat-
siseKarput.
Pitugfik Kangerdlugssuardlo atati-
neKarput sorssugtOKalerpat sujusi-
nårtumik kalerrisårinigssamut ator-
figssaKartineKaKigamik, åmame uv-
dluvtine atortorigsårutit atordlugit
såkutigut nalunaerasuartauteKamii-
kutdlo sujugdliungikåine åssiginarpå
sorssugtOKalerpat ajorssarnigssaK;
taimåingisinåungilarme suke 700
mill.-nik akeKaraluatdlarune.
siagdlitdlo imigassarsiutigssåinik
kaussarfingmiulisavdlugit akigssa-
Karpugut? inusugtungup anguniaga-
Kartup aningaussatigut nangmagag-
ssat OKimaitsut avKutigissariaKartar-
simavai. uvdlume angussuångorsi-
massut Kavsiupat iliniartutitdlutik a-
ningaussånguanik nåmagtusårissar-
nermingnik ilåtigut Kuianartungor-
dlugit encartugagssagdlit? sorme-tau-
vame inuit tåukua imigagssamut så-
ginarsimångitsut? imaigunartoK-una
inuit tåukua ugperisimagait: tungu-
sungnitsut Kasilitsunik sujuleKartar-
mata.
sungivfingme såriarfigssaileKine-
rup imerpatdlårneK pilersisimavait: i-
suma tamåna KuianarneruvoK.
uvdluvtine kommunikutårtumik
sungivfingme iliniartitaunermilo inat-
sit maligdlugo inusugtut kikutdlunit
piumagunik pisinautitåuput sungiv-
fingme sumigdlunit suliniaKatigig-
fingmik peKatigigfingmigdlunit piler-
sitsiniarsinautitauvdlutik, inatsitdlo
tåuna maligdlugo aningaussanik ki-
nuteKarsinautitauvdlutik. Kuianar-
tuale auna: uninardlutik nivdliang-
mata: »såriarfigssaKångilagut«. sulile
KuianarneruvoK såriarfigssaKångit-
sunik ånåussiniartut: Bingoklubinik
ingmingnut taigortut pilermata, tai-
malo peKatigigfik aserordlugo.
Samuel Hard.
Pitugfik Kangerdlugssuardlo er-
KåuneKåsåput arKartartunit imap i-
luaningånit Kaertartunik igeriutagka-
nik, såkusivingnit nunap iluaningånit
autdlartitagkanik kisalo tingmissartu-
nit såssuneKåsavdlutik. Kaertartut
Kaernermikut Kingornerit toKunartut
nunarujugssuarmut asilassumut to-
rartikumårpait, ingangmigdlo sermip
sikuvdlo Kåvat tOKunartunik sivisu-
mik matusimassugssauvdlugo.
USA-p såkutOKarfé SOVJET-ip
nalungingåramigit sordlo tåssa kau-
ssarfingmiorinarai, åma nalunångit-
sumik rusit issigtume pissutsit ilisima-
ssaKarfigineruvdlugitdlo issigtume
sorssungnerme atorsinaussunik misi-
leraineruvdlutik, sordlo sikusiussuar-
nik sorssutinigdlo Kamutinigdlo na-
lencusagkanik.
tamåko nautsorssutigigåine Kula-
rutigssåungilaK issigtup sorssungni-
kut nutåmik avigfigeKatiglngniutau-
lernigsså ajugaussugssat piumassait
nåpertordlugit.
månåkutdlo NATO-mut ilaussor-
tauneK akerdliuvfigineKartalermat
Siumut OKartarpoK tamåna apeneu-
serneKaranilo avdlångortiniarneKåså-
ngitsoK. sok? »nålagauvfeKatiging-
nerup« atåninera patsisiginardlugo?
»nålagauvfeKatigingnerup« ancane
AvanerssuaK pigdliutiginiarpisiuk?
åma isumaKarpunga »Ineriartor-
neK Parté« pissariaKångitsoK tåussu-
ma piukortup OKausé tungavigalugit
pilersisavdlugo, tåssame naluneKå-
ngitsutut Inuit AtaKatigit NATO-
mut pitugtugausimanerput akerdle-
rivdluinarmåssuk.
J. Lyberth
NR. 23 1983 39