Tíminn - 09.12.1979, Blaðsíða 10

10
Sunnudagur 9. desember 1979
Sveinn ólafsson
Magnús Torfason
Þorleifur Jónsson,
Jörundur Brynjólfsson
Asgeir Asgeirsson
ÞINGMANNALÝSINGAR í
STEINGRÍMSSÖGU
Hér á eftir verða gripnar nokkrar mannlýsingar
og kynningar þingmanna i Steingrims-sögu, flestar
frá þinginu 1931, en er þó aðeins litið sýnishorn af
þingmannalýsingunum i bókinni.
Vitrastur þingmanna
„Næst veröur mér aö minnast
þingmanna Sunnmýlinga, sem
báöir fýlgdu Framsóknarflokkn-
um. Sveinn ólafsson, bóndi og
umboösmaöur i Firöi.var aldurs-
forseti á Alþingi 1931, þá 68 ára.
Sveinn Ólafsson var öldurmann-
legur ásýndum, alhvitur á hár og
skegg, haföialskegg fremur gisiö
ogrytjulegt. Andlit ekki fritt, rist
djúpum rúnum, gáfuleg augu og
mikiö enni. Sveinn var tæpur
meöalmaöur, fremur grannvax-
inn og ekki mikill fyrir mann aö
sjá viö fyrstu sýn. En þegar hann
flutti ræöur, veittu menn honum
fljótt eftirtekt. Rómurinn djúpur,
iviö dimmur. Talaöi hægt meö á-
herzlum. Hann byggöi ræöur sin-
ar vel, rökfastur meö afbrigöum,
enda v ar Sveinn d júpvitur m a öur.
Hyggégekkiofmælt.aöhann hafi
þá veriö vitrastur þingmanna.
Sveinn þótti nokkuö Ihaldssamur I
mörgum málum. Uröu árekstrar
milli min og Sveins alloft þessi
þrjú þing, sem viö sátum saman.
Sérstaklega varö rimma milli
okkar út af ábúöarlagafrum-
varpi. Sveinn vildi sem minnstar
og helzt engar breytingar frá
gömlu lögunum. Taldi hann skoö-
anir minar og margra annarra
hinar fráleitustu, hreinan komm-
únisma.sem væri stórhættulegur.
Sneri hugsandi
upp á skeggið
Annar þingmaöur Sunnmýl-
inga, Ingvar Pálmason, útvegs-
bóndi, Noröfiröi, var um fátt
Sveini likur nema þaö, aö báöir
voru hinir mestu heiöursmenn,
sem ekki máttu vamm sitt vita.
Ingvar var þá tæplega sextugur
aö aldri, meöalmaöur á hæö,
þrekvaxinn, sköllóttur. Andlitiö
breitt, ekki fritt, djúpar hrukkur
en óreglulegar, og virtust andlits-
drættirnir þvi eins og stangast á.
Ég get þvi ekki sagt aö heildar-
svipur Ingvarsbyöi góöan þokka.
Hann haföi yfirskegg mikiö, fitl-
aöi hannoft viö aö snúa upp á þaö.
Ingvar mun ekki hafa veriö nema
Imeöallagi greindur.enhaföi afl-
aö sér mikillar reynslu um ýmis
mál, einkum útgeröarmál. Hann
var tillögugóöur og ráöhollur og
viidi aldrei annaö en þaö, sem
hanntaldi satt og rétt. Ingvar var
frjálslyndur, hleypidómalaus og
hinn mætasti maöur, sem vann
sér aukiö traust viö vaxandi
kynni.
Héraðshöfðingi með
óbifanlegriró
Þegar minnzt er þingflokks
Framsóknarmanna áriö 1931 mun
enginn gleyma Þorleifi Jónssyni,
bónda i Hólum, þingmanni Aust-
ur-Skaftfellinga. Þorleifur var þá
maöur hátt á sjötugsaldri, tæpu
ári yngri en Sveinn i Firöi. Þor-
leifur var rifur meöalmaöur á
hæö, grannvaxinn, hreyfingar
hægar en ákveönar. Þegar hann
gekk, virtist hann liöa áfram,
teinréttur og spengilegur. Þor-
leifur var dökkur yfirlitum og lit-
iö hæröur, þrátt fyrir háan aldur.
Andlitiö mjótt, nefiö þunnt og
hvasst aö framan. óbifanleg ró
hvildi yfir Þorleifi, andlitsdrættir
hans voru reglulegir, en báru
jafnframt vott um festu. Litla at-
hygli vakti Þorleifur viö fyrstu
sýn, jafnvel mun sumum hafa
virzt hann vera hálfgert rolu-
menni, öruggt ,,atkvæöi”,en ekk-
ert meir. Viö kynningu fékk ég
allt annaö álit á Þorleifi. Hann er
vel greindur, gætinn maöur,
sjálfstæöur i skoöunum, reynir á-
vallt aö gera sér grein fyrir
hverju máli og fylgja þvi, er hann
telur sannast vera. Ræöumaöur
var Þorleifur litill, röddin veik,
dálitiö nefmælturog framsetning
áhrifalitil. Heima I héraöi hefur
Þorleifur veriö héraöshöföingi i
meira en hálfa öld viö vaxandi
traust og viröingu. Hann lifir enn,
hátt á niræöisaldri, stundar ýmis
störf enn þá og skrásetur endur-
minningar sinar.
Vafningalaus
herðimaður
Lárus bóndi Helgason á Kirkju-
bæjarklaustri, þingmaöur Vest-
ur-Skaftfellinga, var um fátt likur
Þorleifi starfsbróöur sinum. Lár-
us virtist vera meöalmaöur á
hæö, en mun hafa veriö nokkru
meira, samanrekinn, heröibreiö-
ur og þykkur undir hönd, vööva-
mikill og án efa afrenndur aö afli.
Höfuöiö allstórt, þvi sem næst
ferkantaöandlit.Svartur á hár og
skegg, litiö farinn aö hærast,
haföi litiö efrivararskegg, enniö
lágt, augunlitil oglágu innarlega,
djúpir ennisskútar. Röddin var
mikil, dimm og sterk. Lárus vakti
hvarvetna eftirtekt, vöxtur hans
og yfirbragö var slikt. Hann var
mjög öruggur i framgöngu, gætti
nokkurs yfirlætis i hreyfingum
hans og fasi, en sllkt fór Lárusi I
raun og veru vel, svipur hans
allur var sllkur. Vitmaöur var
Lárus ekki mikill, mun hann litt
hafa fengizt viö aö skyggnast
undiryfirborö viöfangsefnanna —
eöa kryfja hlutina vendilega.
Lárus var fljótur aö taka ákvarö-
anir, og var aidrei i vafa um, aö
hans skoöun væri sú eina rétta.
En öörum þræöi var Lárus ótrú-
lega talhlýöinn. Notuöu mót-
flokksmenn hans sér þaö oft,
fengu hann til þess aö fylgja sln-
um málum, skjölluöu hann meö
þvi aö mestu mennirnir létu ekki
flokksböndin binda sig. Taldi
Lárus þaö vott sjálfstæöis sins og
mikilmennsku aö hiröa ekki um
ákvaröanir sins flokks nema
aö vissu marki. Gallinn var bara
sá, aö Lárus vantaöi vitsmuni til
þess aö fara þannig aö, féll hann
þvl æöi oft I laungryfjur andstæö-
inganna. Lárus var allmikill
drykkjumaöur, hygg ég aö hann
hafi drukkiö vln daglega þessi
þing, sem viö vorum saman.
Sjaldan sá vin á Lárusi, en ef
hann neytti þess aö ráöi, varö
hann enn dekkri I andliti og hvat-
ari til orös. Oft vildi Lárus gefa
mér I staupinu, var þaö
spíritusblanda, sem hann drakk.
Aldrei veröur Lárus talinn meö
merkari þingmönnum, en sem
stórbónda og gestgjafa I Kirkju-
bæjarklaustri og sem forgöngu-
manns margra framfaramála
Vestur-Skaftfellinga mun hans
lengi minnzt. Lárus var rúmlega
fimmtugur aö aldri, þegar viö
kynntumst 1931.
Veðurviti flokksins
Næst veröur mér aö minnast
Arnesingagoöans, Jörundar
Brynjólfssonar, bónda I Skálholti,
Jörundur var þá hátt á fimmtugs-
aldri. Ariö 1916 var hann kosinn á
þing fyrir Alþýöuflokkinn i
Reykjavlk, stundaöi hann þá
kennslustörf þar. Ariö 1919 fluttist
hann austur i Arnessýslu og hóf
búskap. Flutti fáum árum síöar i
Skálholt og bjó þar miklu búi.
Jörundur var hár maöur vexti,
grannur, hálf krangalegur og
skarpholda. Andlitiö fremur
smátt, eins og dálitiö saman-
herpt. Andlitsdrættir ekki hreinir,
mátti glöggt greina, aö þar voru
ýmis veörabrigöi. Jörundur haföi
góöa greind og var undirhyggju-
maöur nokkur. Þaö tók hann ekki
mörg ár aö hafa fataskipti, þegar
hann fluttist úr Reykjavik austur
I Arnessýslu. Eftirfá ár var hann
oröinn eldheitur Framsóknar-
maöur og þingmaöur kjördæmis-
ins. Ekki þótti mér Jörundur
skemmtilegur ræöumaöur, var
honum þóléttummál.Hann haföi
málskrúö mikiö I ræöum slnum,
kryddaöi meö fornum oröatil-
tækjum, en oft var erfitt aö vita
hvaö Jörundur raunverulega
Hannes Jónsson
meinti, þótt hann væri búinn aö
tala langt mál, Jörundur var
klókur og r eyndi aö nota sér klók-
indin, var hann oft nefndur veöur-
viti flokksins um ýmis pólitisk
vandamál. En aö hálfu leyti var
þetta nafn notaö sem hnjóösyröi
um Jörund, þvi aö fáir vildu
treysta honum fullkomlega hann
lagöi sig allmjög fram um aö ná
vinfengi og trausti andstæöing-
anna, einkum vissra manna i
Sjálfstæöisflokknum. Jcrundur
var forseti neöri deildar Alþingis.
Gegndi h ann þvi starfi meö mestu
prýöi, var röggsamur fundar-
stjóri, skýr og glöggur, ef hann
þurfti aö kveöa upp úrskurö, og
yfirleitt ágætur forseti.
Málsvari smælingja
Samþingismaöur Jörundar
Brynjólfssonar var þá Magnús
sýslumaöur Torfason, átti hann
heimili á Eyrarbakka. Magnús
var þá aldraöur oröinn, 63 ára, en
bar aldurinn vel. Hann var hár
maöur vexti, þrekinn, gekk tein-
réttur, tiginn i fasi. Höfuöiö var
mikiö, sat á löngum hálsi, hvitur
fyrir hærum, meö stuttklippt efri-
vararskegg. Andlitiö rist djúpum
rúnum, fremur ófrltt, en kempu-
legt. Nokkurs yfirlætis kenndi i
framkomu Magnúsar allri, en fór
honum þó raunar vel, þvi aö þaö
var hvorki mont né gort, heldur
tilfinning hans um eigin dug og
sjálfstæöi. Bar allmikiö á fornum
embættissvip á Magnúsi, en svo
mikil karlmennska og öryggi
fylgdi, aö ég kunniþví vel. Röddin
var einkennileg, hálfhás og eins
og slitnaöi sundur, þegar hann
talaöi. Ræöur hans báru keim af
þessu, — fylgdu einkennilegir
rykkir I lok setninga. Magnús
haföi lengi veriö allmjög um-
deild. Var fyrst sýslumaöur i
Rangárþingi, þá á Isafiröi, en
haföi nú um nokkur ár veriö yfir
vald Árnesinga. Hvar sem hann
var, vakti hann athygli, og var
allmikill stormur um hann og
flokkadrættir. Á Alþingi haföi
hann setiö ööru hverjuslöan fyrir
aldamót. Grófyrtur var Magnús,
Bjarni Asgeirsson
haföi gaman af aö segja sögur
meö einkennilegu oröalagi og
vildi þá g jarnan láta tviræö orö og
klám fljóta þar meö. Höföingi
mikill var Magnús, haföi yndi af
gestum, veitti rikulega I mat og
drykk, sem hann og notaöi sjálfur
ósleitilega, en þoldi aö drekka
hverjum manni betur. Þegar
Framsóknarflokkurinn kom til
valda 1927, var Magnús kosinn
forseti sameinaös Aiþingis. En
1930 breytti meiri hiuti flokksins
þessu, kaus þá Ásgeir Asgeirsson
til þess aö stjórna á þúsund ára
hátiö Alþingis það ár. Þetta sveiö
Magnúsi mjög eins og von var til.
Þaö var Tryggvi, Jón i Stóradal
og þeirra menn sem þessu réöu.
Þessu gat Magnús ekki gleymt
eins og síöar kom fram. Magnús
var mikill andstæöingur Ihalds-
ins, enda lögöu Sjálfstæöismenn
hann I einelti og reyndu aö gera
honum allt til minnkunnar. Ég
varö góöur kunningi Magnúsar.
Þrátt fyrir sumt klúrt og rudda-
legt i fari hans, fannst mér bera
meir á réttsýni og drenglyndi,
enda hefi ég þaö fyrir satt, aö
hann hafi ávallt, alla sina löngu
embættistlð, tekiö málstaö smæl-
ingja og þeirra, er minna máttu
sin.
Hverjum manni ljúfari
— með tvirætt bros
Næst verður mér aö hverfa
vestur I Vestur-lsafjarðarsýslu
og minnast þingmanns þeirra
Vestur-lsfiröinga, Asgeirs As-
geirssonar. Asgeir var guöfræö-
ingur aö menntun, en var skipaö-
ur fræöslumálastjóri aö Jóni
Þórarinssyni látnum. Hann var
kosinn þingmaöur V.-lsfiröinga
1927 og var nú forseti sameinaös
Alþingis. Asgeir var og er glæsi-
legur maöur aö vallarsýn, fremur
hár vexti, þrekvaxinn og feitlag-
inn, ljós yfiriitum og vel farinn I
andliti, oft lék tvirætt bros um
varir hansog andlitiö allt. Asgeir
er ágætum gáfum gæddur, hefir
og menntun góöa. Ræöumaöur
góöur, talaöi skipulega og rök-
vist. Röddin er þó fremur veik og
ræskirhannsig oft, er hann flytur
ræöur. Ekki virtist Ásgeir eiga
mörg brennandi áhugamál þegar
viö kynntumst fyrst. Hitt
mun nær sanni, aö honum þótti
notalegt aö hreiöra um .sig
innan Framsóknarflokksins.
Björn Kristjánsson