Tíminn - 29.09.1981, Blaðsíða 9

,/Hafi urriði verið í vatninu
hverfur hann venjulega eftir
tilkomu bleikjunnar og þau eru
ófá þau góðu urriðavötn/ sem
eyðilögð hafa verið á þennan
hátt".
Myndir af bleikju úr svipuðum vötnum af sama svæöi (sunnan
Tungnaár), önnur úr Kirkjufellsvatni þar sem sett var út bleikja fyrir
10-11 arum, komin á offjölgunarstig, smá og horuö. Hin myndin sýnir
bleikju úr Eskihliöarvatni sem sett var út fyrir 5-7 árum, stofninn enn
mátulega stór, fiskurstór og feitur en þar mun fara á sömu leiö.
hann er nú aö mestu horfinn, Blá-
hyl, Dómadalsvatn, Loömundar-
vatn og Sauöleysuvatn. Eski-
hliöarvatn er ekki ofsetiö ennþá,
en viröist vera á þeirri leiö. Þar
hefur veriö veitt mikiö i sumar,
og veröur athyglisvert aö fylgjast
meö þvi hvort hægt veröi aö halda
bleikjunni niöri meö veiöi.
Frostastaöavatn er þvi eina
vatniö sem ekki er i bráöri hættu.
Ekki er hægt aö skýra hvaö veld-
ur, eöa hver örlög vatniö muni
hljóta. Veriö getur aö þaö sé
vegna þess hve stutt er siöan
bleikjunni var sleppt þar, eöa hún
sé enn ekki búin aö finna réttan
hrygningartima sem passar viö
hitabúskap vatnsins. Einnig er
veik von um aö hrygningarskil-
yröi séu þaö léleg aö offjölgun
veröi ekki og er þaö þá ein af ör-
fáum undantekningum frá
meginreglunni.
Enn einu sinni: Setjiö ekki út
bleikju nema aö vandlega yfir-
lögöu ráöi og I samráöi viö sér-
fræöing.
humarbát sem dæmi. Þaö vita
flestir nema Grandvar, aö afla-
hlutur sjómanna eru prósentur af
afla upp Ur sjó. Sé afli góöur er
hluturinn góöur, sé afli rýr er
hluturinn lítill eða jafnvel enginn.
Þá tekur við kauptrygging sem er
lágmarkskaup og er 1. sept. fyrir
hásetakr. 6.675,fyrirmatsvein og
annan vélstjóra kr. 7.743 og fyrir
skipstjóra, stýrimann og fyrsta
vélstjóra er kauptrygging 8.646
kr. Orlof bætist siðan við þessar
greiöslur.
Fyrir þetta kaup hafa menn allt
að 16 tima vinnuskyldu alla sjö
daga vikunnar, nema i 48 stunda
helgarfrium aöra hvora helgi. Oft
er þó vinnutiminn lengri, sundur-
slitinn með kannski 2ja tima hvild
tvisvar til þrisvar á sólarhring
dögum og vikum saman, þvi
Hornfirðingar taka ekki helgarfri
yfir humarvertið.
Skiptaprósenta humarbáta,
sem Grandvar tekur svo smdck-
lega fyrir af sinni miklu fávisku
er 31,5% skipt i 6 staði. Ofan á
þetta greiöir útgerð bátsins 8,33%
i orlof og aukahluti, sem eru 25%
fyrir matsvein, annan vélstjóra
og netamann — sé háseti skráöur
sem slikur — 50% fyrir 1. vél-
stjóraog stýrimann og 100% fyrir
skipstjóra. Þessi hlutaskipti hafa
tiðkast um áratugi. Þvi getur þaö
illa staöist þegar Grandvar segir
hásetahlut 100 þús. en hlut skip-
stjóra 140 þús. kr.
Þessir hlutir eru toppurinn,
þetta Uthaldið, en hvað báru hinir
úr býtum sem allir fengu minna
ofan i sára litið og fyrir kannski
litiö minni fyrirhöfn. Vill kannski
einhver Grandvar hælbitur og
öfundarmaöur islenskra sjó-
manna slá þvi upp sem stórfrétt á
slúöursiöum Dagblaösins. Þvi
miður er þaö stór hópur sem ber
oft mánuðum saman litiö meira
úr býtum en kauptryggingu og
kannski rétt rúmlega þaö. Vinnu-
timi þessara manna er oft ótrú-
lega langur, oft 18-20 klukku-
stundir á sólarhring. Já, það þarf
aö vinna fyrir kaupinu sinu á
fiskiflotanum Grandvar sæll.
Litum nú á dæmið frá annarri
hlið. Ef þessir margnefndu
humarkarlar heföu tekiö kaup
eftir 10. taxta verkafólks innan
ASl — sem enginn vill vist vera
svo grandvaraöteljaof háttkaup
— gæti dæmið litið svona út: Þar
sem hvildartimi er marg sundur-
slitinn og stöðug Utköll allan
sólarhringinn yrðu þessir menn á
næturvinnutaxta nánast allt út-
haldið. Uppgjöriö liti þá svona út
fyrir háseta: 24 klukkust. á 50,69
kr. = 1.216,56 kr. i 75 daga eöa =
91.242,00 kr. Viö bætist orlof kr.
7.006,00 kr. Yrði þá hásetakaup
samkvæmt 10 taxta ASl kr.
98.842,50, ef helgarfrium er sleppt
eða safnað saman einsog gert var
á Hornafirði. Ef helgarfri væru
tekin yrði þetta 79.074,00 kr. Siðan
geta menn s jálfir bætt viö auka-
hlutum eftir sama timavinnu-
taxta en þá færi skipstjórinn i
197.685 kr. i stað 140 þús. kr. á
hlutaskiptum. Mismunurinn yröi
þá 57.685 kr.
Þetta var toppurinn. En
hvernig væri þá mismunur tima-
kaups og aflahlutar á lægri bát-
unum? Nei, kaup sjómanna er
fyllilega veröskuldaö. Tekjur út-
geröar aukast svo aö sjálfsögöu
meö auknum afla um leiö og afla-
hlutur hækkar. Grandvar þessi er
samnefnari fyrir öfundsjúka og
illgjarna nöldurseggi, sem i
þröngsýni og fávisku geta ekki
unnt öörum velgengni og þvi siöur
glaðst meö öörum þegar vel
gengur og góðum árangri er náö.
Ég hef oft óskað hans llkum um
borö til min þegar staðið hefur
veriö i verki i vetrarstormi,
haugabrælu.frostiog náttmyrkri.
Og þá eru þaö ekki neinar guös
fyrirbænir til þessara manna
meöan ágjöfin og frostiö hlaöa is-
krapinu á skip og mannskap, þar
sem verið er aö berjast fyrir tii-
verunni i orösins fyllstu merk-
ingu, bæði okkar og lika hinna i
landi, sem þá verma hlý bólin sin
meöan þeir hugsa hvað viö sjó-
mennirnir höfum það alltaf gott.
Megi Grandvar og hans likar
skammast sin fyrir tillegg sitt i
garö okkar sem drögum lifsbjörg
úr hafinu. Ég veit aö ég mæli svo
fyrir munn allra sjómanna. En
þeim óska ég velfarnaðar og far-
sæidar viö störf sin og vona að
þeim verði framvegis hlift viö
fleiri uppákomum f Grandvars-
stilnum.
9
fjölmidlun
Ad
bregð-
ast við
breytt-
um
tímum
Fimmtán ár eru ekki
langur timi — að minnsta kosti
ekki i lifi þjóöar, en margt
breytist á skemmri tima á
þeirri tækniöld sem við lifum.
A morgun, 30. september eru
liðin fimmtán ár frá þvi að út-
sendingar Rikisútvarpsins
Sjónvarps hófust með pomp og
prakt og er ekki úr vegi að
hugleiða litillega stöðu þeirrar
stofnunar hér i fjölmiðlunar-
dálkunum að þessu tilefni.
Hrakspár i byrjun
Upphaf islensks sjónvarps
var eins og gefur að skilja
meiri háttar viðburður i þjóð-
lifinu. Þessum nýja
menningarþætti fylgdu yfir-
leitt frómar óskir, en við, sem
komnir vorum til starfa hjá
stofnuninni við upphaf
rekstursins urðum þó glöggt
varirvið þá vantrú sem marg-
ir höföu á þvi að hægt væri
yfirleitt að reka islenskt sjón-
varp. Menn töldu hæpið að
hægtyrði að framleiða nokkuð
islenskt sjónvarpsefni að
gagni og sögðu að rekstur fjöl-
miðils af þessu tagi yrði of
þungur i vöfum fyrir svo fá-
menna þjóð.
Þegar litið er til baka er
ljóst, að hrakspárnar urðu til
þess að ungt og áhugasamt
starfslið lagði enn meira kapp
á að sýna fram á að það væri
hægt ab reka sjónvarp hér á
landi en ella hefði verið.
Vilhjálmur Þ. Gislason fyrr-
verandi útvarpsstjóri birtist
fyrstur manna á skjánum
fyrsta útsendingarkvöld sjón-
varpsins, 30. september 1966.
Mér er ávarp hans sérstak-
lega minnisstætt vegna þess
að það kom i minn hlut að
stjórna upptöku á þvi i sjón-
varpssalnum. Vilhjálmur
sýndi mikinn áhuga fyrir þvi
að tileinka sér þá tækni sem
þessi nýi miðill bauð upp á og
flutti ávarp sitt eins og hann
væri alvanur að tala i sjón-
varp.
A þeim fimmtán árum sem
liðin eru frá þvi að hann flutti
þetta sögulega ávarp sitt á
sjón varpsskjánum hafa
margir látiö þar ljós sitt skina
en mönnum tekist misjafnlega
að vera eðlilegir og ná til
áhorfenda heima i stofu. Mörg
dæmi mætti nefna um það,
hvernig menn hafa mis-
reiknað sig þegar þeir hafa
ætlað að slá i gegn i þessum
áhrifamikla miðli með þvi að
beita eins konar fundatækni út
i ystu æsar i stað þess að tala
eins og þeir væru gestir heima
i stofu hjá áhorfendum sjálf-
Hvernig efni?
En ef vib snúum okkur frá
þeim sem birtast á skjánum
og hugleiðum örlitið mál
stof nunarinnar sjálfrar. Hefur
öllu m iðað i rétta átt? Er Sjón-
A morgun eru liöin fimm-
tán ár frá þvi aö Vilhjáimur Þ.
Gislason birtist á sjónvarps-
skjánum og markaöi meö
ávarpi sinu upphaf islensks
sjónvarps.
varpið staðnab? Þolir það
samkeppni?
Þessum spurningum og
öðrum sem vakna á þessum
timamótum verður ekki
svarað til hlitar i þeim linum,
sem rýmið leyfir hér til við-
bótar. Þvi verður varla neitað
að einhverrar déyfðar og doða
hefur gætt hjá Sjónvarpinu
siðustu árin. Káðamenn eru
fljótir ab kenna um fjárskorti,
ensú viðbára afsakar ekki allt
þvi að kjarni málsins er sá,
hvernig skynsamlegast er að
verja þvi fjármagni sem til
ráðstöfunar er.
Það er ekki algild regla að
dýrasta efnið sé alltaf best.
Þvert á móti hefur reynslan
sýnt að hægt er að framleiða
innlent efni bæbi af fræðslu- og
skemmtitagi sem meginþorri
sjónvarpsáhorfenda er hæst-
ánægður með, án þess að
kostnaöurinn fari upp úr öllu
valdi. Um hitt eru lika nærtæk
dæmi aö stofnunin ræðst i
verkefni sem slarfsliðið miss-
ir einhvern veginn tökin á og
bólgna út bæði i umfangi og
kostnaði án þess að nokkur
virðistfá viö neitt ráðið. Lang-
lokan um Snorra Sturluson er
viðfangsefni af þvi tagi.
Meginhluta þess fjármagns
sem i hana fór hefði átt að
verja til annarra viðráðan-
legri viöfangsefna og gera
minningu Snorra skil á ein-
hvern raunhæfari hátt.
Breytt staða
Staða sjónvarpsins i sam-
félaginu er um þessar mundir
gjörólik þvi sem var er það
hóf göngu sina. Hvort sem
ráðamönnum þess eða út-
varpsmála almennt likar bet-
ur eða verr hefur Sjónvarpið
fengiö harða samkeppni frá
einkasjónvarpsstöðvum, sem
senda margvislegt af-
þreyingarefni af myndbönd-
um um þráðkerfi innan heilla
bæjar- eða borgarhluta. Það
þýðir ekki fyrir menn að loka
augunum fyrir þessari
staðreynd og þvi bráð-
nauðsynlegt fyrir Sjónvarpið
að svara þessari samkeppni
með betra efni einkum þó inn-
lendu dagskrárefni af ýmsu
tagi og fullkomnari frétta-
þjónustu sem nýti til hins
itrasta þá möguleika sem opn-
ast hafa meö tilkomu jarð-
stöðvarinnar Skyggnis.
Þótt erfitt hafi verið að spá
fyrir um þróunina fyrstu 15 ár
Sjónvarpsins kvöldið sem Vil-
hjálmur Þ. markaði upphaf
þess, er enn erfiðara að segja
nú fyrir um, hvað gerist næstu
fimmtán árin. En þýðingar-
mikiö er að stofnunin bregðist
rétt viö breyttum timum.
—ÓR
Ólafur Ragnarsson
skrifar um
fjölmiðlun