Tíminn - 28.11.1981, Qupperneq 6

6
Laugardagur 28. nóvember 1981
þingfréttir
Vígbúnadurinn í
utgefandi: Framsóknarflokkurinn
Framkvæmdastjóri: Jóhann H. Jónsson. Auglýsingastjóri: Steingrimur
Gislason. Skrifstofustjóri: Jóhanna B. Jóhannsdóttir. Afgreiðslustjori: Sig-
urður Brynjólfsson. Ritstjórar: Þórarinn Þórarinsson, Elias Snæland Jóns-
son. Ritstjórnarfulltrúi: Oddur V. Ólafsson. Fréttastjóri: Páll Magnússon.
Umsjónarmaður Helgar-Timans: lllugi Jökulsson. Blaðamenn: Agnes
Bragadóttir. Bjarghildur Stefánsdóttir, Egill Helgason, Friðrik Indriöason,
Heiður Helgadóttir, Jónas Guðmundsson, Kristinn Hallgrímsson, Kristin
Leifsdóttir, Ragnar orn Pétursson (iþróttir), Skafti Jónsson. Utlitsteiknun:
Gunnar Trausti Guðbjörnsson. Ljósmyndir: Guðjón Einarsson, Guðjón
Róbert Agústsson, Elin Ellertsdóttir. Myndasafn: Eygló Stefánsdóttir. Próf-
arkir: Flosi Kristjánsson, Kristin Þorbjarnardóttir, María Anna Þorsteins-
dóttir.
Ritstjórn, skrifstofur og auglýsingar: Siðumúla 15, Reykjavik. Sími:
86300. Auglýsingasimi: 18300. Kvöldsimar: 86387, 86392. — Verð i lausasölu
5.00. Askriftargjald á mánuði: kr. 85.00-Prentun: Blaðaprent h.f.
hafinu stefnir lífi
þjóðarinnar í voða
— sagði Guðmundur G. Þórarinsson
í umræðum um öryggismál
Hlutleysi er
engin vörn
■ í umræðum, sem nýlega fóru fram á Alþingi
um utanrikis- og öryggismál, bar hlutleysi nokk-
uð á góma. Ólafur Jóhannesson utanrikisráð-
herra gerði það m.a. að umtalsefni og fórust hon-
um orð á þessa leið:
„Ég held, að sé ekki rétt, og hefði ekki verið
heppilegt, að ísland væri hlutlaust, lega þess er
þannig. Auk þess vitum við það að hlutleysi hefur
aldrei verið virt af ófriðar aðila þegar hann að
eigin mati telur sér henta, að brjóta það. Þess
mætti nefna ótal dæmi. Þrátt fyrir það eru til
hlutlaus riki, við skulum segja eins og Sviþjóð og
það getur verið ágætt. Og ég tel það heppilegt, að
það séu til hlutlaus riki á milli þessa tveggja
bandalaga.
En ef hlutleysi þeirra verður virt, ef til átaka
kæmi, þá þarf annað tveggja að vera fyrir hendi,
að þau hafi sjálf svo sterkar varnir, að þau geti
varið hlutleysi sitt, eða þá hitt að báðir aðilar telji
það henta hagsmunum sinum að hafa einhver
hlutlaus svæði á milli sin. En við erum bara ekki
þannig settir i sveit og þó okkur liki það illa, þá
þýðir ekki annað en að horfast i augu við stað-
reyndir i þvi efni. Við erum á krossgötum.
Ef til átaka kæmi á milli stórvelda, þá held ég,
þvi miður, að við verðum að horfast i augu við þá
staðreynd, að við myndum ekki látnir i friði. Og
þá er það spurningin hvort við teljum það ekki
heppilegra að hér sé fyrirstaða og varnir, sem
hafi ef til vill þau áhrif á gagnaðilann, að hann
láti vera að leggja i þá áhættu að gera hér árás. í
þessum efnum er vitaskuld ekkert öryggi til og
enginn getur fullyrt neitt i þessum efnum, en
menn verða að draga þær ályktanir sem þeir
telja skynsamlegastar af likum sem fyrir hendi
eru. Auðvitað geta menn lagt mismunandi mat á
likur og gera það”.
Utanrikisráðherra vék siðan að vigbúnaðar-
kapphlaupinu og sagðist hafa haldið þvi fram, i
hverri ræðu sem hann hefði flutt á alþjóðavett-
vangi að vigbúnaðarkapphlaupið milli risaveld-
anna myndi enda með skelfingu ef ekki væri
gripið i taumana. í samræmi við þetta sjónarmið
hefðu íslendingar alltaf lagt áherzlu á að stefna
bæri að gagnkvæmri afvopnun, eða kannski rétt-
ara sagt gagnkvæmri takmörkun vigbúnaðar, þvi
að það gerðist vart skjótt að með öllu væri af-
vopnazt.
Fyrst og fremst yrðu risaveldin að taka þátt i
þessu, þvi að annars yrði takmörkun vigbúnaðar
ekki raunhæf. Af þeim ástæðum kvaðst ráðherr-
ann binda vonir við þær viðræður milli risaveld-
anna sem myndu hef jast i Genf 30. þ.m. Bæru þær
ekki árangur væri dökkt framundan.
Tækist hins vegar að stiga einhver skref i rétta
átt, þá þyrfti að endurvekja slökunarstefnuna og
fylgja á eftir með traustvekjandi aðgerðum.
Tortryggnin milli risaveldanna sagði utan-
rikisráðherra er ekki svo litil undirrót þess
iskyggilega ástands, sem nú rikir i heimsmálun-
um.
Þ.Þ
■ 1 hinum miklu umræöum um
öryggismál sem fram fóru á Al-
þingi rétt fyrir prentaraverkfall
flutti Guömundur G. Þórarinsson
ræöu sem athygli vakti, en hann
slóá svolitiö aðra strengi en aörir
ræöumenn og benti á geigvænlega
hættu sem tslendingum er búin
vegna breytinga á tæknilegum
hliöum vigbúnaöarkapphlaups-
ins. Ræöa Guömundar fer hér á
eftir:
A fundi Evrópuráðsins i haust
þáhóf einn ræðumaður ræðusina,
eitthvað á þennan veg: „Við vilj-
um allir frið”. Það eru aðeins
heimskingjar og glæpamenn sem
ekki vilja frið. Spurningin er
bara. Hvernig eigum við að ná
friði? Mér virðist allir þeir, sem
um þessi mál fjalla á einu máli
um það, aðfriði verðum við að ná.
En spurningin hvernig. Hvernig
við eigum að fara að þvi, hún er
rlk i huga manna og þar eru sjálf-
sagt ekki allir á einu máli.
1 Evrópulöndunum hefur
myndast fjöldahreyfing, friðar-
hreyfing sem hefur sinar skoðan-
ir á þvi, hvernig eigi að ná þess-
um friði. Þessi hreyfing hlaut að
verða sett á stofn, meðal frjálsra
þjóða, eins og ástandið er i heim-
inum i dag. I heimi ógnvekjandi
vigbúnaðar, þar sem helvopn
kjarnorkunnar eru næg til þess að
eyða öllu lifi á jörðunni mörgum
sinnum. 1 heimi þar sem staðan i
þessum kjarnorkumálum er siik
aðviðerum nánast á timamótum,
vegna þess að vigbúnaðarkapp-
hlaupið er að margfaldast.
Og ekki hvað sist i heimi þar
sem kjarnorkuvopnum er dreift
svo viða og dreifingin eykst, aö
hættan á óhöppum, hættan á þvi
að jafnvel skæruliðasamtök kom-
ist yfir slikar bombur fer stöðugt
vaxandi, þá hlaut slik hreyfing að
verða sett á stofn. Það kann að
vera að mörgum íslendingnum
þyki slik hreyfing fjarlæg, en ég
hyggað ef upp væru komin áform
um aö setja hér á íslandi upp
eins og 30-40 eldflaugar með
kjarnaoddum, þá yrði þessi um-
ræða glettilega mikið nálægari
íslendingum eða svipað og hún er
mörgum Evrópuþjóðum nú.
Fridarhreyfing
á rétt á sér
Það má vel vera og er sjálfsagt
rétt að þeir atburðir sem nú hafa
skeð i Danmörku, hafa dregið úr
trausti manna á þessari hreyf-
ingu. En ég held nú samt að tor-
tryggni manna sé óþarflega mik-
il, og þaðer mitt mat að það sé al-
gjörlega fráleitt að ætla sér að
stimpla þessa hreyfingu frjálsra
manna i hinni frjálsu Evrópu,
sem kommúnistiska eða ein-
hverja þjónkun við Rússa. Ég er
alveg sannfærður um það að þessi
friðarhreyfing á rétt á sér. En
auðvitað þarf I þeim málum eins
og öllum öðrum aðgæslu, og skilji
ég markmið þessarar friðar-
hreyfingar rétt, þá eru þær að
berjast fyrir gagnkvæmri af-
vopnun en ekki einhliða.
Strand rússneska kafbátsins
hefur auðvitaö vakið nokkuð um-
rót i hugum manna, og það er
eðlilegt. Og það er áfall fyrir þær
afvopnunarviðræður sem menn
erunúaðfaraaf staðmeð.Og það
er áfall fyrir þann málstað sem
menn hafa verið að berjast fyrir
um afvopnun, vegna þess að full-
trúar Sovétrikjanna hafa flutt svo
margar ræður, um haf friðarins,
Eystrasalt, þeir verða uppvisir að
þvi að vera sennilega með hafið
fullt af kjarnorkuvopnuðum kaf-
bátum. Að Sovétrikin, sem hvað
eftir annað hafa lýst yfir stuðn-
ingi við kjarnorkuvopnalaust
svæði á Norðurlöndum og viljað
leggja sitt af mörkum til að koma
sliku svæði á, þau virða ekki hlut-
leysi meira en það að þau eru
komin með kjarnorkuvopnaðan
kafbát upp i iandsteina i Sviþjóð.
Og auðvitað spyrja menn sig: er
hægt að taka nokkurt mark á orð-
um þessara manna? Hvaða á-
form hafa þeir varðandi kjarn-
orkuvopnalaust svæði á Norður-
löndum.ef reynt er að lesa á milli
linanna i tengslum við þennan at-
burð sem þarna er. Þetta er auð-
vitað freklegt brot og þeim mun
alvarlegra sem þarna er um að
ræða hlutlaust riki. Þetta sýnir
hvers Sovétrikin virða hlutleysið,
og það hlýtur að verða okkur
Vesturlandabúum mikil lexia að
fylgjast með þvi.
En það er annað sem ekki hvað
sist vekur athygli okkar i sam-
bandi við þetta strand, og það er
það að þessi þrjátiu ára gamli
kafbátur skuli vera með kjarn-
orkuvopn. Það beinir augum okk-
ar að þvi að Sovétrikin muni vera
vopnuð kjarnorkuvopnum i miklu
rikara mæli heldur en menn hefur
órað fyrir áður. Það beinir augum
okkar að þvi að sennilega erum
við umkringd kjarnorkuvopnum i
miklu, miklu rikari mæli en okk-
ur hefur i rauninni grunað.
Vígbúnaðar-
kapphlaup í
uppsiglingu
Enn á ný hlýtur þetta að vekja
menn til umhugsunar um það
griðarlega vigbúnaðarkapphlaup
sem nú virðist vera i uppsiglingu.
Það ererfitt að meta málstaðinn i
þvi sambandi hjá hvorum fyrir
sig. En það er alveg augljóst að
risaveldin stefna i ævintýralegt
vigbúnaðarkapphlaup. Við höfum
miklu betri möguleika á að fylgj-
ast með þvi sem er að gerast i
Bandarikjunum, vegna þess að
þar er tiltölulega opiö þjóðfélag
og þar fara fram opnar umræður
um það sem stjórnvöld hyggjast
gera.
Við vitum minna um það
sem skeður i Sovétrikjunum en
ýmsar visbendingar sýna okkur
þó að þaðer engin spurning um að
þar er alveg geigvænlegur hraði i
vigbúnaðarkapphlaupinu.
Það er stefnt að þvi að setja upp
heil kerfi eldflauga i Evrópu, eld-
flauga með kjarnaoddum beggja
vegna járntjalds. Bandarikja-
menn telja sig neydda til þess að
hefja smiði niftreindasprengju
vegna þeirra gifurlegu yfirburða
sem Sovétmenn hafi i skriðdreka-
flota sinum i Evrópu.
í þvi sambandi kemur þó einn
þáttur sérstaklega fram, sem ég
held að tslendingar verði að hafa
augun á. í kosningabaráttunni
lagði Reagan mikla áherslu á
það, að glugginn væri opinn i
Bandarlkjunum, opinn fyrir
kjarnorkuárás frá Sovétrikjun-
um. Slagorð hans var nánast eða
slogan „The window of vulnera-
bility”. Þessum glugga verður að
loka”, sagði Reagan i sinni kosn-
ingabaráttu. Og markmiðið var
að koma á fót MX-eldflaugum
sem geta flogið milli heimsálfa og
hitt mark sitt með gifurlegri ná-
kvæmni og eru búnar mjög öflug-
um kjarnorkuvopnum.
1 kjarnorkustyrjöld eru vopnin
sjálf skotmörkin, vegna þess að
sá sem hefur árás, verður að
tryggja sér það að skjóta niður
kjarnorkuvopn hins til þess að
varnarárás þess seinna grandi
honum ekki algjörlega.
Þá verða Bandarikjamenn, að
vera með þessar tvö hundruð MX-
flaugar, i sifelldum flutningum á
millifjögur þúsund og sex hundr-
uð steyptra skýla, þannig að
Sovétmenn gætu aldrei vitað hvar
þessar eldflaugar væru og þar af
leiðandi ekki skotið þær niður.
Þessari áætlun breytti Reagan.
Hann helmingaði framleiðsluna,
þannig að hann ætlar ekki að
framleiða nema hundrað MX-eld-
flaugar. En það sem meira er,
hann ætlar að hafa þær á ákveðn-
um stöðum. Og þá þykir mönnum
nú að glugginn sé nú opinn áfram.
Vígvélar í
hafinu
En hver er lausnin? Lausnin er
auðvitað sú að fara með meira af
þeim út i hafið, vera með meira af
eldflaugum i kafbátum úti i haf-
inu, kafbátum sem eru á hreyf-
ingu, þannig að viðkvæmni þeirra
fyrir árás sé minni heldur en eld-
flauga sem geymdar eru á á-
kveðnum stöðum. Það hefur lika
haft sin áhrif að ákveðin fylki i
Bandarikjunum hafa gjörsam-
lega mótmælt þvi að taka við
þessum eldflaugum öllum og öll-
um þeim steypumössum, sem i
kringum þær eiga að vera.
Lausnin er auðvitað að fara með
þetta út I hafið, og hvaða haf?
Hafiðhérna i kringum okkur. Það
eru ekki bara Rússar sem telja
sér nauðsynlegt aö vera með
geysilega sterkan kafbátaflota
vopnaöan kjarnorkuvopnum og
hafa hann hérna i hafinu kringum
okkur, heldur er það nánast útlit
fyrir að lausnin I Bandarikjunum
sé sú lika.
Og Norðurlöndin vilja vera
kjarnorkuvopnalaus. Af hverju? t
og með vegna þess að kjarnorku-
vopnin eru s jálf skotmörk, og þau
vita það að það er minni hætta á
kjarnorkuárás þar sem ekki eru
kjarnorkuvopn. Kjarnorkuvopna-
laus Norðurlönd þýða auðvitað
það að vigbúnaðurinn i hafinu i
kringum okkur verður meiri báð-
um megin frá. Og þetta hlýtur að
vekja Islendinga til umhugsunar
um þaðað við erum staddir hér á
þessari eyju úti i Atlantshafi með
þessa kjarnorkubúnu kafbáta alla
i kringum okkur, og það er enginn
vafi á þvi eins og þetta er að þró-
ast nú, að það er einmitt þessi
vígbúnaður sem á eftir að stór-
aukast.
Menn tala að visu dálitið um
það að það sé nokkur hætta á þvi
að i þessu vigbúnaðarkapphlaupi
verði farið með kjarnorkuvopn-
aðar eldflaugar út i geiminn. Að
geimskutlan, sem nú er að fara
sina aðra ferð, muni auðvelda
mjög flutning stórra hluta út i
geiminn. Og að Rússum verði það
ljóst að þeir verði að koma sér
upp sliku farartæki lika. Og ég vil
aðeinsbiðja menn að staldra and-
artak við og velta þeim mögu-
leika fyrir sér að farið verði að
fara með eldflaugar með kjarna-
oddum i einhverjum miklum
mæli hér úti i geiminn og miða
þeim — já, hverjir á aðra. Það er
nú auðvitað svo skelfileg tilhugs-
un að ekki bara i ljósi þess, heldur
alls dæmisins, þá hljóta menn nú
að skilja það að stofnaðar eru
friðarhreyfingar. Ég held að
menn hljóti að sjá að ógnunin af
þessu öllu saman er geigvænleg.