Tíminn - 29.04.1982, Blaðsíða 11

Tíminn - 29.04.1982, Blaðsíða 11
Fimmtudagur 29. april 1982 15 menningarmál Sýning á verk- um Höskuldar Björnssonar HÖSKULDUR BJÖRNSSON Úr fórum fjölskyldunnar Kjarvalsstaðir 17. april — 2. mai 1982 139 myndir unnar meö margvis- legum efnum. Opið á venjulegum timum. Höskuldur Björnsson ¦ Það er dálitið um það núna, að efnt er til sýningar á verkum lát- inna listamanna og er það vel. Og reyndar bráðnauðsynlegt til þess að sérhverri kynslóð gefist kostur að sjá hvað unnið var i landinu áður. Þegar myndlistarmenn &smsm> ¦ Höskuldur Björnsson, listmálari (1907-1963) falla frá, vill oft fara svo að myndir þeirra sjást sjaldan á sýningum, ef frá eru talin mynd- verk i opinberum söfnum. Þó er þetta vitanlega misjafnt og fer eftir ýmsu. Og það var svo timabært að fá nú stóra sýningu með verkum Höskuldar Björns- sonar. Höskuldur var fæddur árið 1907 i Dilksnesi i A-Skaftafellsýslu og hann lést árið 1963, eða fyrir tæp- um tveim áratugum. Höskuldur lærði teikningu hjá Rikharði Jónssyni myndhöggv- ara innan við tvitugt, og hann naut einnig tilsagnar Jóns Stefánssonar, listmálara. Hann var búsettur á Dilksnesi og á Höfn i Hornafirði til ársins 1946, er hann fluttist i Hveragerði, en um þær mundir voru þar búsettir all- margir listamenn, skáld, ljóð- skáld og málarar. Höskuldur Björnsson fór þvi nokkuð óvenjulega leið. Að visu hafa myndlistarmenn reynt að setjast að úti á landi samanber þegar Gunnlaugur Scheving setti sig niður á Seyðisfirði. Og ekki veit ég hvers vegna Höskuldur Björnsson kaus Hornafjörð og Hveragerði til fastrar búsetu. En það er kannske einmitt þess vegna sem svo augljós vinátta við náttúruna og útilif kemur fram i myndum hans. Hann málar fugla. Lfklega þekktastur fyrir þær myndir, sveitabæi og fjöll. Hann fór þvi sinar eigin leiðir i mörgu tilliti. Höskuldur lifði að verða þjóðkunnur myndlistarmaður og hann sýndi i Reykjavik, Kaup- mannahöfn, Osló, Bergen, Sel- fossi og i Hveragerði. Myndir hans prýða nú opinber söfn og eru til viða á heimilum, og þykja þar kjörgripir. Sýningin Sýningin á Kjarvalsstööum ber heitiö úr fórum f jölskyldunnarog þa telur maður að þarna séu komnar saman óseldar myndir er hann lét eftir sig og myndir er hann hafði gefið fjölskyldu sinni. Þetta er að vissu leyti ágæt leið tilaðkynna niálara, en þóekki sú besta. Málarar selja oft bestu myndir sinar, eða flestir gjöra það og það sem eftir verður er oft það eitt sem óselt var. Þó hafa fá- einir málarar þann sið að stinga undan góðum nlutum. Myndir er þeir töldu vissara að eiga sjálfir. En á þetta er minnst, vegna þess að auðvitað ber sýningin þess merki, að ekki eru fengnar myndir ofan af veggjum frá öðru fólki. Þvi vantar mikið á að þarna sé Höskuldur Björnsson sýndur með fullum styrkleika ef svo má orða það. Við skoðun á sýningunni þá kemur i ljós sem reyndar var vit- að fyrir að honum lét vatnslitur- inn einna best, enda þótt maður hafi séð margar góðar oliumyndir lika eftir Höskuld. A sýningunni að Kjarvals- stöðum eru margar listilega vel gjörðar myndir og þær sem mesta athygli mina vöktu, voru þessar: no 4.Frá Hornafirði, 18. Tungulækur, 43. Búrfell, 52. Frá Grundarfirði, 54. Loftstaðir, 67. Æðarkolla með unga 8. Frá Hornafirði og 105. Útilega. En öðrum þræði eru þessar myndir nefndar, þvi þær fara svo nærri þeirri mynd er maður hafði fyrir sér af lifsverki Höskuldar Björnssonar. Aðeins tvær myndir eru þó frá Þorlákshöfn ef ég hefi tekið rétt eftir en þó er undirrituðum kunn- ugt um að Höskuldur málaði tals- vert þar — og seldi. Þá eru teikningar hans einnig frábærar, bæði kritarmyndir og pensilteikningar. Oliumálverkin standa öðrum verkum nokkuð að baki. Kristjánfrá Djúpalæk var sam- tiða Höskuldi og Hallfriði Páls- dóttur konu hans i Hveragerði um 11 ára skeið. Hann ritar i sýningarskrá meðal annars á þessa leið og undir það geta allir tekið: „Höskuldur átti bæði hagar og hlýðnar hendur er gerðu honum hvert verk létt og hann átti óvenju skarpa sjón á töfra umhverfis sins i náttúru og mannlifi. Hvort tveggja var forsenda þeirra lista- verka er eftir hann liggja. Við sjáum nokkur af þeim hér. Hann var vissulega háður þeim annmörkum i eðli flestra lista- manna að vera timunum saman afhuga vinnu við listsköpun eink- um ef hann fann sig knúinn til að sinna henni, t.d. ljúka verki sam- kvæmt pöntun. Starfshvötin varð að koma innanfrá og er hún vaknaði varð honum furðulega mikið úr verki. Þó var aldrei slakað á fullkominni trúmennsku við listina. Og á stund náðarinnar skóphannmikil listaverk. Það er hin mikla umbun og hamingja hvers listamanns og þeirra er næstir standa. Arið 1957 fórum viö hjón ásamt Höskuldi og konu hans, Hallfriði Pálsdóttur, norður um land á bif- reiðum okkar og siðan austur á hinar undur fögru æskustöðvar hans i Hornafirði. Við dvöldum þarna vikutima i sumarsól og á pessum dögum fannst mér ég öðl- ast nýjan skilning á manninum. Höskuldi og list hans. Mér þótti sem ólýsanleg fegurð þessa héraðs vekti að baki allra verka hansimjúkar linur nesja og voga með fuglinn i fjörunni naktir tind- ar i nánd og hrikaleg snjófjöllin i fjarska ásamt sjálfu úthafinu handan sandrifjanna. Lista- maðurinn og verk hans tóku birtu sina og svip frá æskustöðvunum og þvi góöa mannlifi er slikt um- hverfi skapar. Þessu öllu unni hann lika heilum liuga". Það ætti raunar að vera óþarfi að hvetja fólk til þess að láta ekki þessa sýningu fram hjá sér fara, ef kostur er. Þvi Höskuldur hefur það mikla sérstöðu sem mynd- listarmaður, að áhugavert er. Gunnar Dal Old sagt til syndanna Jónas Guomundsson skrifar um myndlist ft ÖLD FÍFLSINS Ljóö Gunnar Dal. Vlkurútgáfan Guðjón Eliasson Reykjavík 1981 Ort um vanda heimsins Mörgum þykir hálf draugalegt i heiminum núna. Einhver dskil- greinddgn vofir yfir og er þá ekki átt við þær staðreyndir einar, að menn geta nú eytt jörðinni allri, ef þeim sýnist svo. Til þess eiga þeir nægjanlegt magn af kjarn- orkuvopnum og af eitri. Fólk get- ur átt von á heimsendi svo aö segja hvaöa dag sem er. Það er þvi ekkert undarlegt, þótt þau skáld okkar er fást við heimspeki, yrki nú um heiminn allan um það sem aflaga fer. Um allan þennan sársauka er þv'i fylgir aö vera maður á öld fi'fls- ins, eins og Gunnar Dal nefnir vora öld. Um skáldiö og rithöfundinn Gunnar Dal er ekki nauðsynlegt að skrifa mikið. Hann er frægöar- maður i bókmenntum og eftir hann liggja tugir verka, ljóð, skáldrit og heimspekirit. Og nú hefur hann sent frá sér ljóðabók- ina öld fiflsins og hann byrjar bók sina svona: Þii áratugur okkar týndu drauma, sem upplausn hverri gefur lausa tauma. Mun fiflsins ökl eifrelsisinutapa og flestar Staðleysur aðlokum hrapa Öld fiflsins Ljdðabókin Old fiflsins er rúm- lega eitt hundrað blaðsiður að lengd, og þar er fjallað um heim- inn. Af nöfnum kvæöanna má nokkuð ráða um innihaldið: Old fiflsins, Velferð, Brauö og stein- ar, Valdsins menn, Pol Pot, Eyði- merkurganga, Khadafy, Dauði prinsessu, Ljóð um vitið, öryggið, auðlegðina, frelsið, astina og Vor i malbiki svo eitthvað sé upp taliö. Gunnar Dal gengur þarna hreint til verks. Hann reynir ékki að hengja kvæði sin á einhverja lyríska snaga og hagræöa rimsins vegna. Þetta eru fáorö ljóð sem einkum eru borin uppi af staðreyndum, og einhvern veginn finnst mér ein visa i þessari bók, lýsa efnihennar, en hUn er iSöng- ljóði um vinstrisinnaðan hug- sjönama nn: En fánýt gleði finnst mér bylting sú Þvf fyrsta máltið hennar yrðir þú. Það eraö visu ekki ný kenning, aöbyltingin étur oft börnin sín,en nú hefur þessi hugsun fengið nýtt samhengi. Menn ráða ekki lengur ferðinni, hvorki austan hafs, né vestan. Heimurinn er byrjaöur að stjórna sér sjálfur, byssurnar farnar að skjóta sjálfar eins og Jónas frá Hriflu orðaði það. Ekki skal ég segja um það, hvort þessi litla bók Gunnars Dal breytir heiminum verulega, fremur en sú ályktun miöstjórnar Framsóknarflokksins á dögun- um, að hann, flokkurinn, ætti að hafa frumkvæði i aö koma i' veg fyrir kjarnorkustyrjöld. En hverium manni er bók Gunnars Dal góð lesing, þvi menn vita meira um sjálfan sig,um heiminn og alla skelfinguna á eftir. Frá sjónarmiði ljóðlistarinnar, eða bokmenntanna, þdtti mér kvæðið umHelga Péturss.áhuga- verðast. Manninn sem enginn hefur skilið, en það er svona: Til undrunar ég ævinlega finn, er upp ég lit i næturhimininn. Ég veit að þii átt sjálfur sama draum, þvi saman fljoluiu við i timans straum. Þér fleiri stjörnur ekkert auga leit. Þær allar gefa þér sln fyrirheit. Vor f.igra jörö þin vagga var og er. Hún von um nýja heima gefUr þér. Og kornabörn þau vaxa vilja enn. Og vöggu sfna yfirgefa, — menn. Og einhvers staðar auðnarstjarna skin sem einhvernti'mann kallar menn til sln. Og eilifð sú er okkur kveikir grun, hún okkur réttar leiðir vlsa mun. Bókinni lýkur Gunnar Dal siðan á miklu kvæði er ber heitiö Tni min. Þar minnir hann meðal ann- ars á, að maðurínn er i' sköpun guðs afar smár, en er samt hluti af sköpunarverkinu, sem er mergur málsins og ef til vill hluti af þeirri ógæfu er mannkynið stööugtratar i. Aðmenn erumeð- vitandi um smæð sina en ekki skylduna og þá ábyrgð er þeim ber að axla. Jónas Guðmundsson skrifar um bókmenntir Tónleikar ársins? ¦ A tlundu tónleikum Tónlist- arfélagsins 17. april gat aö heyra frábærasta ljóðasöng, sem hér hefur heyrzt um langa hrið, líklega siðan Ger- ard Souzay kom hér fyrst fyrir mörgum árum, og stdö þá á hátindi listar sinnar. Sá sem söng heitir William Parker baritonsöngvari, bandartskur maöur um eða innan við fér- tugt. Parker tilheyrir þeim hópi ljóðasöngvara, sem safn- azt hefur kringum Souzay, og má vafalaust þakka það heim- sókn hans hingað. Hann sagði fráþvíá námskeiði, sem hann hélt með islenzkum söngvur- um, að eftir 12 ára ljóösöngv- araferil væru endar loks niina farnir að mætast hjá sér. I Bandaríkjunum væri ljóða- söngur talinn „evrópsk list", og fáir vildu heyra lókal krafta reyna sig, en Evrópu- menn teldu sig ekkert hafa að sækja vestur um haf i þessari listgrein. Þess vegna hefði honum lengstum verið lokaður allur hinn vestræni menning- arheimur vegna þjdðernis sins. Parker verður ekki betur lýst en gert er i tönleika- skránni (sem ber þess raunar sorgleg merki, að Þorsteinn Gylfason heimspekingur er erlendis að rökræða, en hann hefur lyft ljóða-tdnleikaskrám Tónlistarfélagsins á hátt plan), i skránni segir: Bari- tónsöngvarinn William Park- er vann til fyrstu verðlauna i alþjóðakeppni í flutningi á ameriskri tónlist á vegum Kennedy-Center og Rockefell- erstofnunarinnar 1979. 1 keppninni tóku þátt yfir 300 tónlistarmenn og var úrskurð- ur dómnefndar aö Parker hlyti verölaun vegna „glæsi- legra raddeiginleika, öruggr- ar sviðsframkomu og mikils hugarflugs i túlkun". Parker hefur semsagt dálitið sér- kennilega en griðarfallega baritónrödd, fullkomna tækni, óvenjulega góðan textafram- burð (svo i rauninni hefði ver- ið óþarfi að prenta textana þess vegna), og áhrifamikla „túlkun" svo af ber. Flutning- ur hans á „War scenes" (myndum úr borgarastyrjöld- inni eftir bandaríska skáldið Walt Whitman), sem tón- skáldið Ned Rorem lagsetti fyrirGerard Souzay áriö 1969, var svo skelfilega áhrifamik- ill, að fíngerðir menn voru lengi að jafna sig. Efnisskráin var annars þessi: Adelaide óp. 46 eftir Beet- hoven, Banalites eftir Poul- enc, „War scenes" eftir Ror- em, og loks ljóðaflokkurinn Dichterliebe dp. 48 eftir Schu- mann. Þau af þessum verk- um, sem ég þekkti ekki áður, þóítu mér stórkostleg i flutn- ingi Parkers, en hin, sem ég áður þekkti, flutti hann betur en ég hafði áður heyrt þau. — svona vel eða a.m.k. áhrifa- mikið, getur enginn grammd- fónn sungið. Undirleikari Parkers var William Huckaby, sömuleiðis Bandarikjamaður, sem mun vera kunnur i sinu heimalandi bæöi fyrir piandleik og hljóm- sveitarstjdrn, enda spilaði hann mjög vel. Það er mikið ævintýri, aö listamenn eins og Ashkenazy og Parker skuli heyrast hér i Reykjavlk meö viku millibili, og marga goða tónleika hafa menn heyrt hér i vetur, en þd tel ég óumdeilan- legt að ljóðatónleikar Parkers og Huckabys teljist bera af þeim öllum. 22.4.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.