Tíminn - 29.08.1982, Blaðsíða 24

Tíminn - 29.08.1982, Blaðsíða 24
24 SUNNUDAGUR 29. ÁGÚST 1982 ¦ Árið 1960, þcgar John F. Kenncdy var í framboði til forscta, fóru ýmsir stuðningsmenn að hafa áhyggjur af því hvað myndi gerast ef orðstír hans scm kvennaflagara spyrðist út til kjósenda. Rithöfundurinn Norman Mailcr var þá nýbúinn að skrifa fræga grein um Kennedy í tímaritið Esquire, þar sem hann gaf sitt af hverju í skyn (Fullur aðdáunar, aðsjálfsögðu!), og raunar var forsetinn tilvonandi svo afkastamikill á þessu sviði að ráðgjafar hans hlutu að gera ráð fyrir því að einhvern tíma „kæmist allt upp". En kannski þurftu þeir ekki að vera smeykir. Ung kona, sem þekkti til málsins og spurð var hvort hún héldi að kvennafar Kenncdys myndi skaða hann í augum kjósenda, hclt nú ckki. „Það myndi hjálpa honum. Þaö sýnir að hann fær það sem hann vill." Sennilega var þctta rctt mat. Eftir átta ára stjórnartíð Eisenhowcrs voru frjáls- lyndir Bandaríkjamcnn orðnir svo þreyttir á hinni traustu og landsföður- ímynd hans að þcir kusu hvað sem cr í staðinn. Hafa ber í huga að á þcssum árum var jafnvel FrankSinatni.skíthæll- inn sá. talinn citt goða hinna frjálslyndu - á þcim forsendum fyrst og fremst að cinn svartur skcmmtikraftur hafði fcng- ið vist við hirð hans. En kynþokki Kcnncdys var vissulcga mikilvægur fyrir pólitíska ímynd hans, svo mikilvægur að margir hafa haldið því fram að án kynþokka síns hafi John F. Kennedy veriö cins og hvert annað núll og nix. Heima hjá scr hafi hann lært að mcðhöndla vald og valdið var eitt, hvort hcldur það var yfir Krússjof eða einhverri konukind. Konurnar í Kenn- edy-fjölskyldunni voru sannfærðar um yfirráð karlanna og þær hölluðust reyndar að því að þeir ættu að fara heldur illa með þær; þannig væri þcim treystandi til að vera engar veimiltítur á öðrum sviðum. f svona andrúmslofti var Kennedy í essinu sínu. Hann var, inn við beinið, harla venjulegt karlrembu- svín og þó það kunni að virðast mótsagnarkcnnt þá urðu fyrstu merki kynlífsbyltingarinnar á sjöunda áratugn- um til að ýta undir slíka afstöðu. Þá virtist kynlífsbyltingin nefnilega ein- göngu ætla að vcrða fyrir karlmenn. Fæddist ckki eitthvcrt gcrpi: töff, árásargjarn og kaldur kall sem vafði konum um fingur scr og gerði það sem honum þóknaðist. Norman Mailer var dæmigerður, allt fór þetta fram undir stjömu Hemingways og Hugh Hefncrs, og Kennedy naut góðs af. Og hvaö? Hvaða máli skipta framhjá- höld Kcnncdys í raun og veru? Eru þau ekki prívatmál? Ekki segir Garry Wills. Kvcnnafar Kenncdys hafi nefnilega verið svo stórt í sniðum að til þcss að komast yfir konur hafi hann tckið svo mikla áhættu, bæði pólitíska og persónu- lega, að jafnvel föður hans og bræðrum, sem víluðu fátt fyrirscr, þeim blöskraði. A stríðsárunum stóð hann í sambandi viö stúlku scm þekkt var af kunnings- skap við nasista, í Hvíta húsinu svaf hann hjá Judith Campbcll scm jafnframt var ástkona mafíuforingjans Sam Gian- cana, og svo íramvegis. Þannig séð segir Mr. Wills að kynlíf Kennedys varpi ljósi á pcrsónulcika hans. í samskiptum sínum viö konur sýndi hann vissulega bæði kraft og þor, en flestum þykir nú að hann hafi stöðugt gcngið út í öfgar og velta þá fyrir scr hvort slíkt hafi ekki vcrið dæmigcrt fyrir hann að öðru leyti - hafi hann yfir höfuð búið yfir einhvcrjum persónuleika sem var hægt að skilja frá kynþokka hans og „macho-móral", sem margir efast um. Það var nefnilcga annað en unaður af nánum kynnum af þriðju gráðu sem vakti fyrir Kennedy. Hann þótti bæði latur og tillitslaus - en við förum ekki út í smáatriði! Keppnin vakti fyrir honum - að „komast yfir" svo og svo margar konur, flciri en aðrir menn. En hann var ekki síður að keppa við sjálfan sig, hversu lengi gæti hann haldið þetta út? Það gleymist nefnilega oft að John F. Kennedy var svo að segja öryrki vegna bakveiki og annarra kvilla, scm hann var að sönnu leikinn í að fela við opinberar athafnir. Robert Kennedy sagði seinna að helmingi ævi sinnar hafi bröðir hans liðið hræðilegar kvalir. Það var allt að honum! Hann sýndi vissulega gífurlegan vilja- styrk er hann neitaði að sætta sig við þær takmarkanir sem skrokkurinn bjó hon- um. Hann virðist hafa þurft á áhættu og ögrunum að handa, og var sífellt að bjóða hættunni heim. Hann stundaði íþróttir sem allir máttu vita að voru honum ofviða, keyrði bíla eins og kappaksturshetja og í stríðinu bauð hann sig fram til að þjóna á tundur- skeytabát þótt vcltingur slíkra báta væri svo mikill að það fór mjög illa mcð bakið á honum. Hann var með hugrekki á heilanum og þannig má skýra áhuga hans á fótboltamönnum, stríðshetjum og geimförum. Þcssi „hetjulund" gerði það einnig að verkum að hann var sá kvennamaður sem hann var. Hann átti nefnilega ckki margra kosta völ við að sýna manndóminn, að minnsta kosti eftir að hann óx úr grasi og hætti herþjónustu og íþróttaiðkunum. Hann gat ekki drukkið mikið brennivín eða stundað slagsmál' til þess að sýna öðrum og honum sjálfum að hann væri sannur karlmaður - hreinlega vegna þess að líkaminn þoldi hvorugt - og því lagði hann þessa ofuráherslu á konur. En með þcim aflciðingum að pólitískur ferill hans var hvað eftir annað í stórhættu og J. EdgarHoover, yfirmaðurFBI.fitnaði eins og púkinn á fjósbitanum. Áhættan áhættunnar vcgna. Eins og Richard Hannay, söguhetjan í Þrjátíu-og-níu skref eftir John Buchan, sem Kennedy hélt mikið upp á, sagði: „Það var fyrst og fremst áhættan sem hann þyrsti í." Ævintýri höfðuðu ætíð til Kennedys- jafnt meðan hann var ungur stráklingur sem þegar hann var forseti. Hann leit á það sem einhvers konar ævintýri að þjóna á tundurskeytabátunum í stríðinu og eftir að hann var orðinn forseti bjó hann sjálfur til mjög svo rómantískt tákn sem „sérdeildir" innan hersins, Grænu baskahúfurnar, notuðu. Alls konar „sérdeildir" voru raunar hans ær og kýr. Á forsetastóli fannst honum fínt að sniðganga hinar hefðbundu stjórnar- deildir en stofna í staðinn alls konar nefndir og starfshópa til að leysa aðsteðjandi vandamál. Þá gátu strákarn- ir í klíkunni setið saman á lokuðum fundi með uppbrettar ermar og étið samlokur meðan þeir leystu úr hnútum heimsins. Kennedy vildi gjarnan líta á sjálfan sig sem eins lag's James Bond, hann sem fer á staðinn og kippir hlutunum í lag. Það þótti mörgum athyglisvert að þrátt fyrir allt talið um hugrekki og snerpu í ákvörðunum fór lítið fyrir slíku í samskiptum Kennedys við elsta og mesta möppudýrið í Washington - J. Edgar Hoover. Eftir að hann var kosinn forscti hvöttu hann margir vina hans og rjáðgjafa til að reka Hoover hið fyrsta, enda ber nálega öllum saman um að það umfangsmikla ríki í ríkinu sem Hoover hafði gert úr FBI væri allri stjórnsýslu til trafala. Þó svo að Kennedy tæki ekki illa í þessar uppástungur vina sinna virðist aldrei hafa hvarflað að honum að láta verða af því að reka Hoover í alvöru, og í forsetatíð Kennedys jukust völd blóðhundsins heldur en hitt. Kennedy lét hann ekki aðeins komast •upp með að neita að taka þátt í ýmsum aðgerðum forsetaembættisins - eins og til dæmis strögglinu í sambandi við skólagöngu svartra í Suðurnkjunum - heldur lét hann einnig undan ýmsum kröfum Hoovers um njósnir gegn bandarískum borgurum, til dæmis Mart- in Luther King. Þetta er ekkert sérlega skrýtið. Hoover átti margar og þykkar möppur um Kennedy, allt frá því að hann duflaði við Ingu Arvad á stvfðsárun- um en þad var hún sem þótti höll undir nasista. Raunar telja margir að möpp- urnar hans Hoovers hefðu nægt til að eyðileggja Kennedy í eitt skipti fyrir öll, en Hoover sá náttúrulega að hótunin er öflugri en framkvæmdin og lét því duga að veifa möppunum stöku sinnum fram í Kennedy og lið hans. Það dugði og allt hugrekkið koðnaði niður. I augum margra var John F. Kennedy ekki aðeins ungur og smartur forseti heldur hugsjónarmaður sem boðaði nýja tíma. Það áttu að vísu margir erfitt með að átta sig á þeim hugsjónum, sem ekki er að undra vegna þess að hann átti fáar slíkar. Ef hann boðaði nýja tíma var það einungis í framkomu og „stæl", en í rauninni breyttist næsta lítið annað. Kennedy var „real-pólitíkus" umfram allt, hann var í stjórnmalum til að hafa völd en ekki til að vinna að framgangi neinna hugsjóna. Sjálfur fór hann oft niðrandi öðrum um „hugsjónapólití- kusa", það var ekki fyrir Kennedyana. Þó hann hafi að ýmsu leyti farið út á nýjar brautir snerti það fyrst og fremst framkvæmd ákvarðana, en ckki á- kvarðanirnar sjálfar. Það var valdið sjálft sém hann sóttist eftir og hann naut þeirra líka út í ystu æsar, er hann hafði höndlað þau. Dwight D. Eisenhower hafði fallist á að bjóða sig fram til forseta vegna þess að honum fannst hann hafa skyldu að gegna, en ekki vegna þess að hann væri fullur með metnaði (þetta mun vera staðreynd, hvort sem menn trúa því eður ei), og þessa afstöðu fyrirleit Kennedy, og fór ekki dult með. ímynd hans sem kalda kallsins krafðist þess líka að hann færi ekkert í felur með að hann væri fyrst og fremst að skemmta sér í Hvíta húsinu, nota valdið sem hann hafði. Kaldir kallar áttu að nota vald og taka áhættu. Það gerði Kenncdy skammlaust, svo skammlaust að ímynd- in hafði í rauninni tekið við stjórnar- taumunum þegar fram liðu stundir. Sem pólitíkus var Kennedy lítið annað en kaldur kall, sem í einkalífi sem í Hvíta ¦ húsinu. Áhættan áhættunnar vegna.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.