Tíminn - 27.10.1994, Síða 4

4
9ímtom
Fimmtudagur 27. ágúst 1994
HmIwii
STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7
Utgáfufélag: Tímamót hf.
Ritstjóri: ]ón Kristjánsson
Ritstjórn og auglýsingar: Stakkholti 4, 105 Reykjavík
Inngangur frá Brautarholti.
Sími: 631600
Símbréf: 16270
Pósthólf 5210, 125 Reykjavík
Setning og umbrot: Tæknideild Tímans
Prentun: Prentsmibja
Frjálsrar fjölmi&lunar hf.
Mánaöaráskrift 1400 kr. m/vsk. Verð í lausasölu 125 kr. m/vsk.
Heilbrigðiskerfið
í vanda
í fjárlagafrumvarpi, sem liggur fyrir Alþingi fyrir
árið 1995, er gert ráð fyrir útgjöldum til heilbrigð-
ismála og tryggingarmála uppá um 43,3 milljarða
króna. Heildargjöld ríkissjóðs eru áætluð 115,9
milljarðar króna. Til þessa málaflokks fara því gíf-
urlegar fjárhæðir miðað við heildarútgjöldin.
Hins vegar segja þessi útgjöld ekki alla söguna um
kostnað við heilbrigðiskerfið. Hlutur heimilanna í
landinu í kostnaði við heilbrigðisþjónustu hefur
farið vaxandi frá árinu 1991 og nemur nú um
16,4%.
Það er því að vonum að horft sé á hvernig hægt er
að reka heilbrigðis- og tryggingarkerfið á sem hag-
kvæmastan hátt.
Hitt ber að undirstrika að það er ekki einvörðungu
hægt að leggja mælistiku framleiðni á þennan
málaflokk. Fá mál eru viðkvæmari. Heilbrigðis- og
tryggingarmál eru drjúgur hluti af velferðarkerf-
inu. Það skiptir því miklu máli að markmiðin séu
skýr, og það má aldrei falla í þá gryfju að fram-
kvæma skipulagslausar aðgerðir án þess að mark-
miðin séu ljós.
Markmiðið hefur hingað til verið að allir eigi kost
á heilbrigðisþjónustu og fullkominni aðhlynningu
í veikindum án tillits til efnahags og tryggingakerf-
ið myndi öryggisnet um einstaklinginn þegar eitt-
hvað bjátar á í lífinu eða starfskraftar þrjóta. Þetta
er sá hugsjónalegi grundvöllur, sem liggur að baki
þessum miklu útgjöldum, og það má ekki missa
sjónar af honum.
Hitt er svo annað mál, að það er ekki sama hvern-
ig þessum markmiöum er náð, og það verður að
huga að því að reka þetta kerfi með hagkvæmni,
þannig að unnt sé á pólitískum vettvangi að verja
það.
Þær skoðanir hafa verið uppi að sjúklingar ættu
að greiða fyrir heilbrigðisþjónustu í auknum mæli
og tekjutengja ætti þessar greiðslur. Það er veiga-
mikil breyting á þeim hugsjónagrundvelli sem
kerfið byggir á, og það leiðir í sjálfu sér ekki til
sparnaðar eða hagkvæmni að velta kostnaðinum
yfir á sjúklingana.
Miklu máli skiptir aö aðgerðir til sparnaðar í heil-
brigðiskerfinu séu vel ígrundaðar og undirbúnar.
Því miður virðist mikið skorta á það á undanförn-
um árum. Sparnaðaraðgerðir eru ákveðnar í tengsl-
um við fjárlagagerð með stuttum fyrirvara og
ónógum undirbúningi og ganga ekki eftir. Svo var
raunin á þegar fjárlög voru afgreidd um síðustu
áramót.
Heilbrigðisráðuneytið biður um 1,4 milljarða
króna í fjáraukalögum og er hluti þeirrar fjárhæðar
vegna þess að sparnaður, sem áformaður var, hefur
ekki gengið eftir. Það er því mikið verk að vinna í
þessum málaflokki, því sýnt er að allur sá fyrir-
gangur, sem verið hefur á undanförnum árum í að-
gerðum, hefur ekki skilað árangri í lækkuðum
heildarútgjöldum til heilbrigðismála, en á hinn
bóginn stórauknum útgjöldum einstaklinga.
Prófkjörsslagur samherjanna
Nu er tími skynsamle|ra ál^ar^na!
Á hjcsiu miss'etum vctð* icjy
mlkilviegum miUflokkunj
IslcndmRJ Paðv*
*ð lclA*
wm
■séZ&íM

'"“'iií/iisTs

n--------^ýumjagf
Spenningurinn magnast í próf-
kjöri sjálfstæbismanna í Reykja-
vík, enda rennur stóra stundin
upp um næstu helgi.
Slagurinn er þó langharðastur
um efstu þrjú sætin, ráðherrasæt-
in. Sennilega er Davíð Oddsson
þó næsta öruggur í fyrsta sætið,
enda hefur hann ekki blandað sér
mikiö í baráttuna. Hins vegar eru
ýmsar útgáfur til um annað sætiö,
sumir segja ab Friörik muni ná
því sæti átakalaust, enda hefur
enginn gefið út yfirlýsingu um að
hann ætli sér að steypa fjármála-
ráðherranum núverandi og vara-
formanni úr þessu gamla sæti.
Aðrir fullyrða að ákveðnar klíkur í
flokknum séu búnar að gefa út
veiðileyfi á Friðrik, og er bent á ab
Friðrik sjálfur sé farinn aö verða
nokkuð taugaveiklaður vegna
þessa, eins og sjáist best á því að
varaformaburinn og stuðnings-
menn hans eru nú farnir að taka
virkan þátt í baráttunni með sím-
hringingum og fleiru.
Þriöja sætiö —
ráöherrastóll?
Harðastur er þó slagurinn um
þriðja sætið, því gera má ráð fyrir
að það sé næsta öruggt ráðherra-
sæti, ef Sjálfstæöisflokkurinn
lendir í ríkisstjórn á næsta kjör-
tímabili.
Þab eru einkum þeir Geir H. Ha-
arde og Björn Bjarnason sem slást
um þetta sæti, eins og menn hafa
séö á auglýsingum í íhaldsmál-
gögnunum Mogga og DV. Þab er
sérstaklega fróðlegt að fylgjast
með hvernig þessir frambjóðend-
ur níða skóinn hvor af öðrum,
með kurteislegum hætti þó. Björn
hefur ákvebið forskot með því að
hann var í þriðja sætinu síðast og
það mál eða slagorð, sem hann
hefur ákvebib ab stilla upp gegn
Geir, er: „Þekking á utanríkismál-
um!" Samkvæmt orðanna hljóö-
an er það þá eitthvað sem Björn
hefur framyfir hina frambjóðend-
urna, ekki síst Geir H. Haarde. Og
Björn er ekki á flæöiskeri staddur í
kosningabaráttunni, því auk allra
blaðaauglýsinganna hefur hann
sent blað, litprentað á 110
gramma glanspappír í A5-broti til
allra sjálfstæðismanna í bórginni,
GARRI
þar sem Björn er dásamaður og
mannkostir hans tíundaðir. Eftir
þetta eru menn nú farnir að kalla
framboð Björns glansgæjafram-
boðið, eða framboð til utanríkis-
ráðherra.
Trabant-framboö
Geir H. Haarde hefur hins vegar
haldið sig vib blaðaauglýsingarn-
ar og ekki borist alveg jafn mikið
á og Björn í þessum efnum. Slag-
orö Geirs er þó athyglisvert og
upplýsandi, því hann segir: „Nú
er tími skynsamiegra ákvarbana!"
Þess vegna vill Geir komast í 3.
sætið og hann segir ab það sé
„lykilatriði að velja til forystu
stjórnmálamann sem lætur skyn-
semina ráða ferbinni". Þessi yfir-
lýsing segir talsvert um álit Geirs
á Birni Bjarnasyni — Geir segir aö
tími sé kominn til ab skipta um
mann í þribja sætinu og fá þang-
að einhvern sem lætur skynsem-
ina ráða. Þegar borin eru saman
glansblöð Björns og svart/hvítar
auglýsingar Geirs og það sett í
samhengi við slagorð Geirs:
„Skynsemin ræbur", væri ekki
óeðlilegt að kalla framboð Geirs
Trabant-framboðið, en Trabant-
eigendur voru einu sinni meb
klúbb sem hét „Skynsemin ræð-
ur". Ekki er gott að spá um hvorn
þeirra félaga, þann sem skortir
þekkingu eða þann sem skortir
skynsemi, sjálfstæðismenn eiga
eftir að velja í hið eftirsótta þriðja
sæti. Hitt er þc ljóst að hvorki
Geir né Björn hefur til að bera
þaö næmi gagnvart almennum
kjósendum sínum sem Salóme
Þorkelsdóttir hefur í sinni próf-
kjörsbaráttu á Reykjanesi. Salóme
kynnti sérstakt baráttumál sitt í
prófkjörinu í grein sem hún skrif-
aði í Morgunblaðið í gær. Þetta
mál á eflaust eftir að afla henni
mikils fylgis hins almenna sjálf-
stæðismanns í Mosfellsbæ og eins
má búast við að íhaldssamir sjó-
menn og útgerðarmenn við sjáv-
arsíðuna á Suðurnesjum muni
kunna að meta slíkt baráttumál.
Baráttumál Salóme fei að bæta
húsnæðiskost Alþingis og að
mörkuð verði stefna í húsnæðis-
málum þingsins!
Garri
Siðvæðing ur böndunum
Ekki er vonum seinna að rann-
sóknarlögreglan fari að láta til sín
taka í siðvæðingunni miklu, sem
kollsteypa mun stjómkerfinu áð-
ur en langt um líður. Það, sem
rannsaka á, er framlag skattgreið-
enda í Hafnarfiröi til menningar-
mála, samkvæmt kröfu núver-
andi æðstrábenda bæjarins.
Þar sem hlutverk rannsóknarlög-
reglunnar er að koma upp um
glæpsamlegt atferli, er augljóst að
listahátíðin í Firöinum var skipu-
lögð glæpastarfsemi þar til annað
veröur sannað. Dómsmeðferð
fjölmiðla á málinu er í fullum
gangi og hvergi nærri lokið.
Að gera meöferb pólitíkusa og
menningarspíru á opinberum
fjármunum að lögreglumáli mun
draga á eftir sér svo langan klepra-
hala, að flestum verður orðið
ómótt löngu áður en öll sakarefni
verða lögb á borbiö.
Hverjir þola rannsókn?
37 milljón króna meðgjöf bæjar-
sjóbs með flottri listahátíö er titt-
lingaskítur miðað viö það sem
önnur skipulögð glæpastarfsemi
kostar skattborgarana.
Ef málatilbúnaöur núverandi
ráðamanna í Hafnarfirði væri
gerður að almennri reglu, og aula-
skapur og kostnaðarauki vegna
ónógrar reiknikunnáttu og ófor-
sjálni kærður til lögreglunnar,
myndu margir stórglæpamenn
veröa dregnir fyrir dómstóla til að
standa fyrir máli sínu.
Þolir þjóðvegahátíðin síðan í
sumar lögreglurannsókn? Er ein-
hver tilbúinn að láta þá svara til
saka, sem vanmátu hvem einasta
kostnaðarlið, sem fé var veitt til,
og bera ábyrgð á því að ríkissjóður
varð að punga út með helmingi
hærri upphæö en veitt voru til
hátíðarinnar? Hvert fóru þeir
peningar og hverjir skrifubu upp
á reikningana og hver gaf heimild
til að opinber sjóður stæði undir
óráðsíunni? Koma upphæðirnar
fram á skattskilum þeirra sem við
þeim tóku?
Þetta eru spurningar sem bæjar-
stjórn Hafnarfjarðar ætlar að láta
lögregluna spyrja þá, sem hún tel-
Á víbavangi
ur bera ábyrgb á órábsíu listahá-
tíöar þar í bæ.
Hverjir græba á brublinu?
Kostnaður vegna hátíðahalda er
hverfandi í þeirri hít, sem óábyrg-
ir kjánar bruöla peningum í án
þess aö þurfa að gefa nokkra skýr-
ingu á hvab af þeim varð og enn-
þá síöur hverjir græddu á illa
grunduðum fjárútlátum úr sjóð-
um almennings.
Framkvæmdastjóri listahátíðar í
Hafnarfirði fékk sem svarar sex
vikna launum ríkisbankastjóra
fyrir sinn snúð, samkvæmt ófull-
komnu uppjöri. Nú mun hann
sæta lögreglurannsókn og vænt-
anlega ákæru fyrir bruðl meö al-
mannafé og heimtað að hann op-
inberi gögn til að gera grein fyrir
tapi listahátíöar.
Þarf ríkisbankastjóri aö svara til
saka og sýna fram á hann hafi
gegnt skyldu sinni, þegar upp
kemst að útlánatöp, sem hann er
valdur að, skipta milljörbum? Er
nokkru sinni rannsakab hverjir
græða á tapi bankanna? Abyrgð
stjórnenda peningastofnana
kemur fram í því að þeir hækka
vexti og þjónustugjöld til að
mæta eigin mistökum og kasta
meb því öllum syndum bak við
sig.
Aöskiljanlegir opinberir sjóðir,
sem ganga undir ýmsum nöfn-
um, eru í umsjá manna, sem aldr-
ei þurfa að standa fyrir máli sínu
þegar fé er uppurib og lánin skila
sér ekki til baka með eðlilegum
hætti.
Ríkisendurskoðun er farin ab
glugga í einstöku mál til að at-
huga hvort fjárflæði út úr opin-
bera kerfinu sé alltaf með lögleg-
um hætti. Misbrestur er einstaka
sinnunr á því, en siðferðileg álita-
mál eru ekki á könnu endurskoð-
enda og er það, sem gert er upp-
skátt um misferli, heldur þoku-
kennt.
En séu rannsóknarlögregla og
saksóknari réttir aðilar til aö fara í
saumana á fáránlegum skilagrein-
um listahátíðar í Hafnarfirði, er
full ástæða til aö lögregla og dóm-
stólar fari að skera úr um hvers
vegna og í hvers þágu opinberar
kostnabaráætlanir eru snarbrjál-
aðar og láti þá menn svara til
saka, sem eru berir að því að sóa
opinberum fjármunum í van-
hugsaba kostnaðarliði, eða hvort
um skipulagða glæpastarfsemi sé
að ræða. Þar með færi líka siðvæö-
ingin úr öllum böndum.
Þeir Guðmundur Árni og Arnór
hátíöarstjóri eru varla einu menn-
irnir sem ekki kunna fótum sín-
um forráö í meðferb opinberra
fjármuna.
OÓ