Tíminn - 11.11.1994, Blaðsíða 4

Tíminn - 11.11.1994, Blaðsíða 4
 Föstudagur 11. nóvember 1994 HtflfH STOFNAÐUR 1 7. MARS 1 91 7 Útgáfufélag: Tímamót hf. Ritstjóri: )ón Kristjánsson Ritstjórn og auglýsingar: Stakkholti 4, 105 Reykjavík Inngangur frá Brautarholti. Sími: 631600 Símbréf: 16270 Pósthólf 5210, 125 Reykjavík Setning og umbrot: Tæknideild Tímans Mynda-, plötugerð/prentun: ísafoldarprentsmiðja hf. Mánaoaráskrift 1550 kr. m/vsk. Vero í lausasölu 150 kr. m/vsk. Þetta gera menn ekki Stjórnmálunum afneitað Bandarískir stjórnmálamenn fengu falleinkunn í nýaf- stöðnum þingkosningum. Tveir af hverjum þremur kosn- ingabærum mönnum sátu heima og létu sig engu varöa hvort þaö væri demókrati eða repúblikani sem settist í full- trúadeildina fyrir kjördæmið eða í öldungadeildina fyrir fylkið. Þessi dræma kjörsókn hlýtur að skyggja á sigurgleði repúblikana og verða demókrötum enn meira áhyggju- efni. Yfirburðir repúblikana eftir kosningarnar þar sem þeir náðu meirihluta í báðum þingdeildum verða ekki skýrðir með því að kjósendur hafi á þeim sérstakt dálæti eða að stefnumál þeirra falli þeim betur í geð en kosningaloforð demókratanna. Það virðist einkum hafa vakað fyrir kjós- endurri að hafna ríkjandi ástandi án þess aö kjósa neitt sér- stakt í staðinn. Þótt sigur repúblikana sé mikill, þegar litið er á þingmannatöluna, er fylgi þeirra heldur lítið, ef tekið er mið af fjölda kosningabærra, og útreið demókrata enn slakari og er ekkert annað en fylgishrun. Væntingar þeirra, sem guldu Clinton atkvæði sitt í for- setakosningunum, hafa ekki gengið upp, sem þýðir að hann þykir ekki hafa staðið við kosningaloforð sín, þótt enginn neiti aö honum hefur tekist vel upp að mörgu leyti á tveggja ára embættisferli sínum sem forseti. En þótt Clinton hafi ekki verið í framboði, er frammistaða forseta nátengd trausti almennings á flokki hans og njóta eða gjalda frambjóðendur forsetaflokksins þess jafnan í þing- kosningum, sem og öðrum kosningum í Bandaríkjunum. Þrátt fyrir vísi að efnahagsbata og skánandi atvinnu- ástandi hefur forsetinn og flokkur hans litlu sem engu komið í verk af umfangsmiklum félagslegum umbótum sem lofað var, og eins og málum er nú háttað eru enn minni líkur á að þau baráttumál nái fram að ganga. Að hinu leytinu aukast félagslegu vandamálin jafnt og þétt og spilling og glæpir naga rætur bandarísks þjóðfé- lags. Borgararnir eru óttaslegnir og kvíðnir. Þar við bætist að bilið milli ríkra og fátækra eykst jafnt og þétt og sýnist fátt geta ráðið við þá þróun, þrátt ryrir hástemmd loforð stjórnmálamanna um jöfnuð og félagslegar úrbætur. í hatrammri kosningabaráttu, þar sem dollarar voru hvergi til sparaðir til að auglýsa frambjóðendur, bar meira á hnútukasti stjórnmálamanna og fylgjenda þeirra í garð hvers annars en að flokkar og frambjóðendur legðu fram stefnumörkun og byðu kjósendum upp á valkosti milli að- greindra stefnumála. Sannleikurinn er sá að munur á stóru flokkunum í Banda- ríkjunum er ekki mikill og er miklu fleira sem er þeim sam- merkt en greinir þá að. Því er engin frágangssök þótt þing- deildimar séu á bandi annars flokks en forsetinn. Slík staða hefur oft áður komið upp í Bandaríkjunum og er rík- ið langt frá því stjórnlaust fyrir þær sakir. Svo tryggilega er gengið frá fulltrúalýðræðinu samkvæmt stjórnarskrá að stjórnarfarið stenst vel þverstæður eins og þá sem nú er komin upp í Washington. Enda eins gott, þar sem um er að ræða öflugasta og mikilvægasta forysturíki heims. Má því með nokkrum sanni segja að heimsbyggðinni komi kosningar í Bandaríkjunum við, þótt með óbeinum hætti sé. En það hlýtur að vera áhyggjuefni ef stjórnmálamenn í rótgrónu lýðræðisríki eru að missa tiltrú aímennings og að ekki þyki taka því að gera upp á milli manna og flokka í kosningum. Afneitun kosningabærra manna í Bandaríkj- unum á frambjóðendum og flokkum er lýðræðinu hættu- leg og sökin er þeirra stjórnmálaafla, sem misst hafa sjón- ir á grundvallarhugmyndum lýðræðisins og svífast einskis til þess eins að komast til valda og telja að höfuðhlutverk stjórnmálamanna sé að ata andstæðingana auri fremur en að vinna góðum málstað fylgi. Davíö Oddsson hefur stundum verið sakaður um fortíðar- hyggju, einkum eftir að hann gerðist forsætisráðherra í Við- eyjarstjórninni og fann upp hugtakið fortíðarvandi. Fortíð- arvandinn hefur hrjáð Davíð illa allt kjörtímabilið og hann hefur miskunnarlaust verið not- aður til að réttlæta árásir ríkis- stjórnarinnar á sjúklinga, gam- almenni, barnafólk og láglauna- fólk. Viðkvæðið hefur jafnan verið það sama hjá ríkisstjórn- inni: „Það er ekki eins og við viljum níðast á þjóðinni okkai, en fortíðarvandinn knýr okkur bara til þess." Og fortíðarvand- inn hefur líka knúið ríkisstjóm- ina til að reka fyrirtækin í land- inu í þrot, og þegar því var lokið að flytja byrbar yfir á heimilin og koma afkomu þeirra niður fyrir velsæmismörk. Þjóofélagslegt alkul Nú, þegar gangvirki þjóðfé- lagsins er nánast stopp, fyrir- tækin þora ekki að hreyfa sig, f járfestingar eitthvað sem menn lesa um í mannkynssögubók- um, launamenn lifa á hrísgrjón- um og ódýrum kartöflum, en nota smáaurana, sem hrökkva til þeirra í formi launa, til að borga upp í vanskil húsnæðis- lána, þá koma landsfeðurnir fram í fjölmiðlum og tala um stórkostlegan efnahagsárangur, sem lýsi sér í minni viðskipta- halla við útlönd og lágri verð- bólgu. Þetta efnahagslega alkul vesældarinnar, þar sem allt er frosið fast, kalla rábherrai síban stöðugleika. Og Davíð Oddsson . segir að úr því að þessum stöð- ugleika sé náð, sé óhætt að blása af kreppuna, þó forsætisiáðhen- ann lenni auðvitað alveg blint í sjóinn með það hvað gerist ef klakabiynjan á þjóðfélaginu byijai aö þiðna. En fátt ei svo með öllu illt, eins og sagt ei, og það góða viö þetta ástand alkuls og afblásinn- ai kieppu ei að foitíðaivanda- fiasinn heyiist ekki af sama kiafti og áður. Þó virðast sumir ráðherrai nokkuð fastii í þessu •5-25 ?%#&} Sunnui Manu' piiöjuöaea jdafea'- &2° . (ösiuda6a; 9 „Þetta «era meitn ckkí I ¦¦¦ wiffiarnaBenedlteson V,,¦,¦.!¦ 11.«»'" ¦kil'i'1' , - ......¦'¦'•v;,ií.,'.^ii"'»,"k*'";?,,- *¦ im„m'»"' u,,„ bBBlWWl ,„„ líiöi'l f'11 „„¦¦^.¦"S.ri"-1 ut.v'"""l"'i|nirvt.',|iVM"''l';im; »XZn ""¦»¦" ,i-*l;,ll;',!:i".í^ '^n (¦.W'sl-'''1"*1 ,"'l,"'*r " ¦.. ¦....."\;z ",,,«¦-»< I '••"¦'¦»!' C'¦..¦¦''-¦¦'¦"•'.," ¦>'¦""""',,;,,,.,»«'''•'"í»-, . 1,»B'5,'wíp». 1 ,««»»i.»'"-"'*R,r^»** unu ¦"^"^vmTwWW0 * ?líí 1M «1**» bt,'^SU """"• ,';£««'»'"""¦'V: iwwU,." ''"'""„'; ^h,nn l»» ^"•""ÍÍS EBlr W« t*"* c[ur u"""»^ ,flynr,,,. um i AH''".''," .p^bUflb'"*"" 5"''"Í'.S"'"' -v"","," ,,...„¦.«"'•":."" ¦ „"¦"'¦¦¦•!¦¦¦¦• r;i„;- -"' •;,";.;,".„;.,.«»'¦•"''"" V\'i"S»'"">""•;;: fari, og þegar Friðrik barnaskatt- mann Sophusson ætlaði að leggja á sérstakan barnaskatt fyir í vikunni, greip hann í mál- flutningi sínum til fortíðardýrk- unarinnar og ætlaði að kenna Ólafi Ragnari Grímssyni um þennan blaðberaskatt. Fortíðar- hyggjan er að vísu sérstakt dá- læti sjálfstæðismanna, en þeir fara misjafnlega vel með hana og þeir voiu fáii sem skildu ló- gíkina í málflutningi vaiafoi- GARRI manns Sjálfstæðisflokksins. Davíð Oddsson ei hins vegar maestro fortíðarhyggjunnar og einmitt í þessu máli kom í ljós hvernig foitíðin lifii í Sjálfstæð- isflokknum. Fyrii 25 áium mun Bjaini heitinn Benediktsson, fyrrum forsætisiáðhena og foi- maðui Sjálfstæðisflokksins, hafa sagt um skatt á blaðbeia: „Þetta geia menn ekki." Þegai Davíð mætti til þingflokksfund- ar með fortíðargjörning og framkallaði orð Bjarna þannig að þau drundu að handan og bergmáluðu á veggjum þing- flokksherbergis sjálfstæðis- manna, var afstaða Friðriks til barnaskattsins fljót aö breytast. Fortíðargjörningur Þetta er í fyista sinn sem Gairi getui einlæglega fagnað foitíð- aihyggjunni hjá íhaldinu, því svo viiðist sem menn hafi hlust- að á lödd foitíðaiinnai og læit af henni, en ekki baia þulíð hugsunailaust upp klisju um foitíðaivanda til að léttlæta að- för að þjóðfélaginu. Hugmyndin um skatt á blað- burðarbörn hefur komið upp áður, þó ótrúlegt sé, og þess vegna eru landsmenn svo heppnir að hægt er að framkalla oið leiðtoga Sjálfstæðisflokksins fiá þeim tímum að flokkurinn átti raunverulega leiðtoga. Því miður ei það afai ólíklegt að nokkuð í líkingu við annað í stjórnarstefnunni hafi komið fyrir áður í íslandssögunni. Þess vegna getui Davíð Oddsson ekki, þiátt fyiii þekkingu á foi- tíðaigjöiningum, fiamkallað oið fyiii leiðtoga flokksins um sambæiilega hluti, þai sem sam- bæiilegii hlutii eiu ekki til. Gairi efast þó ekki um að dóm- ur gömlu leiðtoganna um þessa einstæðu stjórnarstefnu hefði verið jafn skýr og varðandi barnaskattinn: „Þetta gera menn ekki." Garri Þróunarhjálp og markmib sem ekki er staöið vib Fyrir nokkrum árum átti grein- arhöfundur þess kost að sitja allsherjarþing Sameinuðu þjóð- anna. Einn af dagskrárliöum þar var ab afhenda framlag aðildar- ríkja til þióunaimála, þ.e. það sem fei í gegnum stofnanii Sameinuöu þjóðanna. Ég fékk þetta hlutveik fyrir hönd ís- lands og hefði átt að vera stoltur af. Það vai hins vegai þvert á móti. Framlag okkar var ekki myndarlegt á hvaða mæli- kvarða sem það er metið. Þróunarsamvinnu- stofnun Hér er starfandi opinber stofnun að þróunarverkefnum og þetta gamla verkefni mitt rifjaðist upp fyrir mér þegar foi- svaismenn hennai komu til fundai við fjáilaganefnd á dög- unum. Þai kom meðal annais fiam að Alþingi hefui hvað eftii annað sett séi háleit maikmið í þróunarmálum, sem ekki hefur veriö staðið við, og jafn langt er í land í dag eins og áöur þegar þessi markmið voru sett. Þessi áform voru um að verja 0,7% af þjóðaifiamleiðslu til þessaia veikefna. Siblaus mismunur — bióðug átök Það hníga möig lök að auknu þióunaistaifi og þióunaihjálp í Á vfoavangi þiiðja heiminum. Öibiigð og vanþekking leiðii fyii eða síðai til ófiiðai, eins og skelfileg dæmi eiu um. Vanþióaö stjóin- arfar, byggt á siblausri mismun- un ríkia og fátækia, býðui heim blóðugum átökum fyii eða síð- ar. Slík átök kosta hið alþjóðlega samfélag óhemju fjármuni í neyðaihjálp, sem betui væii varið til þróunarmála fræðslu og uppbyggingar til langs tíma. Framlag okkar íslendinga er skerfur til þessa verkefnis. Hjálp til sjálfshjálpar Veikefni Þióunaistofnunai hafa einkum miðað að því að hjálpa Afiíkuþjóðum til þess að veiða í meiia mæli sjálfbjaiga um fiskveiðai og hafiannsóknii. Þessi veikefni eiu á Giænhöfða- eyjum, í Namibíu og í Malawi. Þessi abstoð er margs konar og felst m.a. í kennslu í fiskveiðum og útgerð, hafrannsóknum og styrk til námsfólks frá þessum ríkjum sem stundar nám hér- lendis. Mikil nauðsyn er að vinna eftir þessum leiðum og þaö er eina ráðið til þess að hjálpin verði varanleg. Oraunhæf mark- mib? Alþingi hefur sett löggjöf um ýmis málefni og markað þeim tekjustofna. Því miður er allt of algengt að þessir tekjustofnar séu skeitii og væntingai gefnai sem ekki ei staðið við. Fjölmörg dæmi eiu um þetta. Þetta ei ekki góður siður í löggjöf og dregur úr trausti allra aðila á löggjafar- og framkvæmdavaldinu í land- inu. Jón Kr.