Sjómannablaðið Víkingur - 01.05.1941, Blaðsíða 6

Fjórir af þeim, er fyrst tóku próf við Stýrimanna-
skólann, talið frá vinstri: Árni K. Magnússon, þor-
steinn ])orsteinsson, Pétur Ingjaldsson og þorvaldur
Jónsson.
náði hámarki um aldamótin og fæddi síðan af
sér togaraútgerðina með öllum þeim breyting-
um, sem hún olli á högum landsmanna á til-
tölulega skömmum tíma. Geir sá strax, að út-
gerðinni var svo best borgið, að með skipin
færu innlendir menn, kunnir fiskimiðum og
vanir tíðarfari og öðrum aðstæðum hér við
land. Því fékk hann veturinn 1872—’78 Eirík
Briem, þáverandi biskupsritara og kandídat í
guðfræði, til að kenna efnilegum, ungum manni,
sem verið hafði á útveg hans sjómannafræði.
Þessi maður var Markús Bjarnason frá Baulu-
húsum í Arnarfirði, og gekk hann undir próf
um vorið. Prófdómendur voru tveir yfirmenn
af herskipinu „Diana“ og er svo sagt, að þeir
hafi ekki vitað, hvort þeir áttu að dázt meira
að kunnáttu prófsveinsins, eða hæfileikum guð-
fræðingsins, sem bjó hann undir prófið, án
þess að hafa nokkurntíma stýrt skipi á sjó.
Séra Eiríkur Briem var síðan prófdómari við
Stýrimannaskólann frá byrjun til ársins 1913,
eða samfleytt í 20 ár.
Árið 1881 lauk Markús fyllra prófi við sjó-
mannaskóla í Danmörku, og árið 1885 í októ-
ber, byrjaði hann kennslu á heimili sínu hér í
Reykjavík, með 11 piltum þegar flest var, og
stóð námskeiðið í 5 mánuði. Hafði hann til þess
100 kr. styrk frá landshöfðingja. Næsta hausl
hélt Markús áfram námskeiðinu með nokkru
hærri styrk, og kenndi síðan á hverjum vetri,
þar til Stýrimannaskólinn var settur á stofn,
VÍKINGUR
en stundaði jafnframt sjóinn sem skipstjóri á
sumrum.
Þegar hér var komið, var aukning skipa-
stólsins orðin það mikil, að þörfin fyrir fleiri
menn með sjófi’æðikunnáttu var orðin brýn.
Þingvallafundur, sem haldinn var árið 1888,
hafði meðal annara mála tii umræðu stofnun
stýrimannaskóla, og fyrir forgöngu Markúsar
og annarra áhugamanna, samþykkti Alþingi
1889, lög um stofnun Stýrimannaskólans í
Reykjavík, og hlutu þau staðfestingu konungs
hinn 22. maí árið eftir. Með þessum lögum
var lögð undirstaðan að menntun skipstjóra-
efna okkar, ekki aðeins á næstu árum, heldur
og um alla framtíð, því að á þeim grundvelli
hefir síðan verið byggt og aukið við eftir þörf-
um, og svo mun vera meðan þetta land byj gist
og þjóðin fær að ráða málum sínum sjálf.
Markús var sjálfkjörinn til að veita
skólanum forstöðu, bæði sakir lærdóms og ann-
arra hæfileika, og vegna þess áhuga, sem hann
hafði sýnt fyrir þessu málefni. Skólinn hóf
starfsemi sína í október 1891 í nýju húsnæði,
sem Markús hafði látið gjöra sem viðbótarbygg-
ingu við hús sitt, sem var hið svokallaða
„Doktorshús", og stendur það enn, sem eitt af
elztu húsum þessa bæjar, byggt árið 1833. Nem-
endur voru 14 þennan fyrsta vetur, og eru 8
þeirra enn á lífi, og einn þeirra er enn starf-
andi skipstjóri.
Af kennurum skólans, sem voru 4 þennan
fyrsta vetur, er nú aðeins einn á lífi, nfl. Páll
Einarsson, fyrrv. hæstaréttardómari, sem þá
var málfærzlumaður við landsyfirréttinn, og
kenndi sjórétt við skólann.
Af nemendunum eru þessir nú á lífi; Árni
Kristinn Magnússon, Björn Sveinsson, Jafet
Sigurðsson, Ottó N. Þorláksson, Páll Halldórs-
son, Pétur Ingjaldsson, Þorsteinn Þorsteinsson
og Þorvaldur Jónsson.
Ég vil leyfa mér að bjóða sérstaklega vel-
komna þá af þessum mönnum, sem hafa getað
komið því við að mæta hér í dag.
Síðan haustið 1891 hefir skólinn starfað á
hverjum vetri fram á þennan dag. Siglinga-
fræðiprófin hafa lengst af verið 2, sem skólinn
hefir veitt. Þau hafa heitið ýmsum nöfnum á
þessu tímabili, og aukið hefir verið við próf-