Sjómannablaðið Víkingur - 01.05.1941, Side 26

Kolbeinn Jakobsson frá Sandeyri:
Vöðuselaveiði við ísafjarðardjúp
á ðndverðri
Vöðuselurinn mun hafa verið veiddur all-
víða hér við land allt frá landnámstíð og fram
undir miðja 19. öld, eða þangað til Norðmenn
tóku að veiða hann með byssuskotum á hafísn-
um milli Græniands og íslands, norður í Ishafi,
og svo eftir að menn fóru að skjóta þennan sel
á fjörðum inni. Þangað til var selur þessi, bæði
hér við Isafjarðardjúp og annarsstaðar, veidd-
ur með sömu aðferðinni: skutlaður og veiddur
í nótir. Það munu nú liðin 90—100 ár síðan síð-
asti vöðuselurinn, hér við Djúpið, var skutlað-
ur eða veiddur í nót og þessi forna vöðusela-
veiðiaðferð því fallin, eða er að falla, í gleymsk-
unnar djúp. En þar eð ég, sem þetta rita, á
ungdóms- og yngri árum mínum, fékk áreiðan-
legar upplýsingar um þessa fornu vöðuselsveiði-
aðferð hjá mönnum þeim, er sjálfir höfðu stund-
að veiðina, þá vil ég nú, með sem fæstum orð-
um, skýra frá því, sem þeir menn sögðu mér
um vöðuselagöngu og veiði vöðuselsins hér við
Isafjarðardjúp á fyrri helming næstliðinnar
aldar.
Vöðuselurinn fór venjulega að leggja leiðir
sínar hingað inn til Djúpsins, í stærri eða minni
hópum, árlega í janúarmánuði og hélt sér oft-
ast nær inni í Djúpinu fram í júnímánuð. Allan
þennan tíma komu fiskigöngur sjaldan inn í
Djúpið, sjaldan lengra en á móts við Stiga-
hlíð, og þótt eitthvað fiskivart yrði inn í Mið-
djúpinu í apríl eða maí, þá hvarf fiskurinn óð-
ar út aftur, og var vöðuselnum um kennt. —
Vöðuselanótir voru h. u. b. 60 faðma langar
og 20 möskva breiðar (djúpar). Átti, að lögum,
hver landeigandi og ábúandi jarða, veiði 60
nltjándu öld
faðma frá stórstraumsfjörumáli lands síns, eða
svo langt út frá landi sínu, er „tvítug nót stóð
botn“. Það voru ,,nótlög“ hans. Fjórði hluti
(breidd möskvariðans) hvers möskva nótarinn-
ar, var 8 þumlunga langur. Hafi nót sú, er haft
hefir þessa möskvalengd, verið „sett inn“ til
þriðjunga, hefir hún „staðið botn“ á ca. þriggja
faðma dýpi. — Eftir þeirri vöðuselanót að
dæma, er ég sá í Æðæ er ég var þar unglingur,
hafa nótirnar verið riðnar úr þáttum upprökt-
um úr nýjum, bikuðum, fjögra punda hamp-
línum. Nótargarnið var því mjög snúðlint, en þó
vel sterkt. Nótarteinarnir, sem líka var nefnt
„lý“, voru úr þrí- eða fjórsnúnum saman
tveggja punda hamplínum, snærum, með nokk-
uð stórum korkflám, sem hnýttar voru á nótar-
teininn með tveggja álna millibili, eftir að búið
var að „setja inn“ nótina. Var sá jaðar nótar-
innar nefndur „fláajaðar“. Á hinn tein eða
jaðar nótarinnar voru, með faðms millibili,
hnýtt sterk „kljábönd“ og áður en nótin var
lögð, voru í hvert kljáband festur 4—6 punda
þungur steinn, er nefndur var „kljásteinn", og
þessi jaðar nótarinnar nefndur „kljásjaðar".
Einnig var í hvort horn kljájaðarins vel bund-
inn 10—20 punda þungur steinn og hornsteinar
nefndir. — Þótti nauðsynlegt að kljá vel niður
nótina, svo selurinn eigi næði að komast upp
úr sjónum til að anda að sér lofti, og því máske
geta rifið sig úr nótinni eða haft hana á brott
með sér, væri hún ekki vel fest í landi, en væri
hún ekki föst á öðrum enda í land, þá varð að
hafa dufl á báðum endum hennar. Allar vöðu-
sela nótir voru settar inn til þriðjunga, þ. e.:
VÍKINGUR
26