Sjómannablaðið Víkingur - 01.05.1941, Qupperneq 27

urðu þriðjungi styttri innsettar en þær voru út-
settar. Beztu vöðuselalagnir voru taldar þær, er
svo var aðdjúpt við klöpp eða klett, að svaraði
rúml. til breiddar nótarinnar. Ein af þeim lögn-
um eða stöðum, var vestri endi Æðeyjar, Æð-
eyjar-kletturinn. — Sagði mér svo frá Stein-
unn, dóttir Árna bónda Jónssonar í Æðey: að
faðir sinn hefði oft verið mjög fengsamur á
vöðuselinn í nót sína við Æðeyjarklettinn, hann
hefði tíðum fengið marga seli í einni vitjan.
Aðrir staðir hér í Snæfjallahreppi hafa mér
líka verið tilnefndir sem sérstaklega góðar
vöðuselanótalagnir, svo sem: framundan
Skarðshrauni og undan Rostungsbryggj u á
Bæjahlíð. —
Að skutla vöðuselinn, hafði verið allmikil
íþrótt. Urðu því skutlararnir að hafa mikla æf-
ingu í að kasta skutilrá til marks bæði í landi
og á sjó, áður en þeir fóru að reyna að skutla
vöðuselinn. Á lengra færi en 4—10 föðmum frá
selabátnum til selsins, munu fáir skutlarar hafa
treyst sér að kasta skutilrá svo að vel tækist,
og urðu þeir að æfa sig meðal annars á því, er
þeir köstuðu skutilránni, að beina henni ekki
einungis beint á selinn, heldur þeim mun hærra
fyrir ofan hann, sem færið var lengra, svo skut-
illinn gæti stungizt snið-beint inn í selinn; varð
ráin því að fara nokkuð bogna línu að selnum.
Færi hún beina línu, var það kast kallað „hvala-
kast“ og lánaðist jafnan illa. — Skutlararnir
voru jafnan miklir þrekmenn eða afburða snar-
ir menn og leiknir í að standa vel stöðugir á
hlera, er nefndur var „pikkur“, í barka sela-
bátsins. Skutilrárnar voru 4—4*4 álna langar,
h. u. b. 11/2 þumlungur ummáls í þann enda
rárinnar, er skutilleggsholan var í, en nokkuð
grennri í hinn endann; voru þær sívalar, vel
slétt heflaðar, þráðbeinar og gerðar úr réttum
og beinum, kvistlausum viði. Voru tvær skutil-
rár með hverjum selabát, báðar af sömu gerð
og skutlar í báðum, í annarri skutill sá, er
skutlarinn fyrst kastaði að vöðuselnum, en í
hinni svonefndur „íburðarskutill", er var þriðj-
ungs til helmings gildari en hinn. Skutilsnærið
eða línan, sem fest var með „skutilbragði" um
legg skutils þess, er fyrr var kastað, var mér
sögð að verið hefði 20 faðma löng, mjó en þó
vel sterk, en skutilfærið, sem fest var um legg
íburðarskutilsins, var að mun bæði styttra og
sterkara. Skutilráin með íburðarskutlinum í,
var ekki notuð fyr en selurinn var kominn
nokkuð nær bátnum en hann var við fyrra
kastið; en eftir að selurinn var orðinn fastur
á þessum skutli, var hann hiklaust dreginn,
hvort hann vildi eða ekki, fast að bátnum, þá
rotaður, síðan innbyrtur og hálsskorinn, svo
honum gæti blætt út sem bezt. — Skutlar munu
nú mega teljast til forngripa og því væntanlega
vera geymdir á forngripasafninu í Reykjavík.
Tvö göt voru boruð í gegnum hverja skutilrá,
annað framan- en hitt aftantil við miðju henn-
ar og í göt þessi smeygt mjóum snærisspotta,
gjörðar lykkjur og gegnum þær dregið skutils-
færið, svo ráin var jafnan á skutilfærinu, þó
skutillinn væri fastur í selnum.
Ekki var talið unnt að skutla vöðuselinn nema
þegar hann lægi ofansjávar. Þegar logn var, og
helzt nokkuð sólskin líka, lögðust vöðuselahóp-
arnir flatir ofansjávar þannig: að selurinn lá
á bakið, svo kviðurinn snéri upp úr sjónum, en
hausinn í kafi nema nasirnar við og við upp úr
sjónum. Var þá sagt að vaðan „lægi“. — Flestir
skutlarar áttu góða sjónauka (kíkii'a), er þeir
gengu með upp á háa hjalla eða hæðir, hátt frá
sjó, áður en þeir lögðu frá landi í selveiðiferð-
ir, til að skyggnast þaðan um, út og inn um
Djúpið, hvar þeir sæju vöðuna liggja. Þótti ein-
hver bezti staðurinn til að skyggnast um eftir
„vöðunni" 2 hjallar á Ögurhálsinum, upp af
Ögurnesi, er þá fengu nöfnin lægri- og hærri
„Selagóna“. Fleiri hæðir voru margar notaðar,
svo sem Bæjatagl og Ármúli. Er skutlari, af
slíkum sjónarhæðum, kom auga á „vöðu“ ein-
hversstaðar á Djúpinu, hraðaði hann sér sem
mest hann mátti niður til báts síns, er hásetar
hans — sem ætíð voru tveir og nefndir „undir-
ræðarar" — höfðu á floti og viðbúinn, á nær-
skyrtum sínum, að taka svo mikinn róður, sem
þeir ættu líf sitt að leysa, í einni „skorpu",
þangað sem vaðan lá. — Undirræðararnir
þurftu að vera: viljugir, hlýðnir og meiri hátt-
ar ræðarai'. Og ekki þótti skutlaranum þeir róa
vel nema þeir — þó á nærskyrtunum réri —
væru löðrandi sveittir þá er að vöðunni kom.
Má þá nærri geta, að mörgum undirræðaran-
um hafi orðið ónotalega kalt — er þeir, því
VÍKINGUR