Sjómannablaðið Víkingur - 01.08.1941, Qupperneq 10

fyrsta álman er full, setur maður í hina næstu
og svo frameptir, til þess allar álmur eru full-
skipaðar, og mun vera nóg áskipað, þegar kvísl-
in tekur svo sem 120 til 160 öngla. Taumarnir og
sjálf lóðin hanga niður úr....“. Þegar lóðin er
svo lögð, „fer sá maður, sem lóðina leggur aptur
í stafn, leysir frá hleypibandið, sem heldur lóð-
inni í kvíslinni, og lætur hlaupa út hvern aungul
eptir annan, úr einni álmu eptir aðra, þar til
lóðin er öll útrunnin, og svo hvern stokk af öðr-
um....“. Fylgja þessu uppdrættir.
Þá taiar Jón Sigurðsson um agnfisk til lax-
veiða. Þessir agnfiskar séu nokkuð dýrir, „en
þegar lax veiðist á, þá borga þeir sig fljótt“.
Þá minnist hann á krókstjaka til að „krækja
fisk jafnskjótt og hann kemur að borði“. Sýnir
hann mynd af stjaka þessum og ennfremur af
„netsleif", sem notuð er í sama tilgangi og krók-
stjakinn.
Loks talar Jón Sigurðsson um nýja tegund
af duflum til þess að forða mönnum „óþægileg-
ar og lángar leitir að lóðum“. Sýnir hann upp-
drátt af þessu nýja dufli, „sem er miklu hærra
og einkennilegra, og stendur eins og sópur upp
úr sjónum, en á því miðju er bumba, og þar í
klukka lítil eða bjalla, sem hringir, þegar dufl-
ið hreyfist, og þarf ekki til að hreyfa það nema
lítinn bylgjugáng”. Tilbúningi á duflum þess-
um mætti haga svo „að ekki mætti dýrt heita“.
Um „sigðhnífinn, til að skera fiskinn með“,
segir Jón :„Það er föst regla, sem aldrei bregzt,
hvar sem þú fiskar og hvernig sem þú ætlar að
verka afla þinn, sem verður innibundin í stuttu
máli: Dreptu fiskinn í sama vetfangi sem þú
dregur hann upp úr sjónum, og hleyptu út úr
honum blóðinu, með því að bregða á hann hnífn-
um á þeim stað og með þeim hætti, sem upp-
drátturinn sýnir“. Uppdrættir, sem fylgja, sýna
bæði hníf „til að skera á fiskinn“ og flatnings-
hníf. Ennfremur hvernig beita skal hnífnum.
En mikið gagn sé af að blóðga fiskinn strax. —
„Það bætir ekki einungis útlit hans sjálfs, þeg-
ar hann er tekinn til verkunar á eptir; heldur
bætir það einnig hvern einstakan hlut úr fisk-
inum, sem menn vilja verka sér í lagi, svo sem
t. a. m. er lifrin, sundmaginn o. s. frv.Fisk-
urinn sjálfur verður fastari í sér, verður glær,
tekur betur salti, tekur betur þurki og fer bet-
ur með sig í allri verkun.... Sé fiskurinn aptur
á móti ekki blóðtæmdur, þá verður hann alla-
jafna blakkur ílits, og þessvegna óálitleg verzl-
unarvara, og verði hann ekki seldur innan
skamms tíma, getur hann ekki haldizt óskemmd-
ur....“. Vankunnátta eða hirðuleysi má ekki,
segir Jón Sigurðsson, valda því, að fiskurinn sé
ekki blóðgaður. „Svo mjög er það áríðandi, að
veita athygli eins hinu smáa og hinu stóra, og
VÍKINGUR
að vanda atvinnu sína á allan hátt, sem maðuf
getur bezt; þá getur maður verið óhultur um,
að maður fær atvinnu sína og atorkusemi borg-
aða, annað hvort fyr eða seinna,og margopt
fyr en mann varir“.
Þá kemur annar þátturinn í Fiskibókinni, sem
er um vöruverkun. Um lifur og lýsisbræðslu
segir Jón Sigurðsson m. a.: „Það skal með gaum-
gæfni vanda, að velja lifur til bræðslu og að-
greina hina betri tegund frá hinni lakari. Sú
lifnn er bezt til lýsis, sem er næstum því hvít,
þriíleg og ávöl öll; hin lakari er aflaung, ekki
ávöl heldur strend, slittuleg og ígrá að sjá til,
sumstaðar eru í henni rauðir hringvafðir orm-
ar; sú lifur er mögur, og hefir í sér bæði lítið
lýsi og illt. Þirðju tegund lifrar finnum vér og
í þorski, og er sú svipuð hinni síðarnefndu að
mynd, en þar með eru á henni grænir blettir
.... Þesskonar lifur, sem nú var nefnd, er hin
lakasta og minnst verð, því hún er úr veikum
fiski....“. Jón segir, að það sé mjög áríðandi
að aðgreina þessar lifrartegundir, þar sem „að
eptir því sem það er gjört, eptir því fer allt lýs-
ið, og kemur það enn fram, að lítið handbragð
er það, sem getur bætt allt eða spillt öllu“. Svo
hugleiðir Jón orsakirnar fyrir því, „að menn fá
bæði slæmt lýsi og þar að auki miklu minna en
þejr gætu fengið“. Fyrstu orsökina telur hann
vera þá, að lifrin er ekki aðgreind eins og þarf
að gera. Aðra þá „að menn hafa ílátin úr tré ein-
ungis, og það er þesskonar tré, sem er óþétt og
gljúpt í sjálfu sér. Því gljúpara sem tréð er,
því meira drekkur það í sig, og því meira sveit-
ir það út frá sér, af sömu orsök náir loptið meiri
verkun á það, og við áhrif loptsins verður lýsið
óðara þrátt, og fær lykt og smekk af ílátinu,
sem það er í“. Mælir Jón með því að hafa ílát
úr steini, járni eða gleri, og sýnir með nákvæm-
um uppdráttum, hvernig þau skulu vera svo
bezt sé. Við þetta fáist tvöfaldur ábati, „bæði
af gæðum og af vöxtunum“. Mesta yfirburði,
segir Jón, að glerílátin hafi, enda séu þau dýr-
ust. „Það lýsi, sem hefir verið brædt úr þorsk-
lifur í þesskonar gleríláti.... hefur þókt svo
mæta gott og verið svo eptirsókt, að það hefir
verið tekið framyfir hið ágæta þorskalýsi, sem
kemur frá Nýfundnalandi, og sömuleiðis fram-
yfir hið ágæta lýsi frá Miiller í Björgvin". —
Skýrir Jón nákvæmlega, hvernig ílátin skulu
vera og hvernig bezt sé að bræða lýsið í þeim,
og fylgja ítarlegir uppdrættir.
Þá greinir Jón Sigurðsson frá, hvað sundmag-
inn sé og hvernig hann skuli tekinn úr fiskin-
um. Segir hann, að sundmagann skuli hreinsa
vel og þurrka, en að því búnu megi sjóða úr
honum svokallað húsblas eða límefni, „sem er
10