Náttúrufræðingurinn - 1960, Blaðsíða 51

NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN
217
verið aflagaður. Fremri Einhyrningshamrar tilheyra sennilega lægri
strandlínunni.
Eldra lónið hefur þá haft afrennsli gegnum Kýrgljúfur, því hæð
skarðsins, sem það myndar við vesturbrún, er einmitt í svipaðri hæð
og efri strandlínan. Fæst þá skýring á myndun gljúfranna. Þau hafa
myndazt af afrennsli þessa jökullóns og jökulám, sem komu frá
jökultungu þeirri, sem náði í eina tíð fram á Snæbýlisheiði sunnan-
verða. Yngra jökullónið hafði svo afrennsli yfir Stikla og Hafurs-
árgljúfur.
Líklegt þykir mér, að neðri strandlínan sé mynduð við, að jökull
gekk fram einhvern tíma seint á jökulskeiði, en efri strandlínan
aftur á móti mynduð við fyrstu bræðslu jökulsins af þessu svæði.
Það, sem ég hef þessu til stuðnings, er að Kýrgilsá hefur ekki
grafið sig neitt niður í fast berg neðan heiðar, en Hafursá aftur
á móti eins djúpt og fljótið. Getur því sjávarborð varla hafa verið
hærra en í 140—160 m hæð, þegar Hafursá gróf gilið neðan heiðar,
og getur vel hafa staðið við 120 m malarkambinn.
Jarðlaga austan heiðar liefur verið getið á bls. 204. Þegar við
höfum fengið skýringu á myndun landslagsins, fáum við nokkuð
sjálfkrafa skýringu á myndun þeirra. Lítt aðgreinda grófa mölin,
sem undir er á jafnsléttu, væri þá jökulruðningur. Hin láréttu,
fínkornóttu lög eru svo mynduð sem setlög í hafi.
Lögin í Rjúpárhvömmum skýri ég svo: neðri fínkornóttu lögin
eru mynduð sem set strax utan við ármynni, en grófa lagið ofan
á er myndað, þegar ströndin færðist yfir þennan stað. Að gróft lag
er ekki ofan á fínkornóttu lögunum á lægri stöðum, stafar af því,
að þar mun hafa verið mjög lygnt, eftir að Borgarfell stakk upp
kollinum, og aðeins þröngt sund, milli Stóruskriðuhamra og Borg-
arfells, batt víkina við hafið. Hefur því ekki gætt neinnar öldu,
þegar ströndin fór yfir lægstu og flötustu svæðin innan Borgarfells.
Fyrri rannsóknir
Eiginlega ætti þessi kafli að heita — fym rannsóknir og hvernig
unnt er að fella athuganir mínar inn í þá mynd, sem við nú höfum
af ísöld á íslandi — því um það mun hann fjalla.
Um fyrri rannsóknir skal fljótt farið yfir sögu. Mér vitanlega hef-
ur aðeins Þorvaldur Thoroddsen reynt að draga línu fyrir efstu