Samvinnan - 01.03.1959, Side 14

Efst á baugi:
Eru starfsaðferðir kirkjunnar
úreltar á atómöld?
Hinn máttugi
arfur kristn-
innar er að
verða að
engu í hönd-
um okkar.
Guðmundur Sveinsson
skólastjóri, Bifröst
„Kirkja vors Guðs er gamalt hús.“
Svo kveður Grundtvig í sálmi sínum.
Hún hefur oft verið í stormi stödd, en
staðið af sér 19. aldir. En vissulega hef-
ur kirkjan oft haft hamskipti á langri
leið. Örstutt yfirlit sannar þetta: Við-
sýn guðfræði Páls postula forðaði
henni frá að verða sértrúarflokkur Gyð-
inga. Píslarvættið leiddi hana yfir örð-
ugasta hjallann í upphafi. Kirkjuþinga-
stefnan mótaði hana í Rómaveldi.
Skólaspekin gerði hana að meginstofn-
un miðalda. Siðbótin bjargaði henni frá
tortímingu í upphafi nýju aldar. Rann-
sóknarguðfræðin á 19. og 20. öld forðaði
henni frá að vera utangátta á mesta
mótunarskeiði í sögu Evrópu.
Ný manngerð kom fram í álfu okkar
eftir fyrri heimsstyrjöld, vonsvikin kyn-
slóð. Við búum enn að arfi hennar.
Þessi nýja kynslóð eignaðist enga sam-
stæða kristna guðfræði. Hún eignaðist
hinsvegar tvennt, sem verið hefur stolt
hennar, en jafnframt ógæfa til þessa:
Kjarnorkuvísindi, sem nýrri heimsmynd
ruddi braut, með orku í efnis stað. Sál-
fræðivísindi, sem breytt hafa mati á
andlegu lífi manna, gert það torráðn-
ara og margslungnara. Kirkjan stendur
í líkum sporum og í upphafi nýju aldar,
áður en siðbótin kom henni til bjargar.
Hún nálgast það að vera áhrifalaus leik-
brúður.
Mér er til efs, að starfsaðferðir kirkj-
unnar einar valdi áhrifaleysi hennar.
Hitt er augljóst, að anda vantar, bæði
anda samtiðarinnar og anda Guðs. í
höndum okkar er hinn mikli og mátt-
ugi arfur kristninnar að verða að engu.
Við getum ekki einu sinni borið sann-
leikanum vitni, kristnir menn, hvað þá
kærleikanum. Rödd kirkjunnar er suð,
sem þaggar í svefn, ekki þrumuraust,
sem vekur. Sjaldan er kirkjan fyrst til
að kveða upp úr urn óhæfuverk. Með
þögninni leggur hún blessun yfir margt
böl.
Vafalaust mætti ýmislegt gera til úr-
bóta, þótt að litlu gagni komi, fyrr en
ný siðbót kemur, endurnýjun á höfði og
limum. Kirkjan gæti reynt að hafa
meiri áhrif á uppeldi æskunnar. Hún
gæti reynt að stuðla að því, að kristin-
dómskennsla væri ekki þululærdómur
sagnfræði, sem börn skilja ekkert í, þar
sem þau vantar tímaskynjun, skilja ekki
hugtakið fortíð. Áhrifaríkast börnum og
unglingum er iðkun bænalífs, sem nú er
gersamlega að hverfa. Tilfinning fyrir
mætti bænar og samstillingar geta börn
öðlast og haft varanleg áhrif. Að kenna
börnum að undrast gæti orðið þeim upp-
haf trúar.
Kirkjan þarf að eignast skóla til að
ala upp og undirbúa æskulýðsleiðtoga,
forystumenn safnaða aðra en presta,
djákna sína og menn, er starfa ættu
meðal sjúkra. Þessi stofnun mætti gjarna
vera í Skálholti. Söngskóla þjóðkirkjunn-
ar ætti að sameina þessari mennta-
stofnun. Kirkjuhúshugmynd herra Sig-
urgeirs biskups er og athyglisverð í þessu
sambandi. Biskup dreymdi um hús, þar
sem væri menningarmiðstöð kirkjunnar.
Kirkjan þyrfti að eignast stofnun til
andlegra Iækninga. Það er öllum vitan-
legt, að slíkar lækningar eru stundaðar
bæði af miðlum og trúuðu fólki með
máttugt bænalíf. Sú stofnun kirkjunnar
ætti að vera undir umsjón taugalæknis
og sálfræðings, sem samverka með þeim
andlegu öflum, sem þeir og sjúklingarn-
ir hafa trú á.
Æskulýðsstarf kirkjunnar þarf að vera
meira og myndarlegra en nú er. Kirkjan
er þar allt of lítilþæg. Hún þarf að hafa
minnst 4 æskulýðsleiðtoga, sem engu
öðru sinna en slíku starfi auk fjölmargra
aðstoðarmanna. Vel kæmi til greina að
fækka prestum til að fá stoð ríkisvalds-
ins til stofnunar þeirra embætta.
Messuformi fornu má kirkjan vel
halda, en taka þó jafnframt upp ný-
breytni í tíðasöng. Kæmi til greina að
hafa sérstakar samkomur til kynningar
á kristnum arfi í listum og bókmennt-
um.
Kirkjan hefur skeytt allt of lítið um
hinn nýja smekk í byggingarlist og mál-
aralist. Nýjar kirkjur á að reisa í nýjum
stíl, og skreytingar kirkna í dag eiga að
bera svipmót síns tíma. Kirkjan var áð-
ur fyrr í fararbroddi á þessu sviði, en
rekur nú lestina.
Kirkjan á marga velunnara, sem bíða.
umbóta hennar og endurnýjunar.
Guðmundur Sveinsson.
Stórkostlegur
hrærigrautur
hindurvitna
og óvizku.
Bjarni Benediktsson
frá Hofteigi
Grundvallarsetning kristinnar guðfræðl
og kirkjulegrar kenningar er sú, að al-
máttugur guð ráði fyrir heiminum og lífi
mannanna. Það er höfuðverðleiki Krists
að hafa dáið friðþægingardauða fyrir
syndir okkar og þannig borgið okkur frá
visri fordæmingu — ef við trúum á hann,
enda er það ennfremur meginboðskapur
margra presta að manneskjan sé getin í
synd. Ef kristin kirkja lætur undir höf-
uð leggjast að boða tilvist almáttugs guðs,
ef hún hættir að kenna friðþægingar-
dauða Krists, þá er hún ekki kirkja leng-
ur. Þessvegna mótast svarið við spurn-
ingu þessari einfaldlega af því, hvort
maður festir trúnað á ofangreindan boð-
skap eða hafnar honum.
Að mínu viti eru starfsaðferðir kirkj-
unnar ekki úreltari en þær hafa verið.
Það er mín skoðun að hin kristilega guð-
fræði sé einn stórkostlegur hrærigrautur
hindurvitna og óvizku; og þótt ég viti að
kenning og starfsaðferð sé ekki eitt og
hið sama, þá get ég vitaskuld ekki tekið
eina starfsaðferð við útbreiðslu hindur-
vitna fram yfir aðra. Svar mitt er þetta,
í stuttu máli: starfsaðferðir kirkjunnar
nú á dögum eru nákvæmlega jafnúreltar
og þær hafa verið, af því að kenning
14 SAMVINNAN