Fréttablaðið - 29.10.2009, Side 22

22 29. október 2009 FIMMTUDAGUR
greinar@frettabladid.is
FRÁ DEGI TIL DAGS
FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík SÍMI: 512 5000, ritstjorn@frettabladid.is FRÉTTASTJÓRAR: Arndís Þorgeirsdóttir arndis@frettabladid.is, Kristján Hjálmarsson, kristjan@frettabladid.is Trausti Hafliðason trausti@frettabladid.is og Höskuldur Daði Magnússon (dægurmál) hdm@frettabladid.is
MENNING: Páll Baldvin Baldvinsson fulltrúi ritstjóra pbb@frettabladid.is VIÐSKIPTARITSTJÓRI: Óli Kr. Ármannsson olikr@markadurinn.is HELGAREFNI: Anna Margrét Björnsson amb@frettabladid.is og Sigríður Björg Tómasdóttir sigridur@frettabladid.is ALLT OG SÉRBLÖÐ: Roald Eyvindsson roald@frettabladid.is
og Sólveig Gísladóttir solveig@frettabladid.is ÍÞRÓTTIR: Henry Birgir Gunnarsson henry@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Pjetur Sigurðsson pjetur@frettabladid.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Kolbrún Ingibergsdóttir kolbrun@frettabladid.is
ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Ingibjörg S. Pálmadóttir FORSTJÓRI OG ÚTGÁFUSTJÓRI: Ari Edwald
RITSTJÓRI: Jón Kaldal jk@frettabladid.is AÐSTOÐARRITSTJÓRI: Steinunn Stefánsdóttir steinunn@frettabladid.is
Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri. Einnig er hægt
að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu
formi og í gagnabönkum án endurgjalds. Issn 1670-3871
Ríkisstjórnin heldur áfram að brjóta mannréttindi. Undir-
rót brotanna virðist vera sið-
blinda og hroki, sem náðu að
grafa sig niður á nýja dýpt á vett-
vangi stjórnmálanna eftir 1980 og
hrintu landinu að endingu fram
af bjargbrúninni fyrir ári, þegar
bankarnir hrundu. Fyrir ligg-
ur, að Landssamband íslenzkra
útvegsmanna (LÍÚ) samdi fisk-
veiðistjórnarlögin, sem mannrétt-
indanefnd Sameinuðu þjóðanna
gerði í reyndinni ómerk með bind-
andi úrskurði 2007. Ríkisstjórnin
sendi þá nefndinni svarbréf þess
efnis, að nefndin hlyti að hafa
misskilið málið. Í bréfinu voru
tuggðar aftur upp þær röksemdir,
sem mannréttindanefndin, skip-
uð þaulreyndum sérfræðingum
víðs vegar að, hafði áður reifað og
hafnað með vandlegum rökstuðn-
ingi. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurð-
ardóttir hefur ekki dregið bréfið
til baka og sýnir engin merki um,
að hún hyggist greiða sjómönnun-
um, sem unnu málið, bætur í sam-
ræmi við úrskurð mannréttinda-
nefndarinnar. Ekki liggja heldur
fyrir skýr áform um að skera
mannréttindabrotin burt úr fisk-
veiðistjórninni. Samtök atvinnu-
lífsins heimta óbreytta fiskveiði-
stjórn, frekari mannréttindabrot.
Vandinn er því ekki bundinn við
LÍÚ. Hrunið hefði að réttu lagi átt
að kalla á tafarlausa endurskoð-
un kvótakerfisins, þar eð rætur
hrunsins má rekja til endurgjalds-
lausrar úthlutunar aflakvóta og
sjálftökuhugsunarinnar, sem að
baki bjó. Þetta hugarfar sýndi sig
að nýju í illa útfærðri einkavæð-
ingu bankanna, sem voru afhent-
ir vel tengdum vildarvinum á
silfurfati.
Hvert örstutt spor
Aðrar þjóðir fylgjast nú með
hverju fótmáli Íslands. Tilefn-
ið er ærið, enda hefur það ekki
áður gerzt, að bankahrun með svo
fámennri þjóð hafi valdið jafn-
mörgu fólki svo miklum skaða.
Tjónið mun nema kannski fimm-
faldri landsframleiðslu Íslands,
þegar öll kurl koma til graf-
ar. Ætla má, að útlendingar setji
ítrekaðan brotavilja stjórnvalda
í fiskveiðistjórnarmálinu í sam-
hengi við framferði þeirra og
bandamanna þeirra í bankaheim-
inum og viðskiptalífinu fyrir og
eftir hrun. Enginn þarf lengur
að velkjast í vafa um, að ábyrgð-
arleysi og óstjórn ásamt óviður-
kvæmilegu samneyti bankanna,
stjórnmálastéttarinnar og við-
skiptalífsins með tilheyrandi
skorti á valdmörkum og mótvægi
ollu mestu um hrunið. Þetta sam-
neyti hlýtur rannsóknarnefnd
Alþingis að telja sér skylt að kort-
leggja.
Einstefnuveðmál
Rösku ári eftir hrun hefur ekki
enn fengizt upplýst, hvaða stjórn-
málamenn, embættismenn og
aðrir tóku áhættulaus auðkúlulán
í bönkunum til hlutabréfakaupa
með veði í bréfunum einum. Þessi
einstefnuveðmál kunna að stríða
m.a. gegn 249. grein hegningar-
laga um umboðssvik, þar eð ætl-
unin að baki viðskiptunum var
bersýnilega að láta saklausa veg-
farendur, það er aðra hluthafa og
að lokum skattgreiðendur, taka
skellinn, ef illa færi. Rannsókn-
arnefnd Alþingis hefði verið í lófa
lagið að taka þetta afmarkaða mál
og önnur slík út fyrir sviga og
birta upplýsingarnar sérstaklega.
Hefði það verið gert, hefði Alþingi
kannski hugsað sig tvisvar um,
áður en það lagði auðkúlulánþega
að jöfnu við heiðarlega skuldara,
sem lögðu húseignir sínar að veði,
með því að bjóða báðum hópum
hliðstæða eftirgjöf skulda með
nýjum lögum, sem voru keyrð í
gegnum þingið með hraði um dag-
inn.
Við þurfum hjálp
Úr því að bankahrunið bakaði
miklum fjölda fólks heima og
erlendis svo mikinn skaða sem
raun ber vitni, á umheimurinn
eins og Íslendingar sjálfir ský-
lausa heimtingu á undanbragða-
lausu uppgjöri. Dýrmætur tími
fór til spillis fyrstu mánuðina
eftir hrun. Ríkisstjórnin hafnaði
tillögum um erlenda rannsókn og
uppskar skiljanlega tortryggni.
Enn eru uppi háværar raddir um
að slíta samstarfinu við Alþjóða-
gjaldeyrissjóðinn (AGS), þótt
samkomulag stjórnvalda við sjóð-
inn hafi skipt sköpum. Engin þjóð
nema Færeyingar hefur fallizt á
að veita Íslendingum aðstoð án
milligöngu AGS. Aðrir reyna að
gera hlut Evu Joly rannsóknar-
dómara tortryggilegan, væntan-
lega í þeirri von, að hún verði send
til síns heima. Hún hefur öðrum
fremur vakið vonir um, að meint-
ir lögbrjótar verði sóttir til saka.
Þörfin fyrir efnahagsráðgjöf með
alþjóðlegu sniði og fyrir erlenda
rannsóknarhjálp við uppgjörið
er runnin af sömu rót og ætti að
blasa við hverjum manni. Erlend
aðstoð getur skipt sköpum fyrir
uppgjör erfiðra innanlandsmála.
Til dæmis þurfti spænskan dóm-
ara og brezka lögreglu til að opna
augu Sílebúa fyrir margþættum
glæpum Augustos Pinochet, fyrr-
um forseta Síle.
Hjálp að utan
Í DAG | Hrunið í samhengi
ÞORVALDUR GYLFASON
Peningar lækna öll sár
Furðulegt er mál konunnar sem telur
lögregluna á Suðurnesjum hafa leikið
sig og fjölskyldu sína grátt í man-
salsmálinu svokallaða. Hún vildi afsök-
unarbeiðni þar sem hún varð fyrir
áfalli vegna framgöngu lögreglunnar
við handtöku manns hennar – og í
framhaldinu hennar sjálfrar. Afsökun-
arbeiðnin fæst ekki og þess vegna
ætlar konan að fara í skaðabóta-
mál. Sem sagt: Áfallahjálpin átti
fyrst að felast í afsökunarbeiðni
en þar sem hún fékkst ekki á
hún að felast í fébótum. Sveinn
Andri Sveinsson er lög-
maður konunnar og
tekur málið föstum
tökum eins og hans
er stíll og vani.
Einmitt það
Fjallað er um málið í DV í gær. „Þetta
er hrikalegt morð á mínu mannorði
og ég veit ekkert hvort ég nái að vinna
það til baka,“ er haft eftir konunni um
kæruna. Hún vill ekki koma fram undir
nafni, barna sinna vegna. „Börnin mín
eru líka komin með lögfræðing og
eru að kæra,“ segir hún. Börnin eru
fjögurra og níu ára. Undarlegt er að
bæði konan og blaðið skuli láta
eins og börnin hafi tekið sjálf-
stæða ákvörðun um að kæra
lögregluna vegna ólögmætrar
handtöku foreldra þeirra.
Þannig ganga hlutirnir ekki
fyrir sig. Foreldrarnir
ákveða það sjálfir.
Einstakt tækifæri
Tveggja daga aðalfundur LÍÚ hefst í
dag. Venju samkvæmt ávarpar sjávar-
útvegsráðherra fundinn. Útgerðar-
menn hafa í gegnum árin átt því láni
að fagna að sjávarútvegsráðherrann
hefur verið þeim heldur vinveittur.
Nú er annað uppi á teningnum;
sjávarútvegsráðherrann er vinstri
grænn. Sá flokkur ætlar að taka
kvótann af útgerðarmönnum.
Auðvitað eru þeir óhressir
með það. Jón Bjarnason fær
því í dag einstakt tækifæri til
að sannfæra útgerðarmennina,
milliliðalaust, um ágæti þess
að taka af þeim kvótann,
þjóðinni allri til heilla.
Gangi honum vel.
bjorn@frettabladid.is
UMRÆÐAN
Kristján Kristjánsson skrifar
um aðgengi fatlaðra að að-
alútibúi Landbankans
Í leiðaragrein Þorkels Sigur-laugssonar sem birtist í
Fréttablaðinu 26. október var
vakin athygli á myndbroti úr
þætti þess snjalla tvíeykis
Audda og Sveppa frá því föstu-
dagskvöldið 23. október á Stöð 2. Í þættinum höfðu
þeir Auddi og Sveppi reynt að komast inn í aðalúti-
bú Landsbankans á hjólastólum á tveimur stöðum,
en gengið afleitlega og verið fremur illa tekið af
hálfu öryggisvarðar í bankanum.
Vera má að öryggisvörðurinn hafi haldið að hinir
kunnu spaugarar hafi ætlað sér það sem þeir helst
eru þekktir fyrir en ekki talið að þeir væru að fjalla
um alvörumál. Framkoma hans var hins vegar ekki
í þeim anda sem bankinn kýs og verður farið yfir
það mál eins og eðlilegt er.
Rétt er að geta þess að aðgangur er fyrir hjóla-
stóla frá Hafnarstræti í aðalútibúið, þótt hann láti
lítið yfir sér. Því miður var tvímenningunum og
fylgdarliði ekki bent á hann.
Þorkell Sigurlaugsson notar tækifærið í fyrr-
nefndri grein til að gagnrýna bankann fyrir slælegt
aðgengi fatlaðra að aðalútibúi hans. Gagnrýnin á
rétt á sér, en þess verður að geta að bankinn hefur á
undanförnum árum tvívegis sótt um leyfi bygging-
aryfirvalda til að byggja hjólastólabrú eða –rampa,
fyrst við aðaldyr á horni Austurstrætis og Pósthúss-
trætis og síðar við inngang í Hafnarstræti. Jafn-
oft hefur bankanum verið synjað um þetta leyfi af
hálfu yfirvalda í Reykjavík. Jafnframt hafa aðrar
leiðir verið kannaðar til að koma þessum málum
í lag en sannfærandi lausn ekki fundist. Bankinn
hefur nú í vinnslu hugmyndir sem lagðar verða
fyrir yfirvöld í borginni í fyllingu tímans. Vonandi
finnst þá viðunandi lausn og verður samráð haft við
forsvarsmenn fatlaðra um málið, enda fullur skiln-
ingur á því innan bankans að úr verði að bæta.
Við hæfi er að nefna að þess hefur sérstaklega
verið gætt í öllum öðrum útibúum að aðgangur
fyrir fatlaða sé eins og best verði við komið á hverj-
um stað. Landsbankinn hefur enga hagsmuni af því
að haga málum með öðrum hætti.
Höfundur er upplýsingafulltrúi Landsbankans.
Landsbankinn og aðgengi fatlaðra
KRISTJÁN
KRISTJÁNSSON
helgi á Korputorgi um helgina.
Á
tta mánuðum á eftir áætlun samþykkti stjórn Alþjóða-
gjaldeyrissjóðsins loks í gær endurskoðun á þeirri
efnahagsáætlun sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og
Samfylkingar lagði grunninn að áður en hún fór frá
völdum. Góð von er um að nýr kafli í endurreisn efna-
hagslífs landsins geti hafist í kjölfarið.
Þar allra efst á blaði hlýtur að vera að freista þess að lappa
upp á gengi krónunnar. Tjónið af þessum minnsta sjálfstæða
gjaldmiðli heims er þegar orðið skelfilegt, eins og nánast hvert
heimili og fyrirtæki landsins getur vitnað um, jafnt þau sem eru
með verðtryggð lán og hin sem voru svo óheppin að vera með
skuldir í erlendri mynt. Í fyrra tilvikinu hefur verðbólgan valdið
stórfelldri og óafturkræfri hækkun á höfuðstóli lána. Í því síðara
hafa skuldirnar allt að tvöfaldast á innan við tveimur árum.
Nú í vikunni birti Hagstofan nýjustu verðbólgutölurnar. Þær
eru ekki fallegar. Útlit er fyrir að verðbólgan verði um tíu prósent
á ársgrundvelli. Það er töluvert hærra en væntingar voru um.
Þetta þarf þó ekki að koma á óvart. Meginorsökin er veikt
gengi krónunnar, sem hefur í för með sér hátt verð á innfluttum
nauðsynjavörum.
Það er í raun alveg makalaust að enn sé til fólk sem er reiðu-
búið að taka málstað krónunnar. Vissulega gagnast hún okkur
við núverandi aðstæður, en hitt er alveg víst að staðan væri ekki
svona afleit ef Ísland hefði haft annan gjaldmiðil.
Helstu gjaldmiðlar heims, dollari og evra, hækkuðu um 100
prósent gagnvart krónu á innan við tveimur árum. Enginn rekst-
ur, hvorki á heimili eða fyrirtæki, þolir slíkar ógnarsveiflur.
Það hlálega við aðdáendaklúbb krónunnar er að hann
samanstendur af sömu mönnum og þreyttust ekki á að lofsyngja
sveigjanleika hagkerfis með eigin mynt. Það átti að vera grunn-
urinn að velmegun þjóðarinnar. En þau leiktjöld brunnu til ösku
síðasta haust. Stefnan að baki þeim skildi íslenska þjóð eftir í
sjálfheldu, rúna trausti og virðingu umheimsins.
Svo illa er meira að segja komið fyrir krónunni að þegar erlend-
ir kaupendur að fiskinum okkar hafa reynt að greiða fyrir hann
með krónum neita útflytjendurnir að taka við slíkri greiðslu.
Niður lægingin er algjör.
Hugmyndafræði sjálfstæðu peningamálastefnunnar varð
endan lega gjaldþrota fyrir ári. Og það í orðsins fyllstu merkingu.
Enda er krónan ekki annað en tæki fyrir viðvaninga í efnahags-
stjórnun.
Sveigjanleikinn sem hún gefur nýtist fyrst og fremst stjórn-
málamönnum til að halda þjóðinni í þeirri gíslingu að hún hefur
ekki hugmynd um hvaða rekstrarumhverfi bíður hennar.
Með aðild að Evrópusambandinu og upptöku evru í framhald-
inu opnast möguleiki á meiri stöðugleika og festu en er í boði hjá
innfæddum stjórnendum efnahagslífsins.
Um annað er óþarfi að efast eftir að aðdáendur sjálfstæðu
peningamálastefnunnar keyrðu með landið fram af bjargbrún-
inni síðasta haust.
Afneitun gjaldþrotamanna:
Krónan er tæki
fyrir viðvaninga
JÓN KALDAL SKRIFAR