Tímarit iðnaðarmanna - 01.02.1939, Qupperneq 13

'Tímarit iðnaðarmanna.
Iðnaðurinn
á Norðurlöndum.
Fyrirlestur þennan flutti stórþingmaður, múr-
arameistari Arthur Nordlie á alþjóðaiðnþinginu
í Oslo 1938. Þar sem fyrirlesturinn fjallar um
málefni, sem varðar flesta iðnaðarmenn og fróð-
legt er fyrir þá að fylgjast með um, hefir Lands-
sambandið látið þýða hann á íslenzku til birt-
ingar í Tímaritinu.
Tilefni þessa fviirlestrar er fyrirspurn, sem
fram kom á íðnaðarþinginu í Ziirich 1936. Fg
henti (lá á að í hinum ýms.u löndum riktu mis-
jafnar skoðanir um það, hvað væri iðnaður. Ég
nefndi að Italia teldi aðeins þau fyrirtæki til
iðnaðar, sem hefðu 3 starfsmenn eða færri, en
að fjöldi starfsmanna í iðnaðarfyrirtæki í
Frakklandi mætti fara upp í 10. Ennfremur að
]iað sem í Noregi sker úr í því efni, livort starf-
semin sé iðnaður eða iðja, sé að sumu leyti eðli
framleiðslunnar og að öðru leyti framleiðslú-
aðferðin.
í Noregi telur maður venjidega að þau fyrir-
tæki, sem framleiða vörur eða framkvæma
vinnu, sem Jiarf iðnaðarlærdóm til, séu iðn-
fyrirtæki. Aflur á móti telur maður það sérstakt
merki um iðjustarfsemi, þegar aðallega eru not-
aðar vélar, fjölda-framleiðsla á sér stað og víð-
læk vinnuskifting.
A stjórnarfundi Alþjóðaiðnsambandsins í Par-
is 1937 var ég beðinn um, í viðbót við fyrirlestur
forseta sambandsins, prófessors Vineeuzo Bur-
onzo, „Um sögulega þróun iðnaðarins", að gefa
skýrslu um iðnaðinn á Norðurlöndum.
Engin hinna nefndu takmarkana á hugtak-
inu iðnaður er fullnægjandi. Þegar á alt er litið
eru miklir örðugleikar á því að ákveða hugtakið
„iðnaður“. Þótt liver og einn sé nokkurnveginn
fullviss um livað hann meinar, þegar hann not-
ar orðið iðnaður eða iðnaðarmaður, kemur liin
hagfræðilega, hin faglega og fjárhagslega þýð-
ing orðsins notandanum í hobba, sem næstum
ógerningur er að yfirstíga.
Fjöldi starfandi einstaklinga í iðnfyrirtæki
er e. t. v. ófullkomnasta skilgreiningin. Tak-
mörk hugtaksins smáiðja ollu þegarerfiðleikum,
og á smáiðju og iðnaði getur í faglegu tilliti ver-
ið mjög stór munur. Á hinn hóginn geta sérstök
iðnfyrirtæki haft starfsmenn i hundraðatali án
þess að missa séreinkenni eiginlegs iðnaðar.
Vélanotkunina, sem er svo einkennandi fyrir
iðjuframleiðsluna, er varla lieldur hægt að nota
sem aðslcilnað. Á vorum dögum, með alla véla-
menninguna, fjölgar stöðugt sér-vélum, sem
Iiafa vítæka notkun í iðjurekstri, eða réttara
sagt, víðtæka notkun i þjónustu stóriðjunnar,
en sem einnig eru notaðar af iðnaðarmönnum.
Notkun véla er þessvegna i sjálfu sér ekki á-
kvarðandi, þvi hið ákvarðandi verður að vera,
hvort vélanotkunin er aðalatriðið eða ekki. Alt
starf sem unnið er með vélum, eu sem þarfnast
fyrst og fremst heinna persónulegra áhrifa iðn-
aðarmannsins á útlit og gæði liinnar tilbúnu
vöru, er iðnaður. Það er, þegar alt kemur til
alls, þessi persónulega þátttaka iðnaðarmanns-
ins, reynsla, fagleg þekking, dómgreind og lisl-
rænn smekkur, sem er ákvarðandi fvrir iðnað-
arhugtakið.
Meðan maður þannig á mjög erfilt með að
greina sundur iðnað, smáiðju og iðju, eru einnig
erfiðleikar við að greina sjálfar iðngreinarnar.
í ýmsum löndum, og þá einnig innan hinna
þröngu landamæra Norðurlanda, er ýms iðnað-
arstarfsemi talin iðnaður í einu landi, en ekki í
öðru. Ég get aðeins nefnt spurninguna um það,
hvort rafvirkjar, tjaldskreytingamenn (dekora-
törer), hárgreiðslukonur m. fl. séu iðnaðar-
menn eða ekki. Það hefir verið ákveðið á mis-
munandi liáll í hinum ýmsu Norðurlöndum.
Einnig á öðrum sviðum eru takmörkin milli
iðnaðar og skvldra starfa óljós. Það er t. d. oft
erfitt að gera upp á milli listamanna og iðnað-
armanna. Við eigum I. d. járnlistasmiði, við eig-
um tréskera, og við eigum skreytingamenn, sem
starfa af svo miklum dugnaði og persónuleika að
]iá verður, í stærri eða minni mælikvarða, að
skoða sem skapandi listamenn. í raun og veru
Iiefir það litla þýðingu að finna takmörk þess-
ara lmgtaka með tölum, og ég nefni það aðeins
til þess að sýna, hve mjög iðnaðarlmgtakið
7