Vikan - 16.01.1964, Síða 21

ÚRDRÁTTUR:
Patrick Reid var fangi Þjóðverja; en tókst að strjúka úr fangabúð-
unum ásamt tveim félögum sínum á þann hátt, að þeir grófu jarð-
göng undir girðinguna og komu upp um gólfið í eldiviðarskúr hand-
an götunnar fyrir utan fangabúðirnar.
Þeir gengu svo frá göngunum, að þeir vonuðust til að þau fyndust
ekki, svo að hægt væri að nota þau áfram til flótta fyrir aðra fanga.
Þeim tókst einnig að komast undan, og gengu í fjóra daga lausir,
en voru þá handteknir í litlu þorpi um 100 km. frá landamærun-
um og fluttir aftur í fangabúðirnar, Þar voru þeir yfirheyrðir og
síðan fluttir til annara fangabúða — Oflag IV C í Colditz í Saxlandi.
Þar voru aðallega pólskir stríðsfangar, sem tóku vel á móti þeim
og voru ágætir félagar.
Skömmu síðar komu fleiri enskir hermenn þangað, en gæslan
var örugg, og virtist gersamlega vonlaust að hugsa um flótta.
árið 1941, fór að kreppa svo að
Þjóðverjum, að því er bezt varð
séð, að það hvarf með öllu.
DAGLEGT LÍF.
Fangar fengu ekki svo mikið
sem að líta Reichmark augum,
en í staðinn var gefinn út gjald-
miðill, sem nefndur var Lager-
geld — eða fangabúðapeningar,
sem voru þó harla lítilsvirði. 1
verzluninni í fangabúðunum gát-
um við fest kaup á rakblöðum,
tannkremi, raksápu og stöku
sinnum rófumauki eða rauðróf-
um og sakkaríntöflum. Við gát-
'um líka pantað hljóðfæri. Þau
voru mjög dýr — þetta var hreint
rán hjá Þjóðverjum — en þau
glöddu marga áhugamenn.
Eins og við var að búast, var
hver dagurinn öðrum líkur að
mestu leyti. Við vorum vaktir
klukkan hálf átta með því að
þýzkir undirforingjar gengu um
svefnsalina og hrópuðu hástöfum
„fótaferð!“ Klukkan átta komu
aðstoðarmennirnir (óbreyttir
brezkir hermenn) með matinn
úr eldhúsi Þjóðverja með að-
stoð foringja, og var þetta full-
ur ketill af gerfikaffi (hráefnið
var akarn), nokkrir brauðhleif-
ar, örlítil smjödíkisklína og
stundum smávegis af sykri.
klukkan átta var svo liðskönn-
un. Þá komu allir fangarnir sam-
an úti í garðinum, skipuðu sér
í raðir, brezkir fangar út af fyrir
sig, og pólskir út af fyrir sig, en
síðan komu fangabúðastjórinn
þýzki út og leit yfir hópinn. Að-
stoðarmaður hans kastaði tölu
á fangana, og þegar allt reynd-
ist í lagi, heilsuðu menn að her-
mannasið og liðskönnunin var
á enda. Þegar fram liðu stundir
voru menn vaktir klukkan sjö
með verksmiðjublístru, og eftir
klukkan níu máttu fangar gera
það, sem þeir vildu; þó innan
vissra takmarka. MenA gátu les-
ið, lagt stund á málanám eða
tónlist, æft fimleika og svo fram-
vegis. Meðal Pólverja var fjöldi
manna, sem kunni ýmis tungu-
mál, og notuðu margir Englend-
inganna tækifærið til að njóta
tilsagnar þessarra manna í ýms-
um erlendum tungumálum, en
létu á móti koma tilsögn í Ensku.
Komu kennari og nemandi sér
fyrir, þar sem kyrrlátt var, og
svo var hafizt handa við námið.
Mátti þá víða heyra tuggið í treg-
an nemanda, þegar gengið var
um bygginguna eða fangelsis-
garðinn. Þegar bækur fóru svo
að berast frá Englandi, þegar
frá leið, efndum við til leshringa
til að fræðast og hafa ofan af
fyrir okkur. Síðar stofnuðum
við fangelsisleikhús og margir
fangar, sem voru gæddir leik-
hæfileikum, sneru sér að því að
efna til leiksýninga og skemmt-
ana af öðru tagi.
Sýning, sem kölluð var „Ball-
et Nonsense“, varð sérstaklega
vinsæl og varð að endurtaka
þann þátt hvað eftir annað. Bún-
ingar voru allir gerðir úr „krep“-
pappír og þóttu hafa tekizt mjög
vel, en auk þess var tónlistin
furðu góð, þegar litið var á áll-
ar aðstæður. Voru ýmissa þjóða
menn í hljómsveitinni, en mest-
an fögnuð vöktu vitanlega leik-
ararnir, því að ekki kom annað
til greina en að karlmenn væru
í öllum hlutverkum, kvenhlut-
verkunum ekki síður en hinum,
og jók það á skemmtunina að
sjá fanga, sem safnað höfðu
skeggi, stíga Ustdans af miklu
kappi með útstandandi pils. og
brjóstahaldara úr sama efni.
■ Litlu munaði, að ekkert' yrði
af sýningum á ballettiniim af
ástæðum, sem nú skal frá gpednt:
Koma átti fyrir stórum flygel í
samkomusalnum vegna skemmt-
Unarinnar, og kom hópur verka-
manna með það. Þeir fóru úr
jökkunum, meðan þeir bisuðu
við að koma flygelnum á sinn
stað, og jakkarnir hurfu eins og
dögg fyrir sólu. Innihaldv-t.vas-
anna var skilið eftir, en flestir
fangarnir litu svo á, að þeir
hefðu fulla heimild til að slá
eign sinni á borgaralegan fatnað,
sem á vegi þeirra varð.
Fangabúðastjórinn lét sam-
stundis loka leikhúsinu og krafð-
ist þess, að jökkunum væri skil-
að tafarlaust. Fangarnir lofuðu
að greiða andvirði þeirra, en það
kæmi aldrei til mála að skila
þeim! Þetta kom sér mjög illa
fyrir leikhússtjórnina, sem hafði
Framhald á bls. 41.
VIKAN 3. tbl. — 21