Vikan - 24.08.1944, Blaðsíða 4

4
VIKAN, nr. 34, 1944
Silfurpeningurinn
Smásaga eftir A. Roguenant.
að var nálægt miðnætti, þegar Hector
Merot yfirgaf skrifstofu sína, eftir
að hafa lokið við lestur prófarka sinna.
Síðastliðna viku, þegar grein, sem hann
hafði lagt mikið á sig fyrir, og hann hafði
réttlætanlega verið hreykinn af, hafði ver-
ið algjörlega eyðilögð með prentvillu í
þýðingarmestu setningunni, hafði hann
ákveðið að gæta ýtrustu varúðar í þess-
um efnum. Hann krafðist þess að fá að
sjá lokapróförk á hverju kvöldi, áður en
hann leyfði, að grein, sem birtast ætti
næsta dag, yrði prentuð.
Þetta var napurt kvöld snemma vetrar,
og kaldur næðingur fór um hann, þegar
hann gekk yfir Rue Montmartre í áttina
til breiðgatnanna. Hugsunin um tómu her-
bergin hans var ónotaleg, og hann beygði
til hliðar, þar sem hann var kominn að
veitingahúsi. Settist hann þar niður við
afvikið borð og bað um heitan drykk.
Hann drakk hann í skyndi, því að það
átti að fara að loka, og ljósin höfðu þegar
verið slökkt í veitingastofunni; því næst
lagði hann lítinn silfurpening á borðið við
hliðina á glasinu, handa þjóninum, stóð
upp og fór að leita að stafnum sínum.
í þessum svifum sá Hector mann laum-
ast hljóðlega að borðinu og þrífa pening-
inn, sem hann hafði skilið eftir. Hélt hann
sem fætur toguðu niður götuna og fór
fyrir fyrsta horn. Eftir að Hector hafði
tekið annan pening upp úr vasa sínum
handa þjóninum og vakið athy.gli hans á
því, hélt hann á eftir þjófnum.
Brátt varð það ljóst, að maðurinn, sem
hann var að elta, var engan veginn lærð-
ur þjófur, og hann þekkti ekki einu sinni
hverfið, sem hann flýði um. Hann hljóp
áfram í blindni, og æddi um hverja götuna
á fætur annarri, hræddur og óttasleginn
vegna vitneskjunnar um eftirför þá, sem
honum var veitt. Ekki leið á löngu, þar
til hann var aftur kominn á þann stað,
sem hann hafði lagt af stað frá. Þessi
einkennilega hegðun jók áhuga Herberts
fyrir að ná í manninn, svo að'hann gæti
komizt að raun um ástæðuna fyrir þess-
um kenjum og sérvizku hans.
Heetor var kunnugur öllum afgötum og
útgötum í hverfinu, og gat hann með
slyngari brögðum og hraðara göngulagi
haft hendur í hári þessa bansetts dóna,
sem reyndi að komast undan honum, við
næsta götuhorn. Ljósker hékk uppi fyrir
ofan þá, þar sem þeir stóðu saman, meðan
Hector hrópaði hörkulega:
„Skilaðu aftur peningnum mínum!“
En þá, þegar hann kom auga á andlit
mannsins, varð honum öðruvísi innan-
brjósts. Maðurinn stóð þögull og hnokinn,
ímynd tómrar, vonlausrar eymdar.
Hann var ungur maður, en fremur
grannvaxinn, og hið föla, hvíta andlit
hans var í fullkominni andstæðu við svart
hár hans og yfirskegg. Það var ömurlega
dapurlegt andlit á að sjá, það aumkunar-
verðasta, sem Hector hafði nokkurn tíma
séð; föt hans voru sömuleiðis slitin og
rifin. —
Án þess að mæla eitt orð af vörum,
rétti hinn óhamingjusami náungi Hector
peninginn, meðan örvæntingarsvipurinn
lýsti sér betur og betur út úr augum hins
volaða manns og skyndilega fannst Hector,
að hann sjálfur væri glæpa- og afbrota-
maðurinn, þar sem hann stóð frammi fyrir
hinum þögula, ákærða manni. Hann tók
buddu sína upp úr vasanum og setti hinn
stolna pening niður í hana; síðan þrýsti
hann buddunni í flýti í hönd mannsins,
snéri sér við og fór burtu.
Tíu ár liðu. Það voru ár þrotlausrar
vinnu og sífelldrar baráttu fyrir Hector,
en að lokum hafði hann áunnið sér álit-
lega stöðu í blaðamennskunni og í heimi
listanna. Ritdómar hans voru ekki rengdir.
Greinar hans um bókmenntir og listir voru
Iesnar og allsstaðar í þær vitnað, og hinir
f jölmörgu lesendur hans biðu þeirra með
mikilli óþreyju. Engir aðrir ritdómar fólu
í sér í eins ríkum mæli einlægni, hæfni og
heilbrigða dómgreind.
Samt hvíldu enn á Hector merki fyrstu
VETZTU—?
í. Hvað þýðir orðið orðgífur ?
2 .Hvaða íslenzkt orð er það, sem notað er sem alþjóðaheiti á hverum?
3. Eftir hvem er þetta erindi: Aldrei fellur á þig ryk fyrir innri sjónum minum. Átt hef ég sælust augnablik í sterkum örmum þínum.
4. Eftir hvem er Manfred, og hver þýddi hann á íslenzku?
5. Hvenær réði Ólafur Tryggvason Noregi ? yfir
6. Hvort er meira að flatarmáli á borði jarðar, land eða sjór? yfir-'
7. Hvað er Irak?
8. Hvaðer Kuomintang?
9. Hver var kallaður „galdramaðurinn í Menlo Park“?
10. 1 hvaða lagaflokki er Dans Anitru?
Sjá svör á bls. 14.
baráttuáranna, þrátt fyrir núverandi vel-
gengni, og þetta var sérstaklega áberandi
í hryggðarsvipnum, sem alltaf hvíldi yfir
honum og var orðinn einkennandi fyrir
hann. Þessi skrípaleikur mannanna, sem
hafði verið verk hans að kynnast um æv-
ina, er svo fullur af sorglegum atburðum,
sem þeir sjá og kynnast, er gjægjast bak
við tjöldin!
Það var samt sem áður ekkert í fari
hans, sem.bar vott um hryggð, þegar stóra
vorlistasýningin var opnuð fagran morgun
í maímánuði. Hector gekk fjörlega inn í
veitingahúsið Ledoyen, þar sem margir
myndhöggvarar, málarar og þlaðamenn
voru saman komnir, þar sem þeir ræddu
af ákafa um hinar helztu listsýningar,
ágæti þeirra og lesti. Allt var á iði og
hreyfingu í herberginu, þegar hánn kom
inn. Á sinn vanalega kæruleysislega hátt,
en þó einlægan og vingjarnlegan, heilsaði
hann öllum með handabandi, sem stóðu
upp til að heilsa honum; því næst, eftir að
hann hafði sezt við litla borðið, sem hann
alltaf sat við, gaf hann sig á tal við tvo
vini sína, sem biðu komu hans, þeir Paul
Nielssery, hinn ungi landslagsmálari og
Charles Zirtius, hinn snjalli vatnslitamál-
ari. — Þessir þrír vinir voru alltaf ham-
ingujsamir saman; þeir höfðu sama smekk,
sömu ást á listum og sama hatur og óbeit
á öllu, sem er auðvirðilegt og einskis virði.
„En hvað þú ert sæll í dag, Hector,“
hrópaði Paul. „Hefurðu komizt yfir fjár-
sjóð? Eða hvar hefirðu verið?“
„Ég hefi verið þar, sem allur heimurinn
hefir auðvitað verið,“ svaraði Hector. „Ég
hefi verið að skoða málverkin og högg-
myndirnar. Það er eitt, sem er alveg frá-
bært, dásamlegt listaverk. Það hefir gefið
mér innblástur, sem mun verða mér
eilífur!"
Hinir tveir félagar hans litu upp, gripnir
þeim áhuga, sem einkennir listamenn, og
margir við næstu borð þögnuðu, svo að
þeir gætu heyrt með sínum eigin eyrum
dóm hins fræga gagnrýnanda, sem allir
myndu lesa í blöðunum á morgun.
„Það er margt ágætt á þessa árs vor-
listasýningu; en það er eitt listaverk, sem
að mínum dómi ber ægishjálm yfir allt
annað þar. Það er listaverk þeirrar teg-
undar, sem maður rekst aðeins á einu
sinni á tíu árum. Ég býst við, að þið vitið,
við hvað ég á, en það er „Rekald“ Jean
Meuniers."
Ánægjukliðurinn frá borðunum í kring
sýndi, að aðdáun Hectors á verki hins
unga myndhöggvara hafði fallið í góðan
jarðveg hjá öllum, sem heyrðu til hans.
Þessir þrír vinir héldu nú áfram máltíð
sinni, allir í bezta skapi og skemmtu sér
hið bezta; og almennar umræður voru
teknar upp .um allt herbergið.
Þegar þeir ætluðu að fara að drekka
kaffið, reis Charles Zirtius úr sæti sínu,
gekk út í hinn enda herbergisins og kom
aftur með mann, á að gizka þrítugan, lag-
legan og velbúinn, augsýnilega heiðurs-
Framhald á bls. 13.