Menntamál - 01.03.1933, Blaðsíða 2

34
MENNTAMÁL
göngulag, látbragS, ýmiskonar svipbrigði, hlátur, grátur, rei'Öi-
öskur, og síÖast en ekki sist sjálft málið, allt þetta, og margt
fleira, eru tákn, sem viÖ leggjum í ákveðnar merkingar og
þykjumst skilja vegna þess, að við treystum því, að hvert þeirra
beri vott um samskonar hugarástand lijá öðrum eins og hjá
sjálfum oss. Hjá þjóðum, sem skammt eru komnar á menningar-
brautinni, er „mig—sig“ skilningur ennþá víðtækari og rót-
grónari en hjá oss. Villimenn dæma ekki einungis félaga sina,
mennina, eftir sjálfum sér, heldur einnig skepnur og dauða
náttúruna. Öllu er gefin meðvitund og sál, sem hugsi og fram-
kvæmi að yfirlögðu ráði, og af sömu hvötum og mennirnir
sjálfir. Mannkynið hefir sennilega þurft miljónir ára til að
vinna sig upp úr þessum hugræna (subjektiva) skýringarhætti
á náttúruöflunum. Trúarbrögð, galdrar, verklegar framfarir
og heimspeki hafa smátt og srnátt brúað leiðina upp til hinna
hlutrænu skýringaraðferða, er einkenna raunvísindi nútimans.
Vísindin eru verðmætasti f jársjóður mannkynsins. Og ef nokkuð
getur bjargað því úr þeinr ógöngum, sem það er nú statt i,
þá er það þau, sérstaklega vísindin í þjónustu uppeldisins.
„Margur heldur mig sig“. Þessi æfagamla erfðavenja mann-
kynsins, að dæma allt og alla eftir sjálfum sér, veldur efa-
laust flestum og mestum mistökum við uppeldi barna. Og þarna
er eg einmitt kominn að því, sem er aðaleinkenni hins garnla
skóla, erfðavenjuskólans. Þetta, að hann fer með börnin eins
og þau væru fullorðnir menn i smækkaðri mynd. Gengið er
út frá því sem gefnu, að á sama hátt sem börn séu minni
vexti líkamlega en fullorðnir menn, þá hafi þau einnig um-
fangsminni þekkingu í hinum ýmsu fræðigreinum, svo sem
landafræði og náttúrufræði, og skorti leikni hinna fullorðnu
i lestri, skrift, reikningi, handiðnum o. s. frv. En að undan-
skildum þessum mismun á stærð, bæði á likamsvexti og á um-
máli þekkingarinnar, þá telur gamli skólinn engan verulegan
mismun Itarna og fullorðinna. Börnunum er ætlað að hugsa
á sama hátt og þeir fullorðnu, að hafa samskonar áhugamál,
að skilja á sama hátt fræðilegar staðreyndir. Það, sem talið