Menntamál - 01.03.1933, Qupperneq 4

36
MENNTAMÁL
löngu síÖan. Á dögum Grikkja og Rómverja voru uppi menn eins
•og Plato og Quintilius, sem voru langt á undan sinni samtíÖ. Og
þá er það eigi síður sannmæli um hina miklu spámenn síðari
alda, svo sem Montaigne, Comensky, Pestalozzi, Rousseau.Fichte,
Fröbel og marga fleiri. En enginn þessara ágætu manna hefir
lagt grundvöll að nýskólahreyfingu nútímans. Þeir voru spá-
menn og heimspekingar, en raunvísindalegar athuganir og til-
raunir eru grundvöllurinn, sem nýskólahreyfingin er byggð á.
Þetta sjónarmið, sem aldrei hefir verið til áður, réttlætir ný-
skóla nafnið. Vísindin hafna ekki gömlum kenningum af því,
að þær eru gamlar, en þau heimta að þær standist próf vísinda-
legrar reynslu, og þá hafa þær um leið öðlast nýtt gildi. Eg
veit, að orðin „vísindalegt uppeldi" láta illa í eyrum sumra
manna. Þeir setja vísindin í samband við andlausan samanburð
smárra hluta, og telja það ósamrýmanlegt uppeldisstarfinu, sem
þurfi að vera þrungið lífi og persónulegum krafti. Það er að
vísu rétt, að vísindin fást oft við svonefnda smámuni, það er
óhjákvæmileg afleiðing af því, að þau heimta nákvæmni, og
sömuleiðis fást þau oft við viðfangsefni, sem i fljótu bragði
virðast ekki standa í neinu sambandi við lífið, en þrátt fyrir
það eru þau orðin til og borin uppi af sterkustu og göfugustu
þrá mannkynsins til fullkomnunar. í öðru lagi, þá er viðfangs-
efni nppcldisvísindanna sjálft líf mannkynsins, og það kjarni
þess, sá þátturinn, sem er glæsilegastur og flestar vonir eru
tengdar við. Barnasálarfræðin heíir einmitt uppgötvað rnargt
skáldlegt og mikilfenglegt í eðli barnanna, sem almenningur
■hafði ekki komið auga á fyrr. En besta sönnunin fyrir því, að
uppeldisvísindin eru ekki þurrt og andlaust fræðastagl, er sú,
að það eru einmitt vísindamennirnir, barnasálarfræðingarnir,
sem standa að nýskólahreyfingum samtiðarinnar, hreyfingum,
sem víða eru bornar uppi af þeim lífsþrótti og eldmóði, sem
á fáa sina líka. Mun eg siðar í erindi þessu víkja nokkrum
orðum að einstökum fræðistofnunum og barnaskólum, sem frá
þeim eru runnir.
Þess var getið áðan, að eitt aðaleinkenni gamla skólans væri