Menntamál - 01.03.1933, Qupperneq 7

MENNTAMÁL
39
að meira eða minna leyti eftirlíking á lifnaðarháttmn mann-
kynsins í fortíð og samtíð. 1 þriðja lagi þyrfti að færa sönn-
ur á, að það, sem hinn gamli skóli telur gagnlegan lærdóm, sé
í raun og veru það, sem er helst í samræmi við þarfir einstak-
linga og þjóða. Athugum þá fyrst leikina. Hvert er eðli þeirra
og tilgangur? Hvernig stendur á því, að börnin leika sér?
Æfagömul skoðun, sem enn mun ekki alveg óþekkt meðal
almennings, er sú, að tilgangur og nytsemi leiksins sé fólgin
í því, að hressa og hvíla þreyttan líkama eða sál. En þessi
skoðun er mjög ófullnægjandi. Hvers vegna ætti þá t. d. þreyt-
an að hvetja fremur til leika en hvildar? Auk þess leika börn-
in sér frá því þau koma á fætur á morgnana, en þá eru þau
þó vitanlega ekki þreytt. Eða þá kettlingarnir og hvolparnir,
sem leika sér frá morgni til kvölds ? Eftir hvaða starf ættu þeir
að hafa slika þörf fyrir að hvíla sig?
Þá er önnur skoðun á leikjum, sem þýska skáldið Schiller
hélt frarn fyrstur manna, og svo fleiri á eftir honum, þar á
meðal Spencer. Samkvæmt skoðun þejirra, orsakast leikirnir
af því, að lífsorka safnast fyrir hjá þeim, sem ekki eyða ork-
unni í alvarlegri störf. Á það sérstaklega við um börnin. Þessi
afgangs-orka leitar útrásar á þann hátt, sem best gegnir, og
þá eðlilega eftir þeim farvegum, sem vaninn hefir myndað i
miðstöðvum taugakerfisins. Hreyfingar, sem verða til á þennan
hátt, án þess að vera beinlínis til nokkurs gagns, mynda leik-
ina. Þessi skoðun hefir heldur ekki staðist próf reynslunnar.
Auðvitað er það, að þegar lífsveran er vel á sig komin og
hefir yfir miklum orkuforða að ráða, þá leikur hún sér frem-
ur og með meiri ákafa en ella. En þessi kenning skýrir á eng-
an hátt þá staðreynd, að leikirnir koma frarn í ákveðinni mynd '
hjá öllum dýrurn sömu tegundar. í rauninni er það heldur
ekki rétt, að börnin endurtaki i leikjum sínum athafnir, sem
orðnar eru að vana. Þvert á móti hafast þau ýmislegt að í
leikjum sínum, sem er þeim alveg nýtt.
í öðru lagi hafa víst allir tekið eftir því, að börn leika sér
oft þangað til þau eru orðin svo þreytt, að þau sofna út frá