Menntamál - 01.03.1933, Side 11

MENNTAMÁL
43
þau verða fullorÖin.“ Hér í þessu sambandi er orðið starf lát-
ið tákna gagnstæðu leiks, en það er þvi að eins réttnefni, að»
um fullkomið strit eða þrældóm sé að ræða, þar sem þvingun-
in er yfirgnæfandi. Og það er einmitt sú tegund starfs, sem
tíðkast í erfðavenjuskólanum, þar sem börnunum eru fengin
upp í hendurnar lærdómsefni, fyrirfram ákveðin af fullorðn-
um mönnum, og oftast bútuð sundur í srnáa, sundurlausa parta,
lexíur. En í raun og veru er réttara að tala um leik og starf
sem tvo andstæða póla á sömu línunni heldur en algerðar gagn-
stæður, enda er rnjög erfitt eða jafnvel ekki hægt að ákveða
takmörkin á milli. Hvað er það í raun og veru, sem aðskilur
starf og leik? Eftir rökum hins gamla skóla að dæma, mætti
helst ætla, að það væri áreynslan, sem væri einkenni starfsins
en ekki leiksins. En ekki þarf í grafgötur að leita til að finna
veiluna í þeim rökum. Engum, sem fylgst hefir með börnum
eða unglingum, er leika sér af kappi, getur dulist að þau leggja
fram mikla krafta, oft bæði andlega og líkamlega, enda leika
þau sér oft þangað til þau velta út af dauðuppgefin. Þá hefir
því verið haldið fram, að munurinn á starfi og leik væri fólginn
í hagnaðinum, að starf væri það, sem unnið væri til fjár, til
atvinnu, en þær athafnir leikur, sem hafðar eru um hönd án
vonar um hagnað. Frá því sjónarmiði væru allar athafnir barn-
anna í skólanum leikur, en það nær vitanlega engri átt. Auk
þess geta athafnir, sem bera ótvíræð einkenni leiks, haft
tekjur í för með sér. Sanni næst virðist að álíta muninn á leik
og starfi fólginn í því, að leikurinn hefir sinn tilgang og full-
nægingu í sjálfum sér, þ. e. við leikum okkur vegna leiksins
sjálfs, en starfið er milliliður, hefir enga fullnægju i sjálfu
sér, er iðkað af nauðsyn til að ná ákveðnu takmarki. En það
er auðséð, að þessi skipting er hrein aðeins á pappírnum, í veru-
leikanum eru þarna engar hreinar merkjalínur, heldur er um
að ræða samfellda röð stighreytinga, allt frá leik ungbarnsins,
sem fólginn er í sprikli, skríkjum og hjali til fullnægingar þörf-
um augnabliksins, þangað til að leikirnir, eftir því sem börnin
eldast, verða smátt og smátt samfelldari og tilgangsbundnari, og