Sameiningin - 01.08.1916, Qupperneq 12

172
hún er ritsmíðið sannheilaga; sjálfir spámennirnir þykjast
vel gera, ef þeir stafa sig fram úr línu hér og hvar.
Rannsóknastofnanir og vísindafélög — þau beita sér vask-
lega; út úr þessari þéttu, ram-flóknu, saman-tvinnuðu
helgirúna-skrift hefir þeim með mestu lægni tekist að hafa
saman fáeina stafi í algengu letri og lesa úr þeim nokkrar
búhygginda-reglur, notadrjúgar til verklegra framkvæmda.
Að bók náttúrunnar sé annað meira en einn slíkur dóma-
dags-búnaðarbálkur, eða risavaxin, alt að því ótæmandi
matreiðslubók, sem einn góðan veðurdag gefi allan sinn
galdur lausan með þessu móti—því láta sér fæstir óra
fyrir.
Vaninn gerir oss alla gamal-æra. Gæt vel að, og munt
þú sjá, að vaninn er mestur allra vefara; hann vefur anda-
verum alheimsins loftkend klæði; fyrir þau geta þær að
vísu dvalið meðal vor sýnilega, eins og hjálplegir þjónar,
á heimilum vorum og vinnustofum; en andlegt eðli þeirra
verður þó flestum hulið um aldur og æfi. Heimspekin
kvartar um það, að vaninn hafi blekt oss frá upphafi; að
vér gerum alla hluti af vana, trúum jafnvel af vana, að
jafnvel sannmæli vor hin sjálfsögðu, svo frjálshugaðir
sem vér þykjumst vera, sé oftast nær ekkert annað en ó-
sannaðar skoðanir, sem enginn hafi mótmælt. Og hvað er
heimspekin annað í gegn um þykt og þunt, heldur en lát-
laus bardagi gegn vananum; tilraun eftir tilraun til að
hefja sig upp yfir svæði blindrar venju, og ná þannig há-
marki hugsunarinnar ?
óteljandi eru tálmyndir og sjónhverfingar vanans; en
þeirra allra er sá grikkurinn sjálfsagt kænlegastur, þegar
hann lætur undrið, með endurtekning eintómri, hætta að
vera undursamlegt í augum vorum. Satt er það, að fyrir
þetta lifum vér, því að maðurinn þarf að lifa ekki síður en
undrast; og vaninn hefir í þessu reynst mönnum eins og
góð barnfóstra, sem beinir skrefum vorum til sannra heilla.
En þessi barnfóstra dekrar heimskulega við oss, eða þá
hitt, að vér erum heimsk fósturbörn, og dekrum ofmjög
við sjálfa oss, þegar vér höldum sömu sjónhverfingunni á-
fram þær stundirnar, sem vér höfum til hvíldar og hugleið-
inga. Á eg að stara sljór og sinnulaus á himin-gnæfandi
dýrðarundur að eins fyrir þá sök, að eg hefi séð það tvisv-
ar, eða tvö hundruð, eða tvö þúsund-þúsund sinnum áður?
Enga ástæðu finn eg til þess, hvorki í náttúrunni eða
mannlegum listum; nema eg sé þá ekkert annað en vinnu-
vél, og hin guðdómlega hugsunargáfa sé mér ekkert annað
en það, sem vatnsgufan er gufuvélinni, kraftur til að spinna
með bómull og taka fé fyrir. —
En djúpsettastir allra sjónhverfinga, til að kefja nið-