Lesbók Morgunblaðsins - 05.09.2009, Qupperneq 4

Eftir Ásgeir H Ingólfsson
asgeirhi@mbl.is
F
rásögn Benn Q. Holm af því hvernig skrif-
bakterían náði tökum á honum rímar
ágætlega við sögur ófárra annarra rit-
höfunda. En svo fór hann í herinn.
„Þetta byrjaði þegar maður er barn, á
lestri. Þegar maður les mikið langar
mann til að skrifa sjálfur, að hverfa
heiminum,“ segir hann. Svo fór hann
í bókmenntafræði og var um tíma
gagnrýnandi. „Bókmenntafræðin
hjálpaði ekki. Hún getur verið hindr-
un, þú getur verið of mikið á yfir-
borðinu, að sýna hvað þú ert
snjall að hafa lesið Dostoj-
evskí, Nabokov og Faulk-
ner. Það hjálpar vissulega
að lesa, ég vil ekki kom-
ast í mótsögn við sjálfan
mig,“ segir Benn en
bætir svo við: „En lífið
er náttúrulega ein stór
mótsögn.“
En skólinn var ekki
nóg. „Þessi heimur
skólans, grunnskóla,
framhaldsskóla og há-
skóla – maður upplifir
innilokunarkennd. Ég
gladdist því að þurfa að
sinna herskyldu, ég hat-
aði herinn að vísu þegar
ég var þar, heilt ár, alltaf
kalt ... en eftir á að
hyggja var gott að hafa kynnst öðrum hliðum
lífsins en bókum og skóla.“
Dickens, Pamuk og Hallgrímur
Hann þurfti þó ekki að fara í herinn til þess að
kynnast borginni sem er hans helsta músa, eins
og bókatitlar á borð við Hafnia pönk og Leynd-
ardómar Kaupmannahafnar bera með sér.
Ertu Kaupmannahafnarskáld? spyr ég og
hann svarar: „Já, kannski.“ Bætir við: „Ég
skrifa venjulega um það sem Þjóðverjar
kalla „heimat“, heima. Og ég hef eytt
megni minnar ævi í Kaupmannahöfn. En
svo vil ég líka sjá heiminn og skrifa um eitt-
hvað annað. Næsta bókin mín, Gamli heim-
urinn, verður um bandaríska stúlku
frá Massachusetts og uppþorn-
aða breska poppstjörnu sem
hittast í Berlín. Ég þurfti að
komast í burtu frá Kaup-
mannahöfn. En sem lesandi
er ég mjög hrifinn af borg-
arsögum, hvort sem það er
101 Reykjavík, Orhan Pa-
muk að skrifa um Istanbúl
eða Charles Dickens að
skrifa um London.“
En hvaðan kemur þetta
skrítna nafn, Hafnia
pönk? „Hafnia er latneska
orðið yfir Kaupmannahöfn.
Hafnia þýðir Höfn, eins og
í Hafnarfjörður. Og ég vildi
splæsa eldgömlu orði við
eitthvað nýtt, og þannig er
titillinn í raun lýsing á Kaup-
mannahöfn nútímans. Ungt
fólk að ganga um eldgamlar götur þar sem tím-
arnir rekast hver á annan. Ef þú býrð í borg, ef
þú býrð í hundrað ára gömlum byggingum, þá
hafa tugir eða hundruð búið þar á undan þér,
þannig er borgin lag eftir lag af hlutum sem
gera hana að því sem hún er.“
Sjónvarps-Albúm
Holm hefur enn ekki verið þýddur á íslensku en
ófáir Íslendingar þekkja þó skáldsögu hans Al-
búm í formi vinsælla sjónvarpsþátta. „Það var
einkennilegt að horfa á fólk sem maður hafði
búið til vakna til lífsins í sjónvarpinu mínu. Mað-
ur skrifar ekki bara fyrir sjálfan sig heldur líka
fyrir aðra, vill snerta fólk og ná til þess. Maður
hlýtur að gera sér grein fyrir því að sjónvarpið
nær til miklu fleira fólks. Albúm seldist í
kannski þetta 20 þúsund eintökum í Danmörku,
en skyndilega er ein milljón Dana að horfa á
sjónvarpsþáttinn á sunnudagskvöldum. Helm-
ingurinn sofnaði kannski eða fannst ömurlegt
að hafa svona orðbragð í sjónvarpinu á sunnu-
dagskvöldi, en ég var ánægður með hvernig til
tókst. Ef þetta hefði verið léleg aðlögun hefði
þetta verið önnur saga, en handritshöfundurinn
stóð sig mjög vel og ég var ánægður með nið-
urstöðuna.“
Pönk-hirðskáld Kaupmannahafnar
BENN Q. HOLM | Upplestur, Iðnó 10. sept. kl. 20. Viðtal, Norræna húsið 11. sept. kl 14.
„Kaupmannahöfn nú-
tímans: Ungt fólk að
ganga um eldgamlar götur
þar sem tímarnir rekast
hver á annan. “
Mótsagnakenndur „Ég vil
ekki komast í mótsögn við
sjálfan mig, en lífið er nátt-
úrulega ein stór mótsögn.“
4 LesbókBókmenntahátíð
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 5. SEPTEMBER 2009
Heimurinn þarfnast hugmynda
Pólitískar ofsóknir, fjölmiðlavænir sjúkdómar, pönkskáldskapur, ljóðskáldagengi, verslunarheilkenni og kynlífsvæðing
eru meðal málefna sem ber á góma í viðtölum Lesbókar við erlenda rithöfunda bókmenntahátíðar er hefst á morgun.
Eftir Árna Matthíasson
arnim@mbl.is
D
anska skáldkonan Naja Marie Aidt
vakti talsverða athygli fyrir smá-
sagnasafnið Bavian, sem þótti myrkt
og óþægilegt þótt yfirborðið væri
kyrrlátt og hlýlegt. Bókin kom út árið 2007 og
fékk Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
það ár.
Naja Marie Aidt fæddist á jóladag í Aasiaat,
eða Egedesminde, á vesturströnd Grænlands,
en fluttist með foreldrum sínum til Danmerkur
sjö ára gömul og ólst upp í Kaupmannahöfn.
Fyrsta bók hennar, ljóðabókin Sålænge jeg er
ung, kom út 1991 en síðan hafa komið út eftir
hana ýmsar bækur; ljóðabækur, barnabækur,
skáldsögur og smásagnasöfn, en hún hefur líka
skrifað kvikmyndahandrit. Henni hafa hlotn-
ast ýmis verðlaun í heimalandi sínu.
Naja Marie býr í Bandaríkjunum sem
stendur, hefur búið þar í um ár og hyggst búa
þar einhver ár til viðbótar. Hún segir skýr-
inguna á dvölinni þar vesta einfalda: hún er að
flýja kynþáttahyggju og fordóma í dönsku
samfélagi: „Það er óttalegt hve kynþátta-
fordómar eru áberandi í Danmörku og erfitt
að skilja af hverju, það var mjög gott að kom-
ast frá þessu og til lands þar sem fordómarnir
eru mun minni og þjóðfélagið bregst miklu
betur við þeim,“ segir hún og við veltum um-
skiptunum fyrir okkur: Litaðir tónlistarmenn
flúðu kynþáttafordóma í Bandaríkjunum og
settust að í Evrópu á sjötta og sjöunda ára-
tugnum en nú muni þetta kannski snúast við.
Naja Marie segir að það hafi komið sér mjög
á óvart að fá bókmenntaverðlaunin enda hafi
ung kona fengið verðlaunin árið á undan,
sænska skáldkonan Sara Stridsberg, og því
líklegt að nú yrði það gamall karl, segir Naja
Marie og skellir upp úr. „Verðlaunin voru því
óvænt og hafa gagnast mér mjög vel, til að
mynda hvað það er auðveldara fyrir vikið að
kynna verk mín erlendis.“
Erfitt að skrifa ljóð
Síðasta bók Naju var Poseibog sem kom út í
febrúar 2008, þremur vikum eftir að hún hlaut
bókmenntaverðlaunin, og næsta bók verður
líka helguð ljóðum því hún er einmitt að leggja
lokahönd á slíka bók. Hún hefur skrifað ýmsar
gerðir texta en segist einna helst halda sig við
ljóðin, ekki síst vegna þess að það sé erfiðara:
„Það er erfitt að semja ljóð, það er eins og heil-
inn á manni fari á hvolf og það er nauðsynlegt
að ganga í gegnum slíkt til að losa sig frá prós-
anum. Mér finnst það líka gott að leita að sér-
stakri rödd fyrir hverja bók, reyna að finna
sjálfa mig upp á nýtt og sýna þannig nýja hlið
á sjálfri mér og segja nýja sögu á nýjan hátt.
Í viðtali lét annar danskur rithöfundur, Pet-
er H. Fogtdal, þau orð falla fyrir stuttu að
Danmörk væri land meðalmennskunnar,
venjulegasta landi í heimi þar sem allt þyrfti
að vera „hyggeligt“. Þegar ég ber þessi orð
undir Naju Mariu tekur hún undir þau og seg-
ir það reyndar eina af ástæðunum fyrir því að
hún hafi byrjað að skrifa að hún sætti sig ekki
við þessa meðalmennsku. „Það er ákveðið
vandamál hvað allt á að vera slétt og fellt því
fyrir vikið eru menn að breiða yfir hluti sem
þarf að ræða um, nauðsynlegt er að tala um.
Maður má ekki gera neitt eða segja neitt
sem ekki fellur að þessari stemningu sem ekki
er huggulegt. Bavian fékk líka þá gagnrýni í
Danmörku að hún væri of harkaleg, of rudda-
leg,“ segir hún og bætir við að álíka viðtökur
hafi bókin fengið í Noregi og í raun verið geng-
ið heldur lengra í þá átt að finna henni það til
foráttu að hún væri of myrk og raunaleg.
„Ég geri ráð fyrir að Íslendingar kunni bet-
ur að meta það sem ég er að gera í Bavian, mér
hefur alltaf sýnst að þeir séu opnari fyrir
heiminum, fyrir lífinu, en andrúmsloftið í Nor-
egi og Danmörku minni einna helst á smáþorp
þó það séu miklu fjölmennari þjóðir. Það er allt
svo miklu dramatískara á Íslandi og þótt það
fari stundum illa eins og dæmin sanna þá er ég
viss um að það er mun skemmtilegra.“
Það er erfitt að semja ljóð
Dramatísk Naja Marie Aidt flúði til Bandaríkjanna
undan kynþáttafordómum í Danmörku.
NAJA MARIE AIDT | Upplestur, Iðnó 10. sept. kl. 20. Viðtal, Norræna húsið, 11. sept. kl. 12.30
„Það er ákveðið vandamál
hvað allt á að vera slétt
og fellt því fyrir vikið eru
menn að breiða yfir hluti.“N
aja Marie Aidt
fékk bók-
menntaverðlaun
Norðurlandaráðs fyrir
smásagnasafnið Bavian
sem kom út 2007. Í um-
sögn dómnefndar ráðs-
ins segir að sögurnar í
bókinni dragi upp mynd
af heimi sem svipar til
daglegs lífs en smám
saman komi í ljós myrk-
ir tónar og lesandinn
átti sig á því að undir yfirborði hversdags-
leikans sé víravirki hugsanlegra stórslysa.
Aidt hefur verið umdeild í Danmörku og
fyrstu tvær ljóðabækur hennar fengu þá
gagnrýni að hún væri of indæl og of venju-
leg; ljóðin væru öll um fjölskylduna, sam-
búðina, börnin, vinina og allt fullt af
áþekkri rómantík og gegnsýrt hefði (og
eyðilagt) ljóðagerð áttunda áratugarins – í
raun ljóðleysa. Bavian fékk aftur á móti
víða þá dóma að bókin væri full harkaleg í
lýsingu sinni á samskiptum fólks og kald-
ranaleg, stíllinn hrár og jafnvel fráhrind-
andi og sögurnar of opinskáar.
Smásögurnar í Bavian fjalla allar um
mannleg samskipti og hefjast gjarnan með
svo hversdagslegum viðburðum sem inn-
kaupaferð í stórmarkað, brúðkaupsferð til
Grænlands eða barnaafmæli. Fljótlega
kemur þó í ljós að ekki er allt sem sýnist og
þannig snýst stórmarkaðsferðin yfir í alls-
herjar misskilningsmartröð sem endar með
algerri uppgjöf, svo dæmi sé tekið.
Myrkir tónar
Bavíani Smásagna-
safnið umdeilda.
S
hakespeare, Or-
well og mark-
vörðurinn knái
Albert Camus eru
meðal fjölmargra rit-
höfunda sem hafa
séð skáldskapinn í
fótboltanum og
Holm er sannarlega
einn af þeim. Stuðn-
ingsmenn FC Kaup-
mannahafnar gegna lykilhlutverkum í
Hafnia pönk og seinna skrifaði hann
bókina 25 bestu fótboltamenn í heimi.
Þar greinir hann mismunandi fótbolta-
menn á óvenjulegan hátt. George Best er
fyrsta poppstjarna fótboltans, Paul
Breitner er rödd 68-kynslóðarinnar í ög-
uðum heimi þýska sparksins, Johan Cru-
yff er svellkaldur heimspekingur knatt-
listanna, Brian Laudrup sem mjúkur
maður í hörðum heimi, Paul Gasgoigne
sem von verkamannsins (sem auðvitað
bregst), Marco van Basten sem marka-
vélmenni Milan-verksmiðjunnar og Zid-
ane sem hetja fjölmenningarinnar í ras-
ískum heimi. Og Beckett fær að spila
með. „Í heimi fótboltans bíður maður
ekki eftir Godot, maður kaupir hann
bara. Ef maður keypti svo ekki réttan
Godot kaupir maður bara nýjan.“
Godot útherji
George Best