Morgunblaðið - 12.06.2010, Blaðsíða 25

25
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 12. JÚNÍ 2010
Klifurkettir Þessar kisur teygðu skrokkinn fimlega þar sem þær klifruðu upp í tré á Austurvelli í gær. Þær voru hluti af föstudagsfiðrildunum sem flögra um bæinn á vegum Hins hússins.
Golli
Í upphafi fjármála-
kreppunnar hér á
landi, síðla árs 2008,
skrifaði ég grein í blað
eldri borgara „Listin
að lifa“ um efnahags-
leg áhrif kreppunnar.
Í greininni gat ég þess
að ef kæmi til skerð-
ingar á ellilífeyris-
greiðslum á árinu
2009, sem því miður
væru líkur á, væri rétt
að hafa í huga að lífeyrissjóðirnir á
almennum vinnumarkaði hefðu
flestir hverjir bætt verulega í líf-
eyrisréttindin á síðustu árum, þar
sem ávöxtun þeirra hefði verið
mjög góð. Þá kom fram að ég taldi
að Tryggingastofnun ríkisins myndi
í mörgum tilvikum bera hluta lækk-
unarinnar í formi hærri greiðslna
frá almannatryggingum. Allt hefur
þetta gengið eftir, þó með þeirri
undantekningu að lækkun lífeyris á
síðasta ári var nokkuð minni á síð-
asta ári, en almennt var gert ráð
fyrir, eða að meðaltali um 5%.
Við tryggingafræðilegt mat sjóð-
anna í fyrra lágu ekki fyrir nægj-
anlegar góðar upplýsingar um hrun
fjármálamarkaðarins, sem varð
langtum meira en almennt var
spáð. Mörg fjármálafyrirtæki, eink-
um sparisjóðirnir, lentu einnig í
miklum fjárhagslegum hremm-
ingum en auk þess fóru nær öll fyr-
irtækin sem skráð voru í Kauphöll
Íslands í nauðasamninga eða gjald-
þrot. Þetta kerfishrun markaðarins
hafði það í för með sér að sumir líf-
eyrissjóðir þurftu einnig að grípa til
þess að minnka réttindin á þessu
ári, þar sem staðan var mun alvar-
legri en talið var í upphafi síðasta
árs.
Stöndum vel í
alþjóðlegum samanburði?
Auðvitað er það svo að við þessar
aðstæður verða lífeyrissjóðirnir fyr-
ir gagnrýni og því er stundum hald-
ið fram að sjóðirnir
hafi á umliðnum árum
stundað „fjár-
hættuspil“ og lánað í
áhættusamar fjárfest-
ingar. Við þessari
gagnrýni vil ég segja
þetta:
Hin alþjóðlega fjár-
málakreppa var langt-
um alvarlegri hér á
landi en erlendis. Á Ís-
landi fór bókstaflega
allt á hliðina, sem gat
farið á hliðina. Allir
stóru viðskiptabank-
arnir, flestir sparisjóðirnir, flest
önnur fjármálafyrirtæki – einnig
nær því öll fyrirtæki á opinberum
verðbréfamarkaði, sem m.a. hafði í
för með sér um 90% lækkun á inn-
lendum hlutabréfamarkaði, sem er
heimsmet í samanburði við önnur
lönd. Langflest önnur fyrirtæki hér
á landi sem enn skrimta eru auk
þess yfirskuldsett og því framtíð-
íðarhorfur þeirra ekki glæsilegar.
Þrátt fyrir þetta kerfishrun í ís-
lensku samfélagi standa lífeyr-
issjóðirnir tiltölulega vel að vígi.
Áætlað tap þeirra nam 20% til 25%
af eignum, sem er minna en hjá
mörgum öðrum löndum í Evrópu og
þó víðar væri leitað og ávöxtun
þeirra var eftir allt mun betri á ár-
unum 2008 og 2009 en hjá mörgum
öðrum þjóðum. Um þetta vitna op-
inberar tölur á vegum OECD.
Eignir íslensku lífeyrissjóðanna eru
nú orðnar verðmeiri að krónutölu
en þær voru fyrir hrun og við erum
enn í forystu með Hollendingum og
Svisslendingum þegar eignir lífeyr-
issjóðanna eru bornar saman við
landsframleiðslu.
Lífeyrisréttindin hafa þrátt
fyrir allt aukist umtalsvert
Nú þegar lífeyrissjóðir á almenn-
um vinnumarkaði þurfa að minnka
ellilífeyrisréttindin gleymist því
miður oft að á undanförnum árum
hafa réttindin aukist umtalsvert
meira en sem nemur hækkun vísi-
tölu neysluverðs eða launa.
Þannig eru lífeyrisgreiðslur hjá
Gildi lífeyrissjóði verðtryggðar
miðað við vísitölu neysluverðs.
Réttindi hjá Gildi voru aukin um
7% árið 2006 og 10% árið 2007 um-
fram vísitöluhækkanir, en minnkuð
um 10% árið 2009. Frá ársbyrjun
2006 til mars 2010 hafa lífeyr-
isþegar hjá Gildi fengið greitt
11,3% meira en þeir hefðu fengið
ef greiðslur hefðu fylgt vísitölu
neysluverðs og 11,6% meira en
þeir hefðu fengið ef greiðslur
hefðu hækkað samkvæmt launa-
vísitölu.
Annað dæmi: Þrátt fyrir að Al-
menni lífeyrissjóðurinn hafi þurft
að minnka lífeyrisréttindin umtals-
vert bæði í fyrra og í ár hefur sjóð-
urinn aukið lífeyrisréttindi veru-
lega umfram verðlag og hækkað
laun frá árinu 1998. Lífeyrisrétt-
indi sjóðfélaga í Almenna lífeyr-
issjóðnum hafa aukist um 147% frá
árinu 1998. Á sama tíma hækkaði
launavísitala um 119% og vísitala
neysluverðs um 96%. Lífeyrisrétt-
indi hafa aukist um 20%-50% um-
fram verðbólgu.
Hér eru vegna takmarkaðs pláss
í blaðinu aðeins teknir fyrir tveir
lífeyrissjóðir á almennum vinu-
markaði, þar sem ótvírætt kemur
fram að lífeyrisréttindin hafa auk-
ist verulega á síðustu árum, þrátt
fyrir tímabundna lækkun lífeyris.
Báðir þessir lífeyrissjóðir hafa þó
þurft að minnka réttindin bæði í
fyrra og í ár. Samanburðurinn
væri enn hagstæðari ef litið væri
eingöngu til lífeyrissjóða sem hafa
minnkað réttindin einu sinni.
Niðurstaðan er því þessi. Lífeyr-
issjóðirnir hafa komið ótrúlega vel
út úr kreppunni þrátt fyrir nær al-
gjört kerfishrun á innlendum fjár-
málamarkaði. Tap sjóðanna er
minna en hjá mörgum nágranna-
þjóðum okkar.
Við stöndum einnig enn í forystu
þegar eignir lífeyrissjóðanna eru
bornar saman við landsframleiðslu.
Þrátt fyrir að lækka hafi þurft líf-
eyrisgreiðslur nú tímabundið hafa
lífeyrisgreiðslur sjóðanna hækkað
umtalsvert á síðustu árum, hvort
sem beitt er mælikvarða vísitölu
neysluverðs eða launavísitölu.
Eftir Hrafn
Magnússon » Við erum enn í for-
ystu með Hollend-
ingum og Svisslend-
ingum þegar eignir
lífeyrissjóðanna eru
bornar saman við lands-
framleiðslu.
Hrafn
Magnússon
Höfundur er framkvæmdastjóri
Landssamtaka lífeyrissjóða.
Staða lífeyrissjóðanna í kjölfar kreppunnar
Lífeyrissparnaður sem%af landsframleiðslu
113%
123%
91%
109%
120%
103%
84%
96%
80%
92%
119%
82%
91%
67%
63%
57%
61%
57%
43%
57%
22%
12%
12%
9%
6%
5%
Sviss
Bandaríkin
Holland
Kanada
Bretland
Ísland
Ástralía
Suður-Afríka
Japan
Írland
Brasilía
Þýskaland
Frakkland
2009
1999
0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140%