Morgunblaðið - 24.03.2011, Qupperneq 18

FRÉTTASKÝRING
Hólmfríður Gísladóttir
holmfridur@mbl.is
Þ
etta er nokkuð sem allar
þjóðir glíma við,“ segir
Gunnar Geir Gunn-
arsson, framkvæmda-
stjóri umferðarörygg-
issviðs Umferðarstofu, um hátt
hlutfall ungra ökumanna sem verða
valdir að slysum í umferðinni en sam-
kvæmt skýrslu Umferðarstofu um
umferðarslys árið 2010 urðu öku-
menn á aldrinum 17-24 ára valdir að
tæplega 30% allra slysa og óhappa í
umferðinni á síðasta ári.
Ungmenni á 17. aldursárinu,
sjálfu bílprófsárinu, voru sá árgangur
sem olli flestum slysum, eða um 7%. Í
skýrslunni kemur einnig fram að 36%
ölvaðra ökumanna sem urðu valdir að
slysum voru á aldrinum 71-24 ára og
af öllum þeim sem slösuðust eða lét-
ust í umferðarslysum voru ungmenni
á aldrinum 17-26 ára um 34%.
„Þetta er fyrst og fremst
reynsluleysi,“ segir Gunnar. „Ungu
ökumennina skortir reynslu og
þroska til að haga sér rétt í umferð-
inni, t.d. aka á réttum hraða, og til að
bregðast rétt við aðstæðum.“ Hann
bendir þó á að ungir ökumenn standi
sig betur með hverju árinu og það
megi að stórum hluta þakka reglum
um akstursbann sem settar voru árið
2007.
Áhrifaríkt ökubann
Þegar einstaklingur nær öku-
prófi fær hann bráðabirgðaskírteini
sem gildir í tvö ár. Brjóti hann hins
vegar af sér og fái fleiri punkta en
fjóra, eða sé sviptur leyfinu, fer hann í
svokallað ökubann. Banninu fær
hann eingöngu lyft með því að sitja
sérstakt námskeið.
Holger Torp, verkefnastjóri
ökunáms hjá Umferðarstofu, segir
regluna hugsaða þannig að brjóti
ökumaður með bráðabirgðaskírteini
af sér þannig að hann fái þennan
punktafjölda þurfi hann augljóslega
að bæta þekkingu sína, vitneskju og
viðhorf. „Þetta er ekki endurtekning
á ökunáminu,“ segir hann, „heldur
sérhæft námskeið þar sem fjallað er
um ábyrgð, ákvarðanatöku og það að
taka afleiðingum þess sem maður
gerir.“
Holger segir Ísland sennilega
eina landið í Evrópu sem geti sýnt
fram á stöðuga jákvæða þróun varð-
andi umferðarslys ungra ökumanna
síðastliðinn áratuginn. Ökubannið sé
niðurstaða mikillar opinberrar um-
ræðu í kringum 2006.
„Þá var mjög mikið um hrað-
akstur hjá ungum ökumönnum og
það komu fram ýmsar hugmyndir um
að takmarka rétt ungra ökumanna,
t.d. að banna þeim að aka á nóttunni,
banna þeim að aka með jafnöldrum,
takmarka vélaraflið og svo fram-
vegis,“ segir hann.
Lendingin hafi hins vegar verið
sú að grípa inn í gagnvart þeim sem
ekki stæðu sig í stað þess að refsa
heilu árgöngunum.
Nýjungar í ökunáminu
Að sögn Holgers hafa bannið og
námskeiðið reynst afar vel. Skv.
árangursmælingum árið 2009 reynd-
ist brotum ökumanna með bráða-
birgðaskírteini hafa fækkað um helm-
ing og af þeim sem sátu námskeiðið
voru 60% brotalaus ári seinna.
Í nýju umferðarlagafrumvarpi
stendur til að hækka bílprófsaldurinn
í 18 ár en einnig hafa verið teknar upp
nýjungar í ökukennslunni til þess að
undirbúa ökunemana fyrir misjafnar
aðstæður í umferðinni. Á síðasta ári
var t.d. bætt við námið hlutanum
Ökunám 3 en þar er farið með nem-
endurna í svokallað ökugerði þar sem
þeir fá að reyna það hvernig er að
missa veggrip og finna áhrif örygg-
isbúnaðar í þar til gerðum bílum.
Reynsluleysið háir
ungum ökumönnum
Umferðarslys árið 2010
400
350
300
250
200
150
100
50
0
14 19 25 30 35 40 45 50 55 60 65 70 75 80 85 90 95 100Aldur:
Aldur ökumanna sem valda slysum og óhöppum
Aldursskipting slasaðra og látinna
í umferðarslysum
0-16 ára
15%
17-26 ára
34%27-36 ára 17%
37-46 ára 11%
47-56 ára 9%
57-66 ára 7%
67 ára og eldri 7%
18
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 24. MARS 2011
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
R-listinn sál-ugi á tvobauta-
steina í borginni.
Hann skildi höf-
uðstaðinn eftir
skuldum vafinn og
hringlaði svo í
stjórnkerfinu að
það varð óþekkjanlegt eftir.
Það síðara þarf ekki endilega
að vera vont í sjálfu sér. En
vandinn var sá að skilvirku
kerfi sem borgarbúar þekktu
með skýrar boðleiðir var kast-
að fyrir róða en óskilvirkri
flækju komið á í staðinn. Rétt-
lætingin var einkum sú að
koma þyrfti upp öðru kerfi en
því sem dugað hafði Sjálf-
stæðisflokknum vel sem og
borgarrekstrinum. Sá til-
gangur helgaði meðölin og
það varð að hafa það þótt
ómarkvissri uppstokkun með
auknu flækjustigi fylgdu mikil
óþægindi fyrir þá sem leita
þurftu með mál sín til borgar-
yfirvalda, ákvarðanatími
lengdist, ábyrgð embættis-
manna yrði óljósari og kostn-
aður borgarinnar og þeirra
sem áttu undir hana að sækja
yxi hröðum skrefum.
Þegar flóðbylgjan sem
myndaðist eftir fall bankanna
skolaði verstu ríkisstjórn Ís-
landssögunnar í ráðherrastóla
fundu menn fljótlega fyrir
hinu sama og hjá borginni
með R-listanum. Pólitískum
erindrekum var hrúgað inn í
stjórnarráðið án heimilda og
án auglýsinga og aðrir voru
flæmdir þaðan eða „settir á
ís“. Hringlað var fram og til
baka með stjórnkerfið, heitum
breytt og valdmörk gerð
óljósari. Sumt var sjálfsagt
lítt skaðleg tilgerð eins og það
að klína mannréttindaheiti
aftan í nafn á einu ráðuneyti
eins og gert hafði verið í Le-
sótó án þess að mannréttindi
hafi við það komist þar í
fremstu röð. Fram að því
hafði verið talið að mannrétt-
indamál hlytu að vera samofin
starfsemi allra ráðuneyta ís-
lenska Stjórnarráðsins en
ekki takmörkuð við eitt
þeirra. Síðar var hið ógeð-
fellda nafn „innanríkisráðu-
neyti“ tekið upp, sem á frem-
ur óskemmtilega samsvörun í
sögunni.
Það sem vakti mesta furðu
var þó að efnahagsmálin voru
tekin úr forsætisráðuneytinu,
en sá málaflokkur færði ekki
síst forsætisráðherranum for-
ystuhlutverkið í íslensku
stjórnkerfi og miklu fremur
en fundarstjórahlutverkið í
ríkisstjórn. Þau
rök, að sá ein-
staklingur sem
um stund-
arsakir gegnir
embætti for-
sætisráðherra,
Jóhanna Sig-
urðardóttir, eigi
augljóslega ekkert erindi í af-
skipti af efnahagsmálum,
réttlæta ekki slíka grundvall-
arbreytingu á stjórnsýslulegu
formi. Þau rök eru fremur um
það að sá einstaklingur eigi
helst ekki að gegna embætti
forsætisráðherra, sem sjálf-
sagt er ekki auðvelt að and-
mæla með sannfærandi hætti.
En í stað þess að forsætis-
ráðherrann væri jafnframt
efnahagsráðherra landsins og
þar með lykilráðherra í allri
stjórnsýslunni var hann gerð-
ur að jafnréttisráðherra. Þar
var bersýnilega verið að
reyna að laga forsætisráð-
herraembættið að getu við-
komandi persónu, sem er, eins
og fyrr segir, stjórnsýslu-
legur fingurbrjótur. Og
reyndar það hefur ekki tekist
betur til en svo að sama dag
og jafnréttisráðherrann gefur
út tilskipun um siðferðislög-
mál sem ráðherrar skuli fram-
vegis starfa eftir fær jafnrétt-
isráðherrann sjálfur
hressilega á baukinn af þeirri
nefnd sem falið er að úrskurða
um slík mál.
Jóhanna Sigurðardóttir tók
í stjórnarandstöðu meira
mark á þeirri nefnd en öllum
öðrum og fór iðulega mikinn
með stóryrðum og dómum ef
nefndin hafði verið með að-
finnslur, jafnvel sumar mjög
smávægilegar. Nú gefur hún
þeirri nefnd hins vegar langt
nef um leið og hún heyrir um
álit hennar, eins og hún hafði
áður gert við sjálfan Hæsta-
rétt landsins vegna stjórn-
lagaþings og þar áður við
þjóðina vegna kosningar um
Icesave, þar sem hún hefur
ekki tekið nokkurt mark á nið-
urstöðu 98 prósenta kjósenda.
Það má vissulega telja að
viðbrögðin núna hafi verið í
þekktum stíl þegar í svari for-
sætisráðuneytisins, sjálfs
jafnréttisráðuneytisins, er
áliti kærunefndar jafnrétt-
ismála svarað út í hött eða í
besta falli með útúrsnún-
ingum og eins og vant er þá er
reynt að koma ábyrgð Jó-
hönnu Sigurðardóttur yfir á
embættismenn eða nafnlausa
ráðgjafa utan stjórnsýsl-
unnar. Risið er það sama og
áður á þeim bæ.
Jóhanna Sigurðar-
dóttir er ekki lengur í
stjórnarandstöðu. Því
eru úrskurðir í jafn-
réttismálum orðnir
marklitlir}
Jafnréttisráðherrann
tekinn í landhelgi
A
f og til grípur þjóðin andann á lofti
þegar uppvíst verður um að kunn-
áttu barna og unglinga sé að ein-
hverju leyti áfátt. Þessi þekking-
arskortur getur verið af ýmsum
toga, til dæmis hvað varðar heilsufar, almennt
hugarfar eða siðgæði. Rekin eru upp hávær
kvein, kallaðir til sérfræðingar og stuttu síðar
kemur spurningin óumflýjanlega: Á ekki að
kenna þetta í skólunum?
Í kjölfar bankahrunsins var rætt um að slík-
ar hamfarir mættu aldrei nokkurn tímann end-
urtaka sig. Ein leiðin til þess væri að kenna
fjármálalæsi í skólum. Lítið bar á því í þeirri
umræðu að æskilegt væri að slíka fræðslu
fengju börn heima hjá sér.
Skortur á almennu siðgæði og gagnrýnni
hugsun var talinn ein helsta ástæða hrunsins.
Leggja átti aukna áherslu á þessa þætti í skólum landsins
hið snarasta þannig að þjóðin kæmi sér ekki á vonarvöl í
annað sinn.
Svona má áfram telja. Samkvæmt orðræðunni í sam-
félaginu er aðalorsökin fyrir því að börn leggja hvert ann-
að í einelti á grimmilegan hátt sú, að þau fá ekki nægilega
mikla kennslu í samskiptafærni í skólanum sínum. Einnig
hefur komið á daginn að margir krakkar haga sér á
óábyrgan hátt í netheimum og láta þar öllum illum látum.
Það er því afar brýnt að kenna ábyrga nethegðun í skól-
um.
Í ofanálag velta börnin okkar um götur og torg sílspikuð
og sljó af vannæringu. Ástæðan? Jú, skólamat-
urinn er drasl, sem ekki er mönnum bjóðandi
og það vantar sárlega næringarfræðikennslu í
skólana til að börnin geti lært hvað óhætt er að
láta ofan í sig án þess að stofna lífi sínu og lim-
um í hættu.
Svo áfram sé haldið eru börnin okkar upp til
hópa menningarsnauðir barbarar sem fúlsa
við öllu öðru en draslmenningu og poppkúltúr.
Það er að sjálfsögðu vegna þess að þeim hefur
ekki verið kennt að meta fágaða hámenningu í
skólunum. Ljósi punkturinn í öllum þessum
harmatölum er að úr þessu má bæta á auðveld-
an hátt með því að auka vægi list- og verk-
greina og að skólinn fari oftar með börnin á
söfn og aðrar menningarstofnanir.
Helst mætti af þessu halda að gerður hefði
verið samningur um að útvista uppeldi og al-
mennri skynsemi og umönnun til grunnskólanna.
Sífellt er verið að klifa á því hversu illa börnin okkar
koma út úr alþjóðlegum samanburði þegar kunnátta í ein-
stökum námsgreinum er mæld. Ýmsir sökudólgar eru
nefndir til sögunnar í því sambandi, ekki síst kennararnir,
og þeim legið á hálsi fyrir að vera of lítið menntaðir miðað
við kennara í öðrum löndum þar sem nemendum gengur
betur í slíkum könnunum. En eðli málsins samkvæmt er
lítill tími aflögu til að kenna stærðfræði, náttúrufræði og
íslensku þegar stór hluti dagsins hefur farið í eitthvað allt
annað. Það segir sig sjálft.
annalilja@mbl.is
Anna Lilja
Þórisdóttir
Pistill
Á ekki að kenna þetta í skólanum?
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjórar:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Útgefandi:
Óskar Magnússon
» Í skýrslunni kemur fram að
flest slys verða af völdum gáleysis
eða rangra aðgerða ökumanns.
Næstflest má rekja til slæmrar
færðar.
» Flestir slösuðust þó í júnímán-
uði en fæstir í janúar.
» Af þeim ökumönnum sem lentu
í umferðarslysum eða óhöppum
voru 60% karlar og 40% konur.
» Að þeim sem slösuðust voru
64% karla í bílbelti en 73%
kvenna.
» Af ölvuðum ökumönnum sem
ollu slysi með meiðslum eða
dauða, voru 36 karlar og átta kon-
ur.
» Fimm slys urðu þegar ölvaður
ökumaður á aldrinum 15-16 ára
var undir stýri.
» Banaslys í umferðinni voru átta
á síðasta ári og hafa ekki verið
færri síðan 1968.
» Síðastliðinn áratug voru þau
flest árið 2006, eða 31.
Umferðarslys
árið 2010
TÖLFRÆÐIN