Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.11.1944, Qupperneq 5

TIMARIT V.F. I. 194 4
51
kwst. jafngildi 20 aura verði á kg. kola í notkun
eða 2.0 kw’st. komi á móti kolakílóinu. Nú er talin
kolaþörfin um 1 kg. á mann og ætli þvi 100% raf-
magnsliitun að þurfa 2600 kwst. á mann.
Þótt þessi tala sé engan veginn örugg, er hún nógu
nákvæm i þessum samanburði og verður 1>ví notuð
hér.
Það má gera ráð fvrir, að lýsing utan heimila
vaxi líkt og mannfjöldinn. Hins vegar hefir vöxtur
í vélanotkun og iðnaðarhitun verið nokkru meiri.
Er þetla samtals iiOÍ) kw'st. á mann í 2. töflu. Eftir
vexti undanfarinna ára gæti þcssi tala orðið nær
tvöföld eftir hálfan annan áratug eða um 1960 kom-
in upp í 600 kwst. á mann. Hér við getur hætzt iðn-
aðarfyrirtæki, er notar rafmagn í mjög stórum
stíl (t. d. áburðarverksmiðja), sem þá gerbrevtir
þessari tölu, en með þvi er ekki reiknað hér.
Með þessum tölum má þá áætla notkunina á
mann t. d. árið 1960 miðað við 100% rafmagnsuðu
á orkuyeitusvæðinu og 100/f rafmagnshitun alls-
staðar, nema lianda 40000 manns á hitaveitusvæði
Heykjavíkur. Það svarar til 48(/< hitunar i heild-
inni. Eru áællunartölurnar sýndar í 3. töflu.
3. TAELA
Áæíiuð sala á raforku á orkuveitusvæði
Sogsvirkjunar.
Gjaldskrárliður kwst mann
A Lýsing utan heimila ........... 120
B Heimilisnotkun ................... 485
C Vélar og opinberar stofnanir ! 600
D Herbergjahitun 18% ......... 1250
E Iðnaðarhitun .................... 100
Samtals | 2555
Þessar tölur í 2. og il. töflu eru miðaðar við
orkusöluna, en orkuvinnslan er um 25'/ hærri (20/
orkuflutningstap og eiginnotkun stöðva) og verð-
ur þá orkuvinnslan 3200 kwst. á mann.
Sé þessi tala borin saman við tölurnar í 1. töflu,
sésl, að eftir hálfan annan áratug er komið upp
í Jæssa notkun með núverandi vexti. Verður þvi
að gera ráð fyrir, að á þessum tíma þurfi að sjá
lyrir þessari orkuvinnslu l’rá Sogsvirkjuninni og
auk þess ef lil vill orkuvinnslu handa sérstökum
iðnaði i stórum stíl.
Ilversu mikið vélaallið þarf að vera, til ]>ess að
vinna þessa orku, fer eftir hagnýtingartímanum,
og er því í 1. töflu reiknað með þeim þrenns kon-
ar hagnýtingartíma, sem þar er tilgreindur.
í þau 24 ár, sem liðin eru síðan Elliðaárstöðin
tók lil starfa, hefir þessi hagnýtingartími verið
breytilegur, fyrstu árin vaxandi upp undir 4800
stundir, en síðan fer lnmn lækkandi niður undir
3000 stundir, þegar Sogsvirkjunin tekur til starfa.
Ástæðan fyrir þessari breytingu var sú, að liemla-
notkun var tiltölulega meiri fvrstu árin og meiri
en vatnsrennsli Elliðaánna leyfði. Varð því að draga
úr henni, en auka að sama skapi kwst. mæla notk-
unina.
Evrstu árin eftir að Sogsvirkjunin tók til starfa,
lækkar Iiagnýtingartíininn nokkuð, og má rekja
orsökina lil þess öra vaxtar, er varð á notkuninni
þessi árin, svo að mesta notaða vélaafl í stöð varð
mun liærra síðari hluta árs en fyrri partinn. A
þriðja ári Sogsvirkjunarinnar er hagnýtingartím-
inn kominn uþþ í 3100 stundir aftur og vex svo
örl síðan, og er ástæðan að minnsta kosti árin 1942
og 1943 sú, að vélaaflið var ekki nóg til að sinna
þörfinni. Ef svo hefði verið, má telja líklegt, að
hagnýtingartíminn hefði orðið minni en 4000 stund-
ir þcssi árin.
Af rekstri Elliðaárstöðvarinnar má sjá, að það
er liægt að hafa áhrif á hagnýtingartímann með
sölufvrirkomulagi á raforkunni, og að þar sem sala
um mæla er yfirgnæfandi, verður liagnýtingartim-
inn fremur lágur, einkum ef notkunin er fábreytt.
Það má t. d. auka hagnýtingartímann með því að
takmarka vissa notkun, þegar önnur notkun er
mest svo sem gert er með suma rafmagnshitun.
\ ið alhugun á rafmagnsþörfinni, verður því að
gera ráð fyrir mismunandi hagnýtingartíma og
reikna með því, sem öruggasl verður, en það er
með lágum hagnýtingartíma, þegar áætlun er gerð
um nauðsynlegt vélaafl til að anna lilekinni orku-
vinnslu. Ef hins vegar er gengið úl frá tilteknu
vélaafli, þarf að reikna með háum hagnýtingar-
líma á því. lil þess að orkuvinnslan geti orðið full-
nægjandi.
Af 1. töflu má sjá, að orkuvinnnslan með sama
áframhaldi í vextinum og verið hefir, er komin upp
í 90 millj. kwst. á ári i árslok 1945, og er það mesta
sem talið er öruggt að vinna megi úr Ljósafossi
ásamt Elliðaánum.
Af I. töflu sést einnig, að mesta afl þarf að verða
26700 lcw. Nú má að vísu gera ráð fyrir þvi jafn-
framt, að aukningin i orkuvinnslu á árinu 1944 verði
minni en hin árin eða jafnvel engin sökum hita-
veitunnar, og má því framlengja þetta mark um eitt
ár eða til ársloka 1946.
Ef orkuvinnslan heldur svo áfram að vaxa um
10 millj. kwst. á ári, er ljóst, að næsta aukning eftir
Ljósafoss getur ekki orðið slöð með aðeins 20—30
millj. kw’st. orku fullvirkjuð, því hún brekkur ekki
nema 2 3 ár, heldur verður að hugsa um stærri
virkjanir, sem geta gefið 20—30 millj. kw’st. i liverju
virkjunarstigi á 2 til 3 ára fresti.
Þær Iciðir, sem koma lil athugunar lil þess að
anna svo mikilli orkuvinnslu, eru fyrst og fremst
virkjanir á vatnsafli, og þar kemur um næstu ára-