Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.05.1947, Blaðsíða 10

32
TÍMARIT V.F.I. 1947
Aðalæð í smíðum. Búið að einangra nokkuð af pípunum og
sjóða ugga á beygjurnar þar sem festubiti á að steypast.
Main-line under construction. Part of the line has been in-
sulated. Pipes are not yet anchored. Webbs welded on pipe
where bearn is to be installed (in center).
var utan um þá vafið tjörupappa og bikplötum, er
bræddar voru saman á jöðrunum. Ekki fékkst þó
nóg af þessu efni vegna ófriðarins, og var því sums-
staðar notaður flóki, tjörupappi og asfaltborinn
strigi af sérstakri gerð. Innanhúss var notaður flóki
og léreft utanum hann. Við hana, þenslustykki og í
heimæðabrunnum (sbr. síðar) var notað glerullar-
reipi og glerullarmottur, sem höfðu asfaltborinn
pappír að utanverðu.
Þróin á Reykjum var einangruð með jarðfyllingu,
en járnbentu geymarnir á Öskjuhlíð voru einangraðir
á þann hátt, að innan í þá kom 15 cm þykkt lag af
vikursteypu, þá kom pússlag og þrefalt lag af asfalt-
bornu lérefti. Var asfalt þetta af sérstakri gerð með
tilliti til hins mikla hita. Til þess að verja asfaltléreft-
ið hnjaski kom svo 5 cm járnbent steypa innan á
allt saman.
I sambandi við einangrun kerfisins má geta þess,
að hún þarf að vera tiltölulega bezt á mjóstu pípun-
um, sem minnst vatn flytja, og þar sem hraðinn á
vatninu er lítill. Þess vegna eru heimæðarnar tiltölu-
lega bezt einangraðar, og þess vegna eru jafn víðar
steypurennur notaðar fyrir 1” og 6” æðar í bæjar-
kerfinu.
Einangrun kerfisins er það góð, að þegar kaldast
er að vetrinum og mestu vatni er dælt, kólnar vatn-
ið aðeins um 2—3° C frá Reykjum niður á Öskjuhlíð,
og 3—4° C þaðan út í ystu hús í bænum.
Kólnunin er auk einangrunarinnar háð vatnsmagn-
inu og stendur í öfugu hlutfalli við það. Þess vegna
kólnar vatnið meira á sumrin þegar litlu vatni er
dælt. Þetta kemur þó ekki að sök, því þá er miklu
minni þörf fyrir hitann og þá nýtist hitinn úr vatn-
inu betur (sbr. síðar).
Þensla og samdráttur.
Svo sem kunnugt er, þenjast hlutir út við hita og
dragast saman af kulda. Við hitaveituna er um svo
miklar hitabreytingar að ræða, að allt kerfið verður
að vera meira eða minna hreyfanlegt. Sérstaklega
á þetta við um pípurnar, sem þenjast um nærri 1 mm
fyrir hvern lengdarmeter, þegar heita vatninu er
hleypt á þær, og dragast saman um sömu lengd, ef
þær kólna upp aftur.
Af þessum ástæðum er pípunum fest með hæfilegu
bili, en á milli festanna eru þenslustykki, sem geta
dregist sundur og saman við hitabreytingar. Þau eru
af mismunandi gerðum. Á aðalæðinni eru þau byggð
líkt og sjónauki þannig að krómuð pípa gengur laus
inn í aðra víðari pípu og er bilið milli þeirra þétt með
pakkningu, sem ekki er hert meira en svo, að sam-
skeytin verða þétt, en hreyfanleg. I bæjarkerfinu eru
notaðir bylgjuhólkar af þrem mismunandi gerðum,
eru tvær gerðirnar úr stáli, en ein úr eiri með hlífðar-
hringjum úr potti. Veggir þessara hólka eru með
teygjanlegum þverbylgjum, en til þess að mynda
sem minnsta mótstöðu gegn vatninu og fyrirbyggja,
að steinar eða annað slíkt setjist í bylgjurnar, er slétt
stálpípa innan í hólknum, sem þó er ekki föst nema
í annan endann. Þenslustykkin eru með mismunandi
mörgum bylgjum, eftir því hve mikla hreyfingu þau
eiga að þola.
Þenslustykki á aðalæð.
Expansion joint on main-line.