Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.05.1947, Side 16

38
TÍMARIT V.F.Í. 1947
því, en í flestum tilfellum er það meira vatnsmagn,
sem rennur í gegnum ofnana. Þetta stafar af því, að
þegar ekki er mjög kalt og innrennslið er ekki full-
opið, fer vatnið oftar en einu sinni gegnum ofnana,
ef svo mætti að orði komast. Nokkuð af vatni því
sem kólnað hefir í ofnunum, blandast sem sé hinu
heita innrennslisvatni, mismunandi eftir því, hve mik-
ið rennur inn. Á þennan hátt er hægt að hafa mis-
munandi hita á ofnunum, þótt innrennslið sé jafn
heitt, og þetta gerir það að verkum, að hægt er að
kæla vatnið meira og þarmeð nýta það betur, þegar
hlýtt er í veðri, en þegar kalt er. Þessi uppblöndun
skeður af sjálfu sér.
Ef farið er að athuga þetta atriði nánar, kemur í
ljós, að þetta er jafnflókið og hitt er auðvelt að stilla
hitann með einu handtaki, og skal ekki farið nánar
út í það hér. Það gæti orðið nóg efni í annað erindi.
Stofnkostnaður og afkoma.
Stofnkostnaður hitaveitunnar nam um 30 millj.
króna eða þrefalt það, sem gert var ráð fyrir, þegar
verkið var hafið. Hækkunin stafaði aðallega af hækk-
uðum vinnulaunum. Þrátt fyrir þessa hækkun ber
fyrirtækið sig mjög vel fjárhagslega, því árlegar
tekjur nema um 6 millj. króna.
Hitinn eða vatnið er selt eftir mæli fyrir 1,36 kr.
hver m’. Þetta gildir þó aðeins frá 14. maí til 1. októ-
ber, en hinn hluta ársins er verðið helmingi lægra.
Það var gert ráð fyrir, að þetta verð yrði um 10%
undir kolakostnaði, ef húsin væru hituð með kolum,
en í reyndinni hefir þetta víðast orðið enn ódýrara.
Þetta er þó mismunandi eftir því, hve vel er hugsað
um hitann, eftir gerð hitunarkerfanna og ofnastærð-
um. Upphaflega var sem svaraði helmingi gjaldsins
tekið sem fast mánaðargjald, sem þó var helmingi
lægra á sumrin en veturna, eins og vatnsverðið. Hug-
myndin með þessu var sú að deila áhættunni af sveifl-
um á hitakostnaði hlýrra og kaldra ára að jöfnu milli
hitaveitunnar og notenda hennar. Þetta reyndist þó
óvinsælt. Það var erfitt að ákveða fastagjöldin, svo
að öllum líkaði, og sumstaðar leiddi þetta til óhóf-
legrar eyðslu. Fastagjaldið var því afnumið eftir tæpt
ár eða 1. október 1944, en vatnið selt eingöngu eftir
mæli með tvöföldu verði á við það, sem áður hafði
verið.
Þótt mannvirki þetta sé einstakt í sinni röð á marg-
an hátt, margt hafi þurft að hugsa frá rótum, þar eð
ekki var stuðst við reynslu frá öðrum, og þrátt fyrir
það, þótt verkið væri unnið við mjög erfið skilyrði,
tókst það vonum framar. Að vísu varð ekki komizt
hjá ýmsum ,,barnasjúkdómum“ eða smáörðugleikum
við reksturinn fyrst í stað, en þeir eiga fyrir sér að
hverfa.
Er þá fyrst að geta þess, að þegar íbúar heillar
borgar fá svona nýjung svo að segja allt í einu, hlýt-
ur það óhjákvæmilega að taka nokkum tíma að kenna
þeim rétta meðferð hennar, enda var reynslan sú af
Þvottalaugahitaveitunni, sem þó var miklu minni, að
þar tók þetta tvö ár.
Þá má geta þess, að mannvirkið var tekið í notkun
hálfgert, og var stundum búið að tengja fleiri hús, en
sem svaraði afkastagetu annarra hluta veitunnar.
Heitvatnsgeimar voru t. d. ekki nema þrír, og vatns-
magn það, sem var til umráða í árslok 1943, var að-
eins 160 1/sek og í febrúarlok 1944 aðeins 180 1/sek.
Notkunin reyndist hins vegar víða óeðlilega mikil
framan af og þó sérstaklega næturnotkunin. Bæjar-
dælustöðin var heldur ekki tilbúin. Rafmagnsskort-
ur og bilanir á rafmagnsveitu hjálpuðu heldur ekki
upp á sakirnar.
Allt þetta varð þess valdandi, að þegar kalt var,
vildi verða vatnsskortur í húsum þeim, sem hæst lágu
og á endaæðum.
Þrýstingurinn breyttist einnig eftir því, sem hleypt
var á fleiri og fleiri götur, og þurfti því oft að breyta
stillingu hemlanna.
Loks olli það miklum truflunum, hve mikið laust
ryð, grjót, sandur, bik o. fl. (jafnvel kaffibaunir)
voru í pípunum fyrst í stað. Pípurnar voru að vísu
allar skolaðar út, áður en verktaki afhenti mannvirkið,
en þó varð reyndin þessi. Steinarnir bárust með vatn-
inu úr víðu pípunum inn í þær mjórri, unz þeir stöðv-
uðust vegna þrengsla og lokuðu heilum götum, en ryð,
sandur og bik settist í heimæðar, hemla og mæla og
olli stíflum, sem þráfaldlega varð að hreinsa.
Þetta eru þó allt örðugleikar, sem ýmist er búið að
bæta úr eða eiga fyrir sér að lagast. Byggingu hita-
veitunnar er heldur ekki að fullu lokið, og hún á eftir
að fullkomnast á ýmsa lund, og verða Reykvíkingum
og raunar öllum landsmönnum til ómetanlegs gagns,
því auk þeirra þæginda, sem hún veitir bæjarbúum,
sparar hún þjóðinni árlega álitlegan innflutning, og
það er trú mín, að hún eigi eftir að vekja landsmenn
til umhugsunar um gildi jarðhitans og fæða af sér
aðrar hitaveitur.