Árbók VFÍ/TFÍ - 01.06.2007, Side 354

þeir voru færir allt árið um kring. Mannvirkin voru í þessum tilfellum merki um metnað
mannsins og tákn um að loksins hefði hann sigrað náttúruöflin. Þau áttu því að vera
glæsileg að formgerð, voru stolt almennings og landsins alls en þó sérstaklega merki um
dugnað og útsjónarsemi verkfræðinganna sem áttu hlut að framkvæmdunum. í dag er
öldin önnur því nú er byrjað að fylla í framræsluskurði túna til að endurheimta líffræði-
legan fjölbreytileika mýranna og í dag er oft amast við mannvirkjum á áður ósnortnum
svæðum. Það er því deginum ljósara að mikil hugarfarsbreyting hefur átt sér stað hjá
almenningi þegar kemur að stórtækri nýtingu lands og virkjun umhverfis í þeim tilgangi
að þjóna hagsmunum þjóðarbúsins. Með framkvæmdum síðustu áratuga hefur verulega
þrengt að óröskuðum svæðum og náttúruminjum sem svo aftur gera þau svæði sem eftir
eru verðmætari í huga almennings. Fólk er að verða meðvitaðra um áhrif óafturkræfra
framkvæmda, ekki aðeins á lífríki nálægra sveita heldur á heildarútlit þess nágrennis sem
það kallar heimili sitt, land sitt. Því ætti það að vera metnaður þeirra sem að slíkum stór-
framkvæmdum koma að vera meðvitaðir um óskir almennings og þá vitundarvakningu
sem er í gangi.
Markmiðssetning hvað umhverfismál varðar þarf að vera skýr og velja þarf af kostgæfni
hvað beri að vernda og hvaðan sýnileiki eigi að vera lágmarkaður o.s.frv. Mikilvægt er að
framkvæmdaaðili og hans hönnuðir spyrji sig að því hvort ekki megi í sumum tilfellum
slaka á hönnunarkröfum sem valda því að mannvirki verða síður aðlöguð að náttúrunni.
Þróa þarf enn betur aðferðir til að meta ásýndar- og yfirborðsröskun og þannig reyna að
meta áhrif framkvæmda óháð persónulegum mati. Þetta er þróun sem hefur verið í
hægum gangi undanfarin ár en hefur nú fengið aukið vægi með vaxandi umhverfis-
vitund almennings og auknum kröfum þeirra.
Nú er verið að vinna að rammaáætlun um nýtingu náttúrusvæða. Þarna er náttúru-
verndin í forgrunni en í rauninni má segja að tekist sé á um hvort fara eigi í gang með
stórframkvæmdir á þessu eða hinu svæðinu. Vænta má að það verði nokkuð skýrt að á
sumum svæðum verði ekki virkjað en að heimilt verði að fara inn á önnur svæði í þess-
um tilgangi. Þarna á milli geta svo verið svæði þar sem brugðið getur til beggja átta hvað
virkjunarmöguleika og -leyfi varðar. Þá vaknar upp sú spurning hvernig áhrif mann-
virkjagerðar eru metin; hvort gengið sé út frá hefðbundinni, gamalreyndri mannvirkja-
gerð eða hvort gengið sé út frá mannvirkjagerð sem löguð að er að landinu og hvar nátt-
úran fær að vera í forgrunni fram yfir mannvirkin.
Spurningin er aðallega sú hvort með nýrri sýn og breyttum áherslum í umhverfismálum
sé hægt að virkja á svæðum sem annars hefði ekki fengist leyfi til að fara inn á vegna
umhverfisáhrifa og hvort hægt sé að haga framkvæmdum á viðkvæmum svæðum þann-
ig að um þau náist almenn sátt í samfélaginu. Einn veigamikill þáttur í því að sætta þessi
sjónarmið er að aðlaga mannvirki landi þannig að þau séu hluti af landslagsheildinni,
ekki ögrun við hana eða aðskotahlutir. Ein af forsendum slíkra framkvæmda er að verk-
fræðingar, sem þessum málum sinna, líti á umhverfisvernd og -aðlögun sem sóknarfæri
en ekki sem ógn eða fyrirstöðu við framgang verkefna, eins og stundum hefur brugðið
við. Að koma auknum umhverfisáherslum inn í hönnunarferli verkefna er oftast á ábyrgð
verk- og tæknifræðinga en innleiðing þessara áherslna er iðulega best leyst í þverfaglegri
teymisvinnu með öðrum sérfræðingum, s.s. landslagsarkitektum, jarðfræðingum og líf-
fræðingum. Höfuðatriðið er að sérfræðingar af flestum fagsviðum tengist verkinu á
fyrstu stigum.
Hér verður fjallað um það hvernig nálgast mætti ný svæði sem fyrirhugað er að nýta til
jarðvarmaorkuvinnslu og hvernig mögulegt er að lágmarka umhverfisáhrif fram-
kvæmda.
3 5 2
Arbók V F I / T FI 2007