Neytendablaðið - 01.09.1997, Blaðsíða 16

Margmiðlun
Internetið
Internetið er stærsta
upplýsingalind heims,
auðvelt í notkun og ger-
ist sífellt ríkari þáttur í lífi
og heimilishaldi. Það er
ekki bara viðbót heldur
leysir af hólmi eldri
tækni. Hér eru upplýs-
ingar um notkun, hag-
sýni og varkárni í með-
ferð þess.
Hvað er í boði?
Internetið er tenging á tölvum
og gögnum í þeim víðs vegar
um heiminn gegnum síma-
kerfið. Til að komast í sam-
band þarf að kaupa áskrift og
fylgir henni hugbúnaður og
ýmis þjónusta. Um 20 fyrir-
tæki á Islandi veita hana ein-
staklingum en aðrir sinna að-
eins fyrirtækjum og stofnun-
um. Notendum fer fjölgandi
með feiknahraða.
Intemetið er að taka við sí-
fellt Ileiri hlutverkum póst-
þjónustu, skóla, afþreyingar
og verslunar. Samtök, fyrir-
tæki, háskólar, fjölmiðlar,
einstaklingar og stjórnvöld
ráða yfir hlutum netsins en
enginn aðili stjórnar því.
Algengustu notkunarsvið
netsins eru tvö: Annars vegar
geta einstaklingar haft lokuð
samskipti og sent gögn sín á
milli, texta, myndir, hljóð og
hugbúnað. Hins vegar er Ver-
aldarvefurinn, opin rafræn
upplýsingaveröld sem kom til
sögunnar handa almenningi
1991. Fjölbreytni hans eykst
hratt á marga vegu.
Með Intemettengingu opn-
ast strax ókeypis aðgangur að
miklu upplýsingamagni á
vefnum. Einnig er hægt að
kaupa áskriftir að lokuðum
tölvukerfum (OLS, On Line
Services) sem veita aðgang að
sérhæfðari, nýrri eða full-
komnari upplýsingum í
gagnabönkum, fréttum, spjall-
hópum, á málþingum eða að
skemmtiefni. Með því að
greiða fyrir áskrift að Morg-
unblaðinu á netinu fæst t.d.
aðgangur að gagnasafni þess
mörg ár aftur í tímann og
sömuleiðis að nýjustu íþrótta-
fréttum, áður en þær birtast í
prentaðri útgáfu blaðsins. ís-
lenska útvarpsfélagið og Is-
landia standa sömuleiðis að
fjölbreyttri þjónustu.
Með hljóðmiðlara (real
audio) má hlusta á tal, tóna
eða önnur hljóð á netinu og
nota tölvuna sem símtæki.
Ríkisútvarpið setur lesnar
fréttir daglega á netið og er
unnt að hlýða á þær um allan
heim hvenær sem notandan-
um þóknast. Þrjár íslenskar
útvarpsstöðvar senda alla
dagskrá beint um netið, X-ið,
FM 95,7 og Rás 2.
Vissar venjur og óopinber-
ar siðareglur (netiquette) hafa
þróast á netinu og er ráðlegt
að kynna sér þær til að valda
ekki vandræðum eða verða
„óvinsæll“ notandi. Keðjubréf
eru t.d. bönnuð. Agætt yfírlit
um mannasiði og fleira er á
heimasíðu Treknet,
http://www.treknet.is/reglur-h
tm. Einnig er gagnlegt að
kynna sér ýmislegt um notk-
unarskilmála, siði, varúð,
þjónustutakmarkanir og á-
byrgð hjá Aknet á Akranesi,
http://www.aknet.is/ymis-
legt/reglur.htm.
Hvað er heimasíða?
Heimasíða er heimavöllur
þess sem veitir upplýsingar.
Hver heimasíða hefur veffang
sem notað er til þess að kalla
hana upp. A síðunni er að-
gangur að efni eigandans og
iðulega tenglar á aðrar heima-
síður. Á ágætri heimasíðu
Hringiðunnar eru tenglar á ís-
lenskar síður, sjá
http://www.vortex.is/hlekkir.
Þar er m.a. aðgangur að upp-
lýsingum um bíóin, veðrið,
færð á vegum, strætisvagn-
ana, Sjónvarpið, textavarpið
o.fl. Heimasíða Norræna vef-
þjónsins er sérhæft og mjög
gagnlegt tæki til að finna efni
á norrænum heimasíðum, sjá
http://nwi.bok.hi.is.
Heimasíðan er yfirleitt ekki
vistuð í tölvu þess sem á hana
eða annast, nema um stórt
fyrirtæki, stofnun eða samtök
sé að ræða. Flestar heimasíður
einstaklinga eru vistaðar í
minnisrými á miðlurum (öfl-
ugum tölvum) hjá þjónustuað-
ilum Internetsins. Flestir
þjónustuaðilar á Islandi bjóða
Lærið leit og sparið
Netleit (net search) með vefþjóni er
nauðsynlegt hjálpartæki til að finna
gögn og upplýsingar. Sé slegið inn orð vísar
tölvan að bragði (oft eftir fáeinar sekúndur)
á alla staði þar sem það kemur fyrir í öllum
textum sem veíþjónninn hefur aðgang að í
heiminum.
Það margborgar sig að eyða nokkrum tíma
og fyrirhöfn í að kynna sér leiðbeiningar
vefþjónanna (help) því vefsíður skipta millj-
ónum. Gagnlegt er að lesa Cheat Sheet á
http://www.colosys.net/search, því þar
koma aðalatriði leiðbeininga um tímaspam-
að skýrt fram. Hér eru nokkur einföld ráð til
að þrengja leit svo hún gangi hraðar fyrir
sig:
• Veldu vefþjón á því sviði sem hentar.
Sumir eru aðallega fyrir skemmtanaefni
(bíómyndir, tónlist, leiki), aðrir fyrir tölvu-
mál o.s.frv.
• Ef þú setur orð eða orðasambönd innan
gæsalappa birtir vélin aðeins skrár sem inni-
halda nákvæmlega þá samsetningu.
• Ef þú tengir orð með AND eða + birtir
vélin aðeins skrár sem innihalda þau bæði
en ekki þær sem hafa annað hvort þeirra.
• Þú getur útilokað skrár með því að setja
Not eða - fyrir framan orð. Ef þig vantar
upplýsingar um „python snakes“ en vilt úti-
loka efni með Monty Python geturðu t.d.
slegið inn: python NOT Monty.
Vefþjónar (search engines) opnir öllum
eins og Yahoo, Lycos, Excite, Magellan
o.fl. eru margir hverjir sérhæfðir, Infoseek
sérhæfir sig t.d. í netföngum, Altavista í
málþingum. Norræni vefþjónninn (Nordisk
Web Index) styttir leitina að norrænu efni
því hann leitar bara á heimasíðum á Norður-
löndum, sjá http://nwi.bok.hi.is. Að sumum
fullkomnum sérhæfðari þjónum þarf að
kaupa áskrift, eins og Electric Library
(http://www.elibrary.com) sem veitir að-
gang að um 800 tímaritum og 3000 upp-
flettiritum, 150 dagblöðum og fréttastofum,
m.a. fréttahandritum útvarps- og sjónvarps-
stöðva, skýrslum, sérritum í bókmenntum
og listum, landabréfum og myndum.
16
NEYTENDABLAÐIÐ -September 1997