Neytendablaðið - 01.06.2002, Page 19

ítTAf.
Mótmœlaaðgerðir í Suður-Frakklandi í ágúst fyrir
ári. Umhverfissinnar trufla tilraunaframleiðslu á
erfðabreyttum mat.
að Bandaríkjamenn
einangrast meir og
meir í þessu máli.
Ekki aðeins fulltrúar
Evrópuríkjanna eru á
móti, heldur einnig
ijölda annarra ríkja, til
dæmis Indlands, Suð-
ur-Kóreu og Taílands,
sem einnig kreljasl
þess að matvæli sem að
öllu leyti eða að hluta
eru framleidd með
erfðabreyttum hrávör-
um verði merkt.
En allt bendir til að
Bandaríkjamenn taki
erfðabreyttri matvöru
með meiri í'yrirvara en
verið hefur. Samkvæmt
upplýsingum banda-
rísku landbúnaðar-
stofnunarinnar, FDA,
eykst nú stuðningur
þeirra við að slíkar vör-
ur séu merktar sem
slíkar.
Sænskir bændur hafna tilraunum
Samtök sænskra bænda í lífrænni framleiðslu
kreíjast þess að allar tilraunir með erfðabreyt-
ingar á jurtum verði bannaðar í Svíþjóð. Astæð-
an er ákvörðun Evrópusambandsins um að
heimila nýjar tegundir af erfðabreyttum jurtum
sem selja á á neytendamarkaði, þrátt fyrir að
ekki sé búið að leysa þann vanda hvar ábyrgðin
liggur þegar þessar vörur dreifast út í umhverf-
ið. Bændur í lífrænni framleiðslu telja að reynsl-
an frá Norður-Ameríku sýni glögglega að erfða-
breytt mengun frá bændabýlum sem nýta erfða-
breytingu dreifist óhjákvæmilega til annarra
búa. Talsmenn bænda með lífrænan landbúnað
hafa tekið afstöðu gegn erfðabreytingum og
meðal annars er óheimilt að nota erfðabreytt
hráefni í lífrænar vörur hér á landi.
Erfðabreytt matvæli
Eru erfðabreytt matvæli
á markaði hér á iandi?
Nýlega er lokið rannsókn á því hvort
erfðabreyttur maís eða sojabaunir
finnist í unnum matvælum í
nokkrum Evrópulöndum án þess að
getið sé um það á umbúðunum. Niður-
staðan varð sú að þau fúndust í 30%
sýnanna. I rúmlega helmingi tilfell-
anna var magnið mjög lítið eða undir
0,1%. Um 4% sýnanna reyndust hins
vegar innihalda erfðabreytt efni í því
magni að samkvæmt ESB-reglum
eru gerðar kröfúr um að það komi
fram á umbúðunum.
Þetta var samstarfsverkefni sem
þýsk neytendasamtök efndu til og
Neytendasamtökin tóku þátt í íyrir
hönd Islands. Sýnum var safnað í sex
löndum Evrópu, Islandi, Frakklandi,
Þýskalandi, Austurríki, Póllandi og
Slóvakíu. Alls voru efnagreind sýni
úr 232 unnum matvörum. Þetta voru
matvörur eins og sojadrykkur, soja-
borgarar, poppkom og brauð. I engu
sýnanna var þess getið á umbúðum að
varan innihéldi erfðabreytta lífveru
eða afúrðir hennar.
Frá Islandi voru send 10 sýni til
efnagreiningar. Niðurstaðan varð sú
að í 4 (40%) þeirra fannst erfða-
breyttur maís eða sojabaunir. I engu
sýnanna fór magnið þó yfir 1%.
Þessar vörur voru Organic Soya
Mince frá Crazy Jack, Organic Soya
Chunks, einnig frá Crazy Jack, Euro
Vegeterian með vömmerkinu
Tahoe/Tempeh (Tofu) og Natural
Micropopcorn undir vörumerkinu
Orville Redenbachers. Sýnin tíu
voru keypt síðla síðasta árs og þegar
við leituðum þau uppi nú nýverið
íúndum við aðeins þau tvö síðar-
nefndu. Vörur frá Crazy Jack fínnast
ekki lengur á markaði hér og sam-
kvæmt okkar heimildum er annað-
hvort hætt að framleiða þær eða flytja
þær inn, að minnsta kosti í bili.
Reglurum merkingar
Frá árinu 2000 gilda þær reglur í
Evrópusambandinu að skylt sé að
geta þess á umbúðum matvæla ef
varan inniheldur meira en 1% DNA
eða prótein sem er orðið til með erfóa-
breytingum og þar sem efni úr erfða-
breyttum lífverum em meira en 1%
af innihaldsefnum. Talið er að ef
magnið er minna en þetta sé um að
ræða mengun af erfðabreyttu efni
sem berst í annað hráefni við tlutning
eða vinnslu eða berst í lífverur á
ræktunarstað.
Samkvæmt þessum reglum Evr-
ópusambandsins hefði því ekki þurft
að merkja matvömmar sem íslensku
sýnin voru tekin úr þannig að um
erfðabreytt matvæli væri að ræða. En
4% sýnanna úr öllu samstarfsverk-
efninu hefði átt að merkja sem slík,
þótt ekkert þeirra hafí verið merkt.
I svona lítilli rannsókn (alls 10
sýni írá Islandi) fæst ekki endanlegt
svar við spurningunni um það hvort
hér á landi leynist erfðabreyttar mat-
vörur ómerktar. Þessi rannsókn gefur
þó til kynna að í matvömm hér á
markaði geti verið vottur af erfða-
breyttu efni.
Evrópusambandið borgaði
helming rannsóknarkostnaðarins,
sem varæði mikill. Umhverfisráðu-
neytið styrkti Neytendasamtökin til
að þau gætu sinnt þessu verkefni og
greitt sinn hlut.
Þessar vörur innihalda erfðabreytt hráefni og er að fmna á markaði hér..
NEYTENDABLAÐIÐ - júní 2002
19