blaðið - 30.05.2005, Blaðsíða 12

12 matur
mánudagur, 30. maí 2005 ! blaðið
a vatn?
ernak@vbl.is
(|---------1
bæði kynin
neyta syk-
urs langt
umfram
það sem
ráðiagt er.

Vatnsdrykkja
hefur þrefald-
ast á íslandi
frá árinu 1990.
Vatneralgeng-
asti drykkur
íslendinga en
var einung-
is sá fjórði
í röðinni í
könnun Mann-
eldisráðs árið 1990. Vatn kom þá á
eftir kaffi, mjólk og gosdrykkjum.
Gosdrykkir njóta einnig aukinna vin-
sælda, líkt og vatnið, en ólíkt því hafa
gosdrykkir afar heilsuspillandi áhrif.
Drengir á aldrinum 15-19 ára drekka
að meðaltali tæpan lítra af gosi á dag
en stúlkur á sama aldri drekka minna
af gosi, eða tæpan hálfan lítra á dag
aðjafnaði. Gosdrykkjaþambhefurgíf-
urleg áhrif á sykurneysluna en sam-
kvæmt þessum tölum fá strák-
ar hvorki meira né minna en
21% orkunnar úr viðbættum
sykri. Stúlkur fá ívið minni
hluta orkunnar, eða 15%, úr
viðbættum sykri en bæði
kynin neyta sykurs langt
umfram það sem ráðlagt
er. Samkvæmt ráðlegg-
ingum Manneldisráðs
er ekki æskilegt að
meira en 10% orkunn-
ar komi úr viðbætt-
um sykri. Viðbætti
sykurinn bætir
kaloríum við
matinn án nokk-
urra annarra
næringarefna
en sykurinn
er eingöngu
hitaeining-
ar.
r að
inverj
Maður gæti haldið að Kínverjar hafi alltaf borðað hrísgrjön en það er ekki reyndin.
íbúar í suðurhluta Kína hafa borðað hrísgrjón frá því um 800 fyrir Krist en ræktun
hrísgrjóna í Japan hófst ekki fyrr en 800 árum síðar. Japanar fluttu sínar fyrstu
hrísgrjónaplöntur inn frá Kína. Af allri heimsframleiðslu hrísgrjóna nýta Asíubú-
ar 92% en hrísgrjón eru ræktuð í ríflega 40.000 afbrigðum. Að meðaltali borðar
hver Bandaríkjamaður um 10 kíló af hrísgrjónum á ári. Ekki eru til sambærilegar
tölur um íslendinga en samkvæmt könnun á fæðuframboði standa íslendingum
til boða um 4,7 kíló af grjónum og mjöli á ári hverju. Smekkur íslendinga á hrís-
grjónum hefur verið líkari bandarískum smekk en þeir vilja hafa grjónin létt og
loftkennd, ólíkt Asíubúum sem velja þau fremur þéttari og klístraðri, eins og til
sushi-gerðar. Þetta hefur þó tekið breytingum hér á landi á undanfórnum árum í
takt við breyttar áherslur í matargerð.
rmál franskrar salatsósu
pinberað íslendingum
í bók-
inni „Leyndarmál
franskrar salatsósu opinberað
íslendingum" upplýsir Héléne Magn-
ússon um eina af rótgrónustu hefðum
franskrar matarhefðar, vínagrett-
una. Talið er að bragðbætt salatsósa
með þessu nafni komi fyrst fyrir j rít-
uðum heimildum árið 1393 en NÚNA
borða Frakkar að venju.salat á eftir
aðalrétti. Héléne Magnússon segir
að afi hennar hafi gefið þá skýringu á
þessum sið að það hreinsaði fituna af
trýninu. Salatið er venjulega heldur
fábrotið í grunninn, sé það borið sam-
an við íslensk salöt nútímans, en út
á blöðin setja Frakkarnir léynivopnið
sitt, óviðjafnanlega vínagrettuna.
íslendingar nýjungagjarnir
„Ég fékk hugmynd um að gefa út
uppskriftabók með vínagrettum fyr-
ir nokkrum árum þegar ég sá að það
fór að koma meira af ediki
og olíum hingað til lands.
Eg var mjög oft spurð um
uppskriftir af vínagrettum
sem ég bjó til á mínu heimili og
loks ákvað ég að koma þessu í verk.“
Héléne flutti til íslands árið 1995 en
hún er gift Skúla Magnússyni, lög-
fræðingi. Héléne fékk hálfgert sjokk
þegar hún kynntist ís-
lenskri matargerð, sem
henni þótti töluvert fá-
breyttari en sú sem hún
áttiaðvenjastfráheima-
landi sínu, Frakklandi.
„Þetta hefur verið að
breytast mikið síðan ég
kom og úrvalið er alltaf
að verða betra þótt enn
sé margt ansi dýrt. Ég
reyni sjálf að vera með
matjurtagarð, rækta
salat og hitt og þetta, til
að breyta til. Islending-
ar eru ansi spenntir fyr-
ir nýjungum og eru dug-
legir að prófa sig áffam
og útkoman er oft mjög
s k e m m t i -
leg, með
séríslensku
bragði.“
Munur á viðhorfum
Frakkar eru annálaðir fyr-
ir matarást sína og stund-
um er sagt að matarhefð
Frakka sé þeim mikilvæg-
ari ogrótgrónari í þjóðarsál-
inni en trúarhefðin. íslensk
matarhefð á sér líka langa
Vínagretta með basilíku
ólífuolíu
Þessi vínagretta er prýðisgóð
með tómötum og ferskum mozar-
ella-osti. Ljóst balsamik-edikið
viðheldur hvítleika mozarell-
unnar. Nú fæst íslensk mozar-
ella í búðum.
1 msk. Ijóst balsamik-edik
3-5 msk. basilíku-ólífuolía
Lófafylli basilíku-lauf
Ögn af salti og pipar
Hrærið saman ediki og salti
þangað til saltið leysist upp.
Bætið við olíu, basilíku og pipar.
Hrærið vel.
sögu en mik-
ill munur er
þó á hugarfari þjóðanna varðandi
þennan mikilvæga fasta punkt í líf-
inu. Héléne segir að munurinn sé
einkum í viðhorfinu. „íslenska mat-
armenningin felst mikið í geymsluað-
ferðum, súru og salti. Auðvitað eru
nokkrar uppskriftir, margar mjög
góðar og skemmtilegar, en að mestu
snýst þetta um geymslu en ekki að
búa til eitthvað gott. Ég hugsa að
þetta verði mikið breytt ástand eftir
tíu ár því það er svo margt að gerast
í þessum málum. Ég dvaldist fyrst
eftir komuna, hingað til lands, úti í
sveit og þar lærði ég að tala íslensku
og borða íslenskt lambakjöt. Að venju
var það eldað lengi í ofninum og haft
með soðnum kartöflum. Einu sinni,
þegar öll fjölskyldan sem ég dvaldist
hjá, var saman komin stakk ég upp á
því að elda lambakjötið að frönskum
sið og þetta fór vel í íslendingana.
Aldursforseti fjölskyldunnar, 93 ára
maður, bað meira að segja um meira
af þessu hráa!“
Bókaforlagið Salka gefur bókina
út á fjórurn tungumálum. Auk ís-
lenskunnar er hún fáanlega á ensku,
frönsku og þýsku. Hún er sérlega
fallega hönnuð en Héléne hannaði
hana sjálf. Mikill húmor og lífsgleði
einkenna myndir en umbrot annaðist
Ragnheiður Ingunn Ágústsdóttir.