blaðið - 30.05.2005, Síða 17

blaðið ! mánudagur, 30. maí 2005
Nú fer sá tími í
hönd að menn
fara að úða
garða með skor-
dýraeitri. í þess-
ari grein er ætl-
unin að fjalla
um hefðbundna
úðun gegn ýms-
um skordýrum í
gróðri í görðum Árni Davíðsson
á vorin, einkum
hér á höfuðborgarsvæðinu. Ekki verð-
ur hér fjallað um úðun gegn sítkalús,
enda er ekki ástæða til að úða gegn
henni nema á haustin, né heldur verð-
ur hér fjallað um sveppa- og veirusýk-
ingar gróðurs.
Úðunarefnið
Varnarefnið (skordýraeitrið) sem not-
að er við úðun garða heitir „permetr-
ín“ og er það til í nokkrum verslunar-
heitum, t.d. permasect. Það er lítið
eitrað fyrir menn og spendýr en er
banvænt fyrir flest skordýr, t.d. fiðr-
ildalirfur, blaðlýs og áttfætlur, spuna-
maur og kóngulær. Efnið getur valdið
ofnæmi hjá fólki og það er hættulegt
fiskum. Permetrín er óstöðugt eftir
blöndun með vatni og úðun, það
brotnar hratt niður í um-
hverfinu og hverf-
ur á nokkrum dög-
um. Það virkar því
aðeins gegn lirfum
og blaðlúsum með-
an úðað er og í stutt-
an tíma á eftir.
Gardaúðun
e«
eW*
\W\
vA'
^""earðurinn og trjágróðurinn
skoðaður
Áður en ákveðið er að úða skal fara
út í garð og skoða lauf og brum og
leita að lirfum og blaðlúsum. Ávallt
eru einhver kvikindi í trjágróðri og
það er alls ekki ástæða til að úða
nema þegar fjöldi þeirra, sem getur
valdið tjóni, er orðinn óhóflegur. Ef
aðeins eru fáar fiðrildalirfur er eng-
in þörf á að úða. Lirfurnar vaxa þá
úr grasi og hætta beitinni þegar þær
eru fullvaxnar, oftast fyrri part sum-
ars, og láta sig síga niður í grasið og
púpa sig. Plantan vex áfram og engin
ummerki eru sjáanleg eftir þær þeg-
ar líður á sumarið. Aðeins skal úða
gegn fiðrildalirfum ef fjöldi þeirra
er það mikill að hætt sé við að þær
valdi áberandi tjóni á gróðrinum. Að-
eins skal úða gegn blaðlúsum ef fjöldi
þeirra er mikill. Oft og tíðum valda
blaðlýs litlu sjáanlegu tjóni en áhrif-
in koma fyrst og fremst fram í minni
vexti trjágróðursins. Ef um runna er
að ræða getur oft komið til greina að
klippa hann þegar svo er komið því
blaðlýsnar leggjast fyrst og fremst á
nýsprottnar greinar.

Úðun getur raskað jafnvægi
lífríkisins í garðinum
Permetrín drepur jafnt gagnlegar
sem skaðlegar pöddur. Garðeigendur
njóta því ekki aðstoðar ránskordýra,
eins og sveifflugulirfa og smkjuve-
spa, við að halda lirfum og blaðlúsum
í skefjum. Eitrun er því inngrip í nátt-
úruna, sem menn ættu ekki að grípa
til nema nauðsyn krefji. Hætt er við
að jafnvægið í garðinum á milli gagn-
legra skordýra og hinna skaðlegu
raskist og meiri þörf verði á endur-
teknum úðunum.
Rétt plöntuval og umhirða
Fyrsta vörnin gegn skordýrum er að
hafa réttar plöntur í garðinum. Plönt-
ur sem eru þokkalega vel aðlagaðar
íslenskum aðstæðum og eru þekktar
fyrir að vera ekki viðkvæmar fyrir
lirfum og blaðlúsum. í öðru lagi ætti
að búa vel að plöntunum, athuga stað-
setningu þeirra í garðinum og skjól,
gefa þeim hæfilegan áburð, tryggja
nægilegt vatn og grisja ef þéttleiki er
of mikill. Plöntum, sem standa hátt
í þurrum jarðvegi og næringarsnauð-
um, er venjulega talið hættast við far-
aldri t.d. fiðrildalirfa.
Ekki á að úða nema þörf sé á
Oftast er engin þörf á að úða gegn blað-
lús í görðum nema á einstaka plöntu-
tegundum og sjaldnast á hveiju ári.
Fiðrildalirfur eru þau kvikindi sem
oftast er þörf á að úða gegn í görðum,
enda eiga þær það til í sumum árum
að éta allt lauf af lauftrjám eins og
birki, sumum víðitegundum og fáein-
um lauftijám öðrum. Slík ósköp eru
ekki óþekkt í náttúrunni, m.a. þekkj-
ast faraldrar fiðrildalirfa í íslensku
kjíirrlendi og skógum og í birkiskóg-
u m norðarlega í Skandinavíu.
Slíkir faraldrar eru samt langt
frá því að vera árviss viðburð-
ur í náttúrunni. Flestar teg-
undir lauftijáa eru ávallt
lausar við slíka óáran og öll
barrtré, að lerki meðtöldu.
Garðaúðun hefur ekkert for-
varnargildi
Sem fyrr segir hefur permetrín mjög
skamma eiturvirkni. Því hefur það
ekkert að segja að úða garðinn í for-
varnarskyni. Uðunin virkar eingöngu
gegn þeim skordýrum sem eru komin
í tijágróðurinn og eru byijuð að éta.
Egg í greinum og brumum og púpur
og skordýr í jarðvegi drepast ekki.
Þess vegna er það til einskis að úða of
snemma á vorin og peningum kastað
á glæ. Segja má að það að úða garð að
ástæðulausu sé eins og að aka um á
vetrardekkjum yfir sumarið í forvarn-
arskyni fyrir veturinn.
Allir mega úða eigin garð
Permetrín er í svokölluðum C-flokki
efna til nota við útrýmingu skaðvalda
í garðyrkju og landbúnaði og hafa all-
ir heimild til að kaupa og nýta þau
efni til eigin nota.
Úðun í atvinnuskyni
Til athugunar fyfir þá sem vilj a kaupa
þjónustu þeirra sem bjóða garðaúðun
skal eftirfarandi tekið fram:
- Viðkomandi skal hafa starfsleyfi
viðkomandi heilbrigðiseftirlits.
- Hann skal ganga úr skugga um
að úðunar sé þörf með -því að skoða
garð og tijágróður.
- Ekki skal úða ef þess gerist ekki
þörf og þá skal bara úða einstök tré
eða runna ef þess þarf.
- Áður en úðun hefst skulu sett-
ir upp vamaðarmiðar. Á þeim skal
standa „Varúð - garðaúðun", versl-
unarheiti úðunarefnis og virkt efni,
takmörkun við umferð um garðinn,
dagsetning og tímasetning úðunar.
Einnig skal vara við neyslu matjurta

og nafn, heimilisfang og sími garðaúð-
arans þarf að koma fram.
- Þegar þjónustuaðili býður úðun
ætti garðeigandinn að ganga með hon-
um um garðinn, skoða trjágróðurinn
og meta þörfina fyrir úðun áður en
þessi þjónusta er keypt.
Til fróðleiks má benda á bókina:
„Heilbrigði trjágróðurs, skaðvaldar
á trjágróðri og varnir gegn þeim“, eft-
ir Guðmund Halldórsson og Halldór
Sverrisson.
Eftir Árna Davíðsson heilbrigðisfulltrúa.
Hellur steinar
I

STEYPUSTÖÐIN S. 540 6800 www.steypustodin.is