Morgunblaðið - 16.12.2011, Side 23

23
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 16. DESEMBER 2011
Vilt þú létta á líkamanum
Birkisafinn frá Weleda er vatnslosandi og
virkar vel á eðlilega hreinsun líkamans.
Útsölustaðir:
Heilsuhúsið, Fræið Fjarðarkaupum, Blómaval, Lyfja og Apótekið Lyf og heilsa og
Apótekarinn, Sólarsport Ólafsvík, Lyfjaver, Femin.is, Náttúrulækningabúðin,
Lifandi markaður, Lyfjaval, Heilsuver, Apótek vesturlands, Reykjavíkur apótek,
Yggdrasill, Árbæjarapótek, Lyfjaborg, Apótek Hafnarfjarðar, Apótek Garðabæjar,
Apotek Akureyrar, Barnaverslanir og sjálfstætt starfandi apótek um allt land
Velkomin að skoða www.weleda.is
Lífrænt ræktaður, án aukaefna
Losar bjúg
Léttir á liðamótum
Losar óæskileg efni úr líkamanum
Góður fyrir húð, hár og neglur
Blanda má safann með vatni
Má einnig drekka óblandað
Ég hef borðað rjúpur á jólunum frá því ég man eftirmér, það er bara svo einfalt,“ segir Elvar ÁrniLund, formaður Skotveiðifélags Íslands. „Afiveiddi yfirleitt fyrir stórfjölskylduna. Fyrstu
ferðina á rjúpnaveiðar fór ég með föður mínum, fjórtán ára
gamall. Ég man mjög vel eftir þessari ferð, við veiddum í
Borgarfirði. Ég veiddi sjö fugla, sem borðaðar voru á jól-
unum og auðvitað var maður ósköp stoltur yfir því að hafa
dregið björg í bú og það á sjálfum jólunum.“
Veiðidögum var fækkað úr 18 í 9 í ár vegna afkomubrests í
stofninum og rjúpnaskyttur voru hvattar til að sýna hófsemi
við veiðarnar. Skv. mati Náttúrufræðistofnunar er veiðiþol
rjúpunnar 31 þúsund fuglar, en talið er að 5-6 þúsund skot-
veiðimenn gangi til rjúpna á hverju ári. Elvar Árni fór tvisv-
ar sinnum á rjúpnaveiðar í vetur á Melrakkasléttu og Öx-
arfjarðarheiði.
„Ég fékk það sem stefnt var að, það er að segja nóg handa
fjölskyldunni og eftir því sem ég kemst næst gengu veið-
arnar almennt ágætlega að þessu sinni. Að vísu var ekki mik-
ill snjór lengst af, auk þess sem suðlægar áttir eru ekki hag-
stæðar þegar rjúpnaveiði er annars vegar. Ég hugsa að
flestir veiðimenn hafi virt tilmælin um hóflegar veiðar.“
Gamla góða uppskriftin
Elvar Árni segir sig og sína jafnan halda sig við sömu upp-
skriftina. Það má því segja að gamla góða uppskriftin stand-
ist tímans tönn. Fyrst eru fuglarnir steiktir á pönnu og síðan
soðnir í um klukkustund.
„Með rjúpunum höfum við brúnaðar kartöflur, Waldorf-
salat og fylltar perur með rifsberjasultu. Svo má auðvitað
ekki gleyma sósunni, það er eins gott að hún bregðist ekki.
Við viljum hafa hana mjög bragðmikla, þá er um að gera að
nota allt soð sem til verður við eldamennskuna. Rjómi í sós-
una er sparaður, til að bragðið verði sem kröftugast.“
Eftirréttum ekki breytt
Í foreldrahúsum ólst Elvar Árni upp við heimagerðan ís í
eftirrétt á jólunum og konan hans fékk trufflé. Þess vegna
eru á okkar boðum tvær tegundir af eftirréttum, því ekki
viljum við brjóta hefðirnar.
„Hvað forréttinn varðar er svipaða sögu að segja; við erum
alltaf með rækjur. Hins vegar leyfum við okkur að prófa eitt-
hvað nýtt, til dæmis á gamlársdag, en ég efast um að mat-
seðlinum á aðfangadag verði breytt á næstu árum.“
karlesp@simnet.is
Villi-
bragðið
er engu
öðru líkt
Morgunblaðið/Skapti Hallgrímsson
Jólamatur Elvar Árni Lund og Arna Ýrr Sigurðardóttir eru alltaf með rjúpu í jólmatinn . Sonurinn Níels Árni er með á myndinni.
Rjúpur, eldaðar á gamla mátann.
Rækjuréttur og ís í eftirrétt. Elvar Árni
Lund hjá Skotvís ólst upp við rjúpur
sem hátíðarmat og víkur ekki frá hefð-
inni sem er sterk í hans fjölskyldu.
Sterkt bragð og stemning.
Rækjur og egg á salatbeði
Skammturinn per mann er ein góð hnefafylli af stórri og góðri
kaldsjávarrækju (helst nýpilluð skelrækja ef þess er kostur),
½ harðsoðið egg, ½ ristuð brauðsneið, salatblað undir og sí-
trónusneið yfir. Yfir rækjurnar er sett sósa sem er búin til
snemma að deginum eða jafnvel á Þorláksmessu. Í hana fer:
sýrður rjómi, Töfrakryddið og/eða Best á allt frá Potta-
göldrum, chilli tómatsósa, og fínt brytjaður ananas eða
ananaskurl – smakkað til og hinu og þessu bætt út í eftir þörf-
um.
Rjúpur upp á gamla mátann
Aðgerð: Rjúpur sem búnar eru að hanga síðan þær voru veidd-
ar fyrst á tímabilinu. Rjúpurnar eru teknar inn að kveldi Þor-
láksmessu, jafnvel fyrr en mikið frost er í þeim. Gert er að
rjúpunum fyrir hádegi á aðfangadag. Byrja á að klippa af fæt-
ur, vængi (ath að geyma vængina og senda til Ólafs Nielsen
hjá Náttúrufræðistofnun Íslands) og haus. Rjúpurnar eru
hamflettar og svo opnaðar. Þá er innvolsið tekið úr en hjarta,
lifur og lungu skilin eftir inni í fuglinum. Fóarnið tekið frá.
Síðast er bringuskipið losað frá lærunum með því að klippa/
snúa hrygginn í sundur.
Eldun: Steikja ÖLL fóörnin á pönnu upp úr smjöri, krydda
með salti og pipar og sjóða svo í potti í a.m.k. í 3 klst. Bæta
vatni í pottinn eftir þörfum en gott er að enda með ca. ½ ltr af
soði – ekki minna. Þetta er kjarninn í sósuna en af þessu kem-
ur mjög ríkt villibragð sem ber sósuna uppi og er engu öðru
bragði líkt.
Steikja bringuskipin og lærin upp úr smjöri, krydda með salti
og pipar, setja svo í pott með einu epli og nokkrum einiberjum
og sjóða rólega í 2 tíma. Eftir suðu eru bringurnar settar í eld-
fast mót, álpappír yfir og haldið heitum í ofni þar til allt er
klárt. Lærin má kokkurinn strax byrja að narta í, restin er
geymd þar til um kvöldið eða daginn eftir. Þegar þarna er
komið við sögu hefur dásamleg rjúpnalyktin fyllt vit manna og
eftirvæntingin orðin mikil.
Sjóða niður soðið sem kemur af bringum og lærum, bæta svo
út í soðinu af fóörnunum. Þegar þarna er komið má byrja að
setja smá rifsberjasultu út í, salta og pipra eftir smekk,
þykkja með sósujafnara (frekar en hveitiþykkni) – í smá
skömmtum. Bæta loks rjóma út í en halda honum í lágmarki
til að draga ekki úr rjúpnabragðinu.
Þessi sósa er í raun afar einföld og hefðbundin, en ég vil meina
að of mikið af öðrum bragðgjöfum, t.d. vín, krydd og gráðost
þurfi ekki með, því rjúpnabragðið er svo öflugt. Þá sjaldan
sem maður nýtur þess á ekki að deyfa það með öðru sem mað-
ur notar í aðrar villibráðarsósur. Ath. að allar góðar sósur
eiga það sameiginlegt að þær þarfnast nosturs og það sem
maður telur geta bætt þær, á að bætast við í litlum skömmt-
um. Það er alltaf hægt að bæta við, en erfitt að bakka.
Rjúpunum er svo raðað upp á fat, smá sósa sett yfir og þær
bornar fram með hefðbundnu meðlæti.
Fyrir lengra komna, þá er aðalmálið að borða innmatinn sem
við skildum eftir inni í bringuskipinu. Fullkominn munnfylli
inniheldur bland af innmat, kjöti og sósunni góðu.
Meðlæti – klassískt
Kartöflur – brúnaðar og óbrúnaðar, niðursoðnar perur (Del
Monte – sem eru mýkri en aðrar) með rifsberjasultu innan í,
Waldorf-salat og asíur.
Lífrænt ræktað bygg og
heilhveiti frá Vallanesi er
uppistaðan í nýrri vöfflu-
og lummublöndu frá Móður
jörð. Blandan ætti að ein-
falda þá aðgerð að henda í
hollar lummur eða vöfflur
þegar gesti ber að garði.
Innihaldi pokans er hellt í
skál og um það bil 4 dl af
mjólk ásamt einu eggi bætt
við. Egginu má sleppa og
einnig má skipta mjólk út
fyrir AB-mjólk eða vatn.
Úr einum poka ættu að fást
20 lummur eða níu vöfflur.
elal@simnet.is
Hollar
vöfflur og
lummur