Morgunblaðið - 16.12.2011, Blaðsíða 25

Byr og SpKef uppfylltu
ekki kröfur um eigið fé
Vinnubrögð stjórnvalda vegna
Byrs og Sparisjóðsins í Keflavík
hafa verið að koma betur í ljós.
Það hefur ekki gerst af sjálfu sér
eða vegna vilja þessarar ríkis-
stjórnar að upplýsa almenning
um gang mála. Það hefur gerst
vegna þess að gengið hefur verið
eftir upplýsingum, og þrátt fyrir
að reynt hafi verið að takmarka
aðgang þeim geta allir séð að lög
um eiginfjárhlutfall hafa verið
brotin. Það er þvert á yfirlýs-
ingar forstjóra FME en stað-
reyndirnar tala sínu máli.
Forsaga
Bæði Byr sparisjóður og
Sparisjóðurinn í Keflavík voru
með jákvætt eigið fé skv. árs-
reikningum ársins 2008, sem
gefnir voru út vorið 2009 (16.000
milljónir hjá Byr og 5.400 millj-
ónir hjá SPK). Þrátt fyrir já-
kvætt eigið fé fóru félögin undir
8% lágmarkseiginfjárhlutfall skv.
lögum og fengu undanþágu til að
starfa hjá FME. Eftir það virðast
eignir hafa rýrnað verulega og í
apríl 2010 (eftir að hafa verið á
undanþágu hjá FME í um ár) voru stofnuð ný
félög, Byr hf. og SpKef sparisjóður. Þessi nýju
félög uppfylltu aldrei lágmarkskröfur laga um
eigið fé.
Byr hf.
Samkvæmt lögum skal lágmarkseiginfjár-
hlutfall fjármálafyrirtækja vera 8% (þ.e. eig-
infjárgrunnur skal vera að lágmarki 8% af
áhættugrunni skv. 84. gr. laga nr. 161/2002).
Byr hf. var stofnaður af fjármálaráðuneytinu í
apríl 2010, en eignir og innlán gamla Byrs flutt
til hans af FME. Lengi var fjárhagsupplýs-
ingum um Byr hf. haldið leyndum en komu þó
fram í sumarlok 2011.
Stofnefnahagsreikningur Byr frá apríl 2010
var birtur í lok ágúst 2011 (með ársreikningi
ársins 2010). Af honum má sjá að eigið fé í upp-
hafi var 900 milljóna króna framlag ríkisins en
efnahagsreikningur félagsins var um 144.000
milljónir. Þrátt fyrir að eiginfjárhlutfall sé ekki
reiknað beint af þessum tölum heldur áhættu-
grunni er ljóst að það var undir 1% í upphafi.
Samkvæmt ársreikningnum var eiginfjárhlut-
fall 5% í lok 2010, en þá er reiknað með hluta-
fjárloforði þrotabús gamla Byrs, sem var ekki
greitt fyrr en sumarið 2011. Ef litið er á árs-
hlutareikning Byrs fyrir mitt ár 2011 þá var
eiginfjárhlutfall 4,1%. Þannig er augljóst að
Byr uppfyllti frá stofnun aldrei kröfur laga um
8% lágmarkseiginfjárhlutfall.
SpKef sparisjóður
SpKef sparisjóður var stofnaður af fjár-
málaráðuneytinu í apríl 2010, en eignir og inn-
lán gamla SPK flutt til hans af FME. Stofn-
efnahagsreikningur félagsins hefur ekki verið
birtur né ársreikningur fyrir 2010. Þetta geng-
ur gegn eigendastefnu ríkisins
um eignarhald á fjármálafyr-
irtækjum.
Af gögnum sem hafa verið lögð
fram í efnahags- og viðskipta-
nefnd verður ekki séð að neitt eig-
infjárframlag hafi verið lagt inn í
SpKef. Samkvæmt skýrslu rík-
isendurskoðunar fyrir árið 2010
segir að lagðar hafi verið fram 900
milljónir í félagið. Sú upphæð er
langt undir lögbundnu 8% lág-
marki. Ég skora á FME og fjár-
málaráðuneytið að leggja fram
stofnefnahagsreikning SpKef og
ársreikning ársins 2010.
Af hverju fengu gamli Byr og
Sparisjóðurinn í Keflavík að
starfa í tæpt ár?
Samkvæmt 9. gr. laga um fjár-
málafyrirtæki ber FME að aft-
urkalla starfsleyfi ef lágmarks-
kröfur um eigið fé eru ekki
uppfylltar og fjármálafyrirtæki
geta ekki bætt úr því. Samkvæmt
86. gr. laga um fjármálafyrirtæki
getur FME veitt fyrirtækjum sex
mánaða frest til að auka eigið fé
sitt. Slíkur frestur byggist á því
mati FME að líkur standi til að
bæta megi eiginfjárstöðuna.
Hægt er að framlengja þennan
frest um sex mánuði „séu til þess ríkar ástæð-
ur“. FME hefur aldrei svarað því hvaða for-
sendur, útreikningar og „ríku ástæður“ mæltu
með því að (gamli) Byr og (gamli) SPK fengu
að starfa á undanþágu umfram sex mánuði.
Ljóst er að mat FME var rangt, bæði (gamli)
Byr og (gamli) SPK fóru á hausinn og ný fyr-
irtæki voru stofnuð í apríl 2010 um ári eftir að
þeim var veitt undanþága til að starfa. Það var
einnig rangt mat að stofna ný fyrirtæki um
rekstur þessara félaga – hver tók þá ákvörðun?
Tjón kröfuhafa, keppinauta og
ríkisins – hver axlar ábyrgð?
Þannig er ljóst að Byr hf. og SpKef (nýju)
uppfylltu aldrei kröfur laga um lágmarkseig-
infjárhlutfall þrátt fyrir að þeir væru stofnaðir
af fjármálaráðuneytinu. Samt starfaði fyrra fé-
lagið í 19 mánuði og það síðara í 11 mánuði,
þrátt fyrir að FME vissi stöðuna. Áður hafði
FME leyft gamla Byr og Sparisjóði Keflavíkur
að starfa í um ár án þess að uppfylla lágmarks-
eiginfjárhlutfall. Samtals gerir þetta 30 mánuði
hjá (gamla/nýja) Byr og 23 mánuði hjá (gamla/
nýja) Sparisjóði Keflavíkur án þess að uppfylla
reglur. Á meðan rýrnuðu eignir verulega, bæði
vegna stjórnunar þeirra og rekstrarkostnaðar.
Þessu til viðbótar skaðaðist samkeppni því fé-
lögin voru í fullri samkeppni við önnur fyrir-
tæki sem þurftu að uppfylla kröfur laga. Að síð-
ustu er ljóst að innlán í Sparisjóði Keflavíkur
jukust um sjö milljarða á milli ársloka 2008 og
2010 á ábyrgð ríkisins. Þannig er ljóst að allir
hafa tapað á ákvörðunum fjármálaráðuneyt-
isins og FME vegna þessara fyrirtækja. Ætlar
einhver að axla ábyrgð?
Eftir Guðlaug Þór
Þórðarson
» Þannig er
ljóst að allir
hafa tapað á
ákvörðunum
fjármálaráðu-
neytisins og
FME vegna
þessara fyr-
irtækja. Ætlar
einhver að axla
ábyrgð?
Guðlaugur Þór
Þórðarson
Höfundur er alþingismaður.
25
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 16. DESEMBER 2011
Kaldir puttar Þessar þrjár fengu sér heitan sopa til að hlýja sér í kuldanum þar sem þær stóðu inni á básum sínum á Ingólfstorgi og seldu vörur á jólamarkaði fyrir gesti og gangandi.
Ómar
Þegar umsóknin um aðild að
Evrópusambandinu er annars
vegar hamast ríkisstjórn Íslands
við að neita hinu augljósa og
berja höfðinu við stein. Fyrri rík-
isstjórn Samfylkingar og Sjálf-
stæðisflokks gerði sig seka um
hliðstætt athæfi þegar látið var
vaða á súðum í efnahagsmálum
og fjármálakerfi landsins hrundi.
Þá var helsta baráttumál ráð-
herranna að koma Íslandi í Ör-
yggisráðið þó ekki væri nema til
tveggja ára. Nú er taflið um inn-
göngu í Evrópusambandið það
bindiefni sem heldur liðs-
oddunum saman.
Ómarktækur utanríkis-
ráðherra
Mánudagurinn 12. desember
sl. var að mati Össurar utanrík-
isráðherra „sérstakur gleðidag-
ur“. Hann var þá staddur í
Brussel til að halda upp á það
með „Stefáni fúla“ að búið væri
að semja um fjórðung þess sem
fyrir lægi áður en Ísland kæmist
að Gullna hliðinu. Reyndar hefði
þetta hingað til snúist um sjálf-
sagða hluti sem lesa mætti um í EES-
samningnum. Á næsta ári kæmi að því að hefja
viðræður um afganginn og ljúka við sem flesta
kafla. Fréttamaður leyfði sér að spyrja ráð-
herrann hvort ekki væri skrítið að vera nú að
semja við Evrópusamband sem eigi í djúp-
stæðri kreppu. Össur lét slíkt fjas ekki spilla
þessum gleðidegi og svaraði að bragði:
„Hafi einhverntíma verið vitlaus hugmynd að
slíta viðræðunum er það fráleitt núna þegar
Evrópusambandið er loksins búið að ákveða að-
gerðir sem sérfræðingar telja líklegar til að
leysa bæði núverandi skuldavanda óábyrgu
ríkjanna og líka lagfæra hönnunargalla í um-
búnaði evrunnar sem líklega kemur í veg fyrir
frekari kreppu af þessu tagi. Það er núna sem
við eigum að halda áfram af fullum þrótti og
ekki síst með tilliti til þess að við höfum lokið að
semja um fjórðung kaflanna og það væri óá-
byrgt af Íslandi að hætta við núna og það myndi
skaða stöðu og orðstír Íslands langt út fyrir
Evrópu.“
Kaþólskari en norrænir kratar
Umæli Össurar féllu þrem dögum eftir sögu-
legan fund forystu Evrópusambandsins sem
endaði með klofningi. Reynt hefur verið að
draga upp þá mynd af samkomunni að það hafi
aðeins verið Cameron hinn breski sem stóð í
vegi fyrir allsherjar samstöðu ESB-ríkjanna,
allir aðrir hefðu skrifað upp á nýtt Evrusam-
band með hertum aðgerðum á fjármála- og
efnahagssviði. Þetta mun reynast ótímabær
túlkun ekki síður en blaðrið í Össuri um endalok
kreppunnar. Svo mikið er víst að kratar á öðr-
um Norðurlöndum eru ekki í klappliði út af nið-
urstöðunni. Sænskir sósíaldemókratar kváðu
strax upp úr um að ekki kæmi til greina að Sví-
ar fylgdu með inn í Evrusam-
bandið, þó ekki væri nema vegna
enn frekara fullveldisafsals. Lars
Calmfors leiðarahöfundur hjá Da-
gens Nyheter segir niðurstöðuna í
Brussel enga lausn á kreppunni og
evran sé áfram á berangri. Mogens
Lykketoft talsmaður Folketinget,
fyrrum ráðherra og formaður
danskra krata, tekur í sama
streng. Stefna ESB nú muni aðeins
dýpka þá gröf sem við blasi. Nú-
verandi utanríkisráðherra Dana og
formaður SF, Villy Søvndal, sagði
strax eftir Brussel-fundinn að Dan-
ir ættu að segja nei við niðurstöð-
unni og Enhedslisten sem meiri-
hluti dönsku stjórnarinnar hvílir á
hefur sett fram kröfu um þjóð-
aratkvæðagreiðslu.
VG í hörmulegri stöðu
Það hefur lengi blasað við að
kollhnís VG-forystunnar eftir síð-
ustu kosningar í afstöðu til ESB-
umsóknar yrði flokknum dýrkeypt.
Sú ömurlega vegferð er langt frá
því á enda ef marka má síðustu við-
brögð og svör formanns flokksins á
Alþingi 13. desember. Í stað þess
að flytja þar og taka undir rök
gegn aðild að Evrópusambandinu,
sem landsfundur VG ályktaði um
að vera skuli eitt af forgangsverkefnum flokks-
ins, hljóp Steingrímur undir bagga með utanrík-
isráðherranum síglaða. Kröfunni um að vegna
breyttra forsendna verði endurskoðað umboðið
sem Alþingi veitti ríkisstjórninni til að sækja um
aðild fyrir meira en tveimur árum svaraði Stein-
grímur J þannig skv. þingtíðindum:
„Ég sé ekki hverju við Íslendingar værum þá
nær. Þá fyrst væri til lítils á sig lagður þessi leið-
angur, sem vissulega hefur verið erfiður og ekki
okkur öllum sérstakt fagnaðarefni, ef við værum
bókstaflega engu nær þegar við allt í einu hætt-
um eða slægjum málinu á frest.“
Það sýnist orðið verkefni fyrir sálfræðinga að
lesa í málflutning sem þennan frá formanni
flokks sem allt frá stofnun hefur litið á það sem
eina meginstoð í stefnu sinni að halda Íslandi ut-
an við aðild að Evrópusambandinu. Nú birtist
okkur ESB í enn skýrara ljósi en áður með
stökkbreytingu yfir í ríkjasamband og skuld-
bindingu um fullveldisafsal í áður óþekktum
mæli og kröfu um að ákvæði þar að lútandi verði
tekin upp í stjórnarskrár aðildarríkja.
Í aðdraganda alþingiskosninga
Vegabréf Össurar Skarphéðinssonar til
Brussel var frá upphafi áritað af forystu Vinstri-
hreyfingarinnar græns framboðs. Enn skal það
framlengt, fari fram sem horfir. Á árunum 2012
og 2013 á að halda áfram að „kíkja í pakkann“
undir handleiðslu stækkunarstjóra ESB á sama
tíma og Evrópusambandið af náð sinni hyggst
verja ómældu fé til að kenna Íslendingum að
krossa rétt í fyllingu tímans. Til Alþingis verður
í síðasta lagi kosið í apríl 2013. Hvað segja
bændur þá?
Eftir Hjörleif
Guttormsson
»Nú birtist
okkur ESB í
enn skýrara
ljósi en áður
með stökkbreyt-
ingu yfir í ríkja-
samband og
skuldbindingu
um fullveld-
isafsal í áður
óþekktum mæli.
Hjörleifur
Guttormsson
Höfundur er náttúrufræðingur.
Ríkisstjórnin ber höfð-
inu við ESB-steininn