Morgunblaðið - 20.01.2012, Blaðsíða 4

4 | MORGUNBLAÐIÐ
Ævintýra-
lega góð
stemning
Að blóta þorra er gamalgróin hefð í íslenskri
menningu. Sviðakjammar og súrmeti er í há-
vegum haft á þessum skemmtilegu alþýðuhá-
tíðum þar sem fólk gerir sér glaðan dag með
söng og gleði. Í sveitum landsins eru jafnvel
leikþættir með helstu atburðum ársins fæðir á
svið og fluttar heilu drápurnar. Þetta er al-
þýðumenning eins og hún gerist allra best og
landinn lætur sér vel líka.
Morgunblaðið/Ernir
Stjörnublótið Um þúsund manns sækja þorrablót knattspyrnudeildar Stjörnunnar í Garðabæ. Þessi skemmt-
un þykir setja skemmtilegan svip á bæjarbraginn; þar sem er sungið, dansað, drukkið og etið.
„Ef eitthvað er mættum við borða meira
af súrsuðum mat. Maturinn er nefnilega
súrsaður í ógerilsneyddri mysu sem er
full af góðum bakteríum sem eru nauð-
synlegar fyrir þarmaflóru líkamans og
súrsunin hefur að hluta til brotið niður
fæðuna, sem auðveldar meltinguna,“
segir Jóhanna Vilhjálmsdóttir sjónvarps-
kona og bætir við að ef maturinn væri
súrsaður í gerilsneyddri mysu myndi
hann mygla.
Jóhanna segir alltaf gaman að komast
á þorrablót eða gera veisluföngum þess-
arar árstíðar einhver skil. Raunar sé hún
um margt heilluð af hefðum í heimilislíf-
inu. Súrmeti á þorranum sé ómissandi,
rétt eins og skatan á Þorláksmessu.
„Mér finnst gaman að bragða á þess-
um þjóðlegu réttum, til dæmis súrs-
uðum hrútspungum og slíku, en hef
þetta allt í hófi. Reikna til dæmis ekki
með að kaupa þorrabakka sjálf en verður
kannski einhvers staðar boðið í þorra-
mat, sem væri ljómandi skemmtilegt. Og
þá gildir að hafa þetta bara hóflegt en
standa ekki á blístri á eftir. Hófið er best
í þessu eins og öllu öðru. En súr matur
gerir fólki almennt mjög gott. Þetta er
matur sem við lifðum á í gegnum ald-
irnar og það má benda á að hjarta- og
æðasjúdómar voru lítt þekktir meðal Ís-
lendinga alveg út 19. öldina,“ segir Jó-
hanna sem finnst þorramenningin alltaf
skemmtileg; til dæmis að koma á
mannamót þar sem fólk syngur saman
af hjartans lyst lög sem allir kunna.
„Hvað er svo glatt sem góðra vina
fundur og Þorraþrællinn, sem best er
þekktur sem Nú er frost á fróni. Já, það
þekkja þetta allir og geta sungið með,“
segir sjónvarpskonan kunna.
Jóhanna Vilhjálmsdóttir
Fullt af
góðum
bakteríum
„Þorrablót Stjörnunnar er líklega það
fjölmennasta á landinu. Við höfum lagt
okkur eftir því að þetta sé þjóðleg
skemmtun. Síðustu ár hafa feðgarnir
Hrafnkell Pálmarsson, gítarleikari og
söngvari, og faðir hans, Pálmar Ólason,
píanóleikari og arkitekt, stjórnað
fjöldasöng með íslenskum rútubílalög-
um. Og hver einasti gestur tekur undir
enda er stemningin ævintýralega góð,“
segir Garðbæingurinn og veislustjórinn
Almar Guðmundsson.
Almar er formaður knattspyrnudeild-
ar Stjörnunnar sem haldið hefur blótið
síðustu ár og myndað skemmtilega
menningu meðal Garðbæinga. Að venju
er blótið í ár haldið á bóndadag, sem er
í dag, 20. janúar.
„Síðustu árin hafa matargestir verið
um og yfir þúsund og að borðhaldi
loknu hefur fjöldi fólks komið á dans-
leikinn. Já og svo erum við alltaf með
góða ræðumenn sem hafa þessa þjóð-
legu áru; í fyrra var það Guðni Ágústs-
son og núna fáum við fréttamanninn í
lopapeysunni, Gísla Einarsson. Nei, það
eru ekki bara Garðbæingar sem koma á
þorrablótið. Margir eiga vinafólk hér í
bænum og fylgja því á blótið. Satt að
segja kemst maður aldrei nema tvo eða
þrjá metra áfram öðruvísi en að hitta
góða vini sem sleppa aldrei þessari
skemmtun. Svo hefur líka verið gaman
síðustu árin þegar stórir hópar frá fyr-
irtækjum hér í bænum og annars stað-
ar frá koma á þorrablótið. Í fyrra kom til
dæmis hingað myndarlegur hópur frá
Marel, meðal annars allstór hópur út-
lendinga sem líkaði vel þjóðlegur mat-
urinn og þessi skemmtilega alþýðu-
menning; matur, söngur og gleði.“
Almar Guðmundsson
Lopapeysur,
matur og
gleði
„Strax eftir nýár fer maður að hlakka til
þorrablótsins í sveitinni. Sjálf er ég úr
Holtum í Rangárvallasýslu og þar höld-
um við alltaf blót síðasta laugardag í
þorra, sem að þessu sinni er 18. febrúar.
Í utanverðri sýslunni halda gömlu sveita-
hrepparnir hver sitt blót og kemur Land-
sveitin fyrst og fjölmargir fara á þá
skemmtun og enda svo á þorrablótinu í
Holtum sem jafnan er haldið á Lauga-
landi,“ segir Hugrún Hannesdóttir, mark-
aðsstjóri Bændaferða. Hún er frá bæn-
um Arnkötlustöðum í Holtum og heldur
sterkum tengslum við sveitina sína,
meðal annars með því að fara alltaf á
þorrablót og finnst þau raunar ómiss-
andi þáttur í tilveru sinni.
„Frá ári til árs færist milli bæja hverjir
skipi þorrablótsnefnd. Veitir víst ekki af
því þessu fylgir ótrúlega mikil vinna þar
sem í mörg horn er að líta í þessu starfi
sem allt er sjálfboðið og nánast skylda.
Afla þarf veislufanga, panta hljómsveit,
skreyta salinn, semja annál ársins, setja
saman brag og skemmtilegar vísur.
Stundum er leikþáttur færður á svið eða
sýnd leikin stuttmynd. Ég byrjaði fyrst
að sækja þorrablótin í sveitinni fyrir um
tuttugu árum og var spenningurinn mik-
ill að fá að fara á fyrsta blótið. Síðan þá
eru skemmtiatriðin orðin öllu menning-
arlegri og kannski ekki jafnmeiðandi og
áður. Já og svo er gaman að segja frá því
að í Holtunum drekka þorrablótsgestir
alltaf jólabland – malt og appelsín – með
matnum, en auðvitað má líka koma með
eigin drykki í poka samkvæmt hefðinni.
Þorrablótið er virkilega flott, hægt að
dansa fram á rauðanótt, enda er þetta
skemmtun sem svo sannarlega setur
svip á lífið í sveitinni.“
Hugrún Hannesdóttir
Annáll árs
og skemmti-
legar vísur
„Ég flutti úr sveitinniminni fyrir tutt-
ugu árum en er hins vegar æði mikið
fyrir austan og hef aldrei sleppt úr
þorrablóti. Er þess vegna oft að
stússa í kringum undirbúning þessa
og í ár er ég í nefndinni sem sér um
skemmtiatriðin. Það er sígilt að vera
með annál þar sem helstu atburðum
nýliðins árs eru gerð skil – og á
fundum þessa dagana erum við að
rifja þetta upp og færa í leikrænan
búning. Og þegar á reynir virðast all-
ir leikarar inn við beinið og eiga
ágæta spretti á leiksviðinu,“ segir
Pálmi Pálmason, verktaki í Reykjavík.
Pálmi er frá Hjálmsstöðum í Laug-
ardal. Þar í sveit er jafnan haldið
mikið þorrablót á vegum ungmenna-
félags sveitarinnar – sem að þessu
sinni er 11. febrúar og verður venju
samkvæmt haldiðíþróttahúsinu á
Laugarvatni.
„Ég er mikill sviðamaður, en ann-
ars geri ég öllu því sem á veisluborð-
unum er góð skil. Lengi vel tíðkaðist
að fjölskyldur af hverjum bæ kæmu
með veisluföngin og bæru inn í trog-
um. Nú er hins vegar einfaldlega
hlaðborð sem allir ganga að sem
hefur reynst talsvert þægilegra ,“
segir Pálmi aðspurður um matföngin
í veislunni miklu. Hann bætir og við
að þorrablótið sæki Laugvetningar
og Laugdælir – meðal annars fjöldi
brottfluttra – auk þess sem nokkur
fjöldi fólks úr nærliggjandi sveitum,
svo sem Grímsnesi, Þingvallasveit og
Biskupstungum, komi á staðinn –
sýni sig og sjái aðra - sem auðvitað
er kjarni þessarar samkoma sem allt-
af eru jafn vinsælar manna á meðal.
Pálmi Pálmason
Allir leikarar
inn við
beinið
Jóhann Ólafur Halldórsson
Þétt setinn
Svarfaðar-
dalur
„Það á sjaldan betur við að þétt sé set-
inn Svarfaðardalur en einmitt á þorra-
blóti sveitunga minna á Rimum. Klárlega
einn af hápunktunum í menningarlífinu í
sveitinni á hverju ári,“ segir Jóhann Ólaf-
ur Halldórsson frá Jarðbrú í Svarf-
aðardal sem segist halda góðum
tengslum við dalinn þótt fjölskylda hans
hafi flutt þaðan fyrir 25 árum.
„Fyrsta þorrablótið sem ég fór á var á
Þinghúsinu Grund sem var mun minna
hús en félagsheimilið Rimar og eiginlega
með ólíkindum hvernig hægt var að
koma þeim mannfjölda inn sem þar var.
Enn í dag er aðsókn á Svarfdælablótið
mikil og algengt að brottfluttir sæki það
og haldi þannig tengslum við dalinn. En
raunar fæ ég dálítinn valkvíða á þessum
tíma árs þar sem oftar en ekki ber upp á
sama kvöld þorrablótið í Svarfaðardal og
í Eyjafjarðarsveit, minni heimasveit í
dag. Talsvert ólíkar samkomur sem ég
hef sótt sitt á hvað,“ segir Jóhann.
Annáll ársins er hápunkturinn í
skemmtidagskrá á Svarfdælingablótinu.
„Þar er sannarlega komið víða við. Ein-
mitt þessi heimagerðu skemmtiatriði
eru einkenni á góðum þorrablótum og
að því sögðu rifjast upp fyrir mér eitt af
fyrstu blótunum sem ég fór á eftir að ég
fluttist í Hrafnagilshrepp, sem nú er
hluti af Eyjafjarðarsveit. Skemmti-
nefndin hafði rúm auraráð því hún ákvað
að kaupa Valgeir Skagfjörð til að
skemmta á þorrablótinu. Og sá settist
við píanóið í Laugarborg og valdi að
flytja söngleikjatónlist fyrir sveitavarg-
inn! Ég man vel að mér þótti Singing in
the rain út úr kú með súru hrútspung-
unum og kjömmunum,“ segir Jóhann
Ólafur.