Selfoss - 28.05.2015, Side 8

8 28. Maí 2015
„Það þurfa ekki allir að vera eins“
Umræðan um brotthvarf nemenda
í framhaldsnámi er ekki ný af nálinni.
Í janúar 1991 eða fyrir 24 árum birti undirritaður greinarstúf í DV um
framhaldsskólann. Meðal tillagna til úrbóta taldi ég eftirfarandi: 1) Samstarf
skóla og heimila verði miklu nánara. 2) Launakjör kennara verði stórum bætt.
3) „Ef að minnsta kosti einn skóli fer til ónýtis á hverju ári vegna brottfalls
nemenda, er það þess virði að eyða nokkrum ársverkum í að kanna hvað gert
er, hvernig og hvað verði af nemendum.“ 4) Einni önn verði þegar í stað bætt
við námstímann (3ur árum síðar ákvað þáverandi menntamálaráðherra að
skólatími skyldi lengdur á hverju ári). 5) Námsráðgjöf verði efld til muna.
Mörgum spurningum ósvarað
Fyrir aldarfjórðungi var brottfall í
framhaldsskólum mikið rætt. Þá að
gefnu tilefni. Síðan hefur umræð-
an stundum orðið hávær. Rann-
sóknir birtast sem kalla á frekari
bollaleggingar - hvað er til ráða? Er
þetta skólakerfinu að kenna, aga-
leysi í þjóðfélaginu, „brottkasti“
ákveðins hóps í samfélaginu sem
er skilinn eftir umkomulaus hjá
garði, of mikilli áherslu á bóknam,
ónógri samvinnu skóla og heimila,
misskilningi sem er því fólginn að
allir þurfi „að vera eins“ . . . ?
Ofan í miðja umræðuna er svo
skotið inn breytingum sem enginn
veit hvað muni hafa í för með sér.
Allavega ekki með neinni vissu.
Tillagan um styttingu náms í fram-
haldsskólum um 3 ár er hluti af
þessu. Fyrir aldarfjórðungi voru
takmarkðar upplýsingar um náms-
framvindu. Nú er öldin önnur. Eða
maður skyldi ætla það.
Þessari fréttaskýringu er ætlað
að vera upphaf að umfjöllun um
skólann á Íslandi. Byrjum hér
á fyrsta hluta um „brottfallið,“
„brotthvarfið“ eða „brottkastið“
úr framhaldsskólanum. Að gefnu
tilefni. Á dögunum birtist athug-
un Námsmatsstofnunar á brott-
hvarfinu úr framhaldsskólum á
Íslandi. Kannað var hvaða ástæður
nemendur segja sjálfir að liggi að
baki því að þau hverfa frá námi.
Haustönn 2014 er undir. Hvað er
til ráða? Hvað segir skólameistari
Fjölbrautaskóla Suðurlands (FSu)
og fræðslustjóri Árborgar?
Ef ekki námsörðugleikar,
hvað þá?
Við fyrstu sýn vekur það athygli
hversu fáir nemenda segja að það
séu fyrst og fremst námsörðugleik-
ar að baki brotthvarfi. Aðeins 2%
af þeim nemendum sem teljast til
brotthvarfsins gefa upp að það sé
vegna námsörðugleika.
Olga Lísa Garðarsdóttir, skóla-
meistari FSu, segir að svarið „Ég
er að fara að vinna,“ geti þýtt að
barnið sé að glíma við námsörð-
ugleika. Það sé rótin.
Brotthvarfið (skv. Námsmats-
stofnun) er miklu hærra hlutfalls-
lega meðal nemenda sem eru tutt-
ugu ára eða eldri. 40% af þeim sem
hættu í skóla (og fóru ekki i annan
skóla) eru tvítug eða eldri 60%
meðal þeirra sem eru á aldrinum
16 og að tvítugu. Þar sem nemend-
ur 20 ára og eldri eru aðeins 38%
heildarnemendafjöldans er áhættan
meiri hjá eldri nemendum en yngri
að hverfa frá námi.
Með „hreint borð“
Það tekur tíma að finna rétta
rólið í skólanum. Skólameistari
nefnir ófullnægjandi upplýsingar
sem eina af ástæðunum fyrir því
að nemendur séu leitandi og að
þau séu jafnvel á röngum stað í
kerfinu. Til séu þeir foreldrar sem
óski eftir því að börnin þeirra byrji
með „hreint borð“ þegar þau hefji
skólagöngu í framhaldsskólanum.
Fyrir bragðið geti nemendur lent í
því að vera á rangri hillu. Og ástæð-
an sé að „hreina borðið“ verði til
þess að einhver konar greiningar
fylgi ekki barninu þegar það hefur
nám í framhaldsskólanum. Námið
reynist því of erfitt. Margir krakkar
séu leitandi. Vita ekki hvað þau
vilja. Líklegt er að þau lendi á bók-
námsbraut (þar sem flestir eru). Í
FSu er skimað fyrir um stöðu ný-
nemans. Þá geta komið fram atriði
sem skora hærra sem áhættuþættir
brottfalls. Og skólinn reynir þá að
bregðast við í samræmi við þær
niðurstöður. Stuðst er við niður-
stöður rannsókna í Háskóla Íslands
um áhættuþætti.
Sjúkdómsvæðing
Félagsráðgjafar hafa mjög mælt með
heildstæðri nálgun á“vanda“ þeirra
nemenda sem eru í áhættu. Sviðið
allt sé skoðað – ekki bara skólinn.
Skólanum geti líka orðið á að
„sjúkdæmsvæða“ vandann. Sigrún
Harðardóttir lektor í HÍ sem hef-
ur starfað lengi í framhaldsskólum
og rannsakað „brotthvarfið“ segir
í viðtali við Fréttablaðið 21. maí
sl. m.a. : „Eins og staðan er núna
þá hefur sérkennslan verið alls ráð-
andi í grunnskólanum, sem byggir
á sjúkdómsnálgun og þá að gera þá
sem veikastir eru fyrir eins og alla
hina.“ Sama mælistikan sé svo not-
uð á alla. Einn fær tíu og annar 2 á
prófi. Menn þurfi að opna augun
fyrir því að við erum ekki eins . . .
„og það þurfa ekki allir að vera eins.“
Þorsteinn Hjartarson, fræðslu-
stjóri í Árborg, tekur í svipaðan
streng í samtali við Selfoss-Suður-
land: „Öll börn geta náð árangri.“
Þorsteinn vill að samvinna skóla,
heimila og félags- og heilbrigðis-
þjónustu falli í einn farveg þegar
kemur að því að nálgast barnið á
þess forsendum. „Mér líður eins og
ég hugsa,“ ætti að vera sameigin-
legt stef. Grunnskólinn í Árborg
hefur lagt áherslu á bætt læsi allra
nemenda og skimað er fyrir meðal
nemenda í 3. 6. og 9. bekk. Læsi sé
lykill að bættum árangri í skóla og
einnig líðan nemenda. Vanlíðan sem
kemur m.a. fram í kvíða og þung-
lyndi hjá börnum sé staðreynd. Olga
Lísa skólameistari segir beinlínis að
kvíði og þunglyndi sé að aukast með-
al framhaldsskólanemenda.
Andleg veikindi og vinna
Í rannsókn Námsmatsstofnunar
(2014) á ástæðum brotthvarfs nem-
enda í framhaldsnámi á haustönn
2014 kom fram að nemendur sem
hurfu frá námi báru 12% fyrir
sig andlegum veikindum. Stelpur
frekar en strákar. Strákarnir töldu
frekar en stelpur að vinna og brot á
skólareglum lægju að baki. Þá nefna
strákarnir umfram stelpur „tilgangs-
leysi“ með náminu vera ástæðu þess
að þeir hurfu úr skóla. Auk kynja-
munar er einnig augljóst að aldur
skiptir máli. Haustið 2013 (tölur
fyrir haustönn 2014 eru ekki komn-
ar fram) voru skv. Hagstofunni 62%
nemenda á aldrinum 16-19 ára. Í
könnun Námsmatsstofnunar báru
hlutfallslega fleiri úr eldri hópnum
(20+) fyrir sig að þau þyrftu að fara
að vinna. En það vekur líka eftirtekt
að líkamleg og andleg veikindi og
ástæður persónulegs eðlis liggja að
baki hjá tiltölulega stórum hópi eldri
nemenda.
Það sem af er þessari önn hafa
20 nemendur í FSu hætt námi á
önninni og tóku því ekki próf í
lok annar. Um 70 hafa skráð sig
úr stöku áföngum. Ekki liggja fyrir
tölur um fall á prófi þegar þetta er
tekið saman.
Skólarnir stundi brottkast . . .
Miklar breytingar eru framundan
á framhaldsskólakerfinu. Hátt ber
umræðuna um styttingu námstíma
í 3 ár. Olga Lísa skólameistari í FSu
segir skólann laða sig að breytingun-
um eftir bestu geti. Það er auðvitað
ekki vitað hvernig útkoman verður
samanborið við núverandi kerfi.
Hún telur þó að sveigjanleiki sé auk-
inn, t.d. sé val nemenda á margan
hátt meira í nýja kerfinu. Bundinn
kjarni á námsbrautum hafi verið
stærri hluti áður. Nú geti nemandi
valið yfir mörk gömlu brautanna.
Ferlið í gegnum námið að lokaáfanga
sé markvissara.
Sigrún Harðardóttir lektor segir
„að skólarnir stundi ákveðið brott-
kast á ákveðnum hópi nemenda sem
slakast standa við lok grunnskóla.“
Djúpt tekið í árinni. Innt eftir því
hvað hún eigi við segir Sigrún í
netbréfi til blaðsins: „Hópurinn
sem ég er að vísa til varðandi brott-
kastið eru þeir nemendur sem koma
úr grunnskóla með tvær eða fleiri
greinar undir viðmiðunarmörkum
og eru flestir á eða við tornæmis-
mörk. Aðeins 3,5% þeirra nemenda
hafði lokið framhaldsskóla að fjórum
og hálfu ári frá upphafi þess í minni
rannsókn.“
Breytingarnar sem eru framund-
an í framhaldsskólanum – með
styttingu framhaldsskólans frá og
með haustönn 2015 – eiga kannski
eftir að leiða í ljós að „brotthvarfið“
minnki og „brottkastinu“ ljúki. Það
mun tíminn leiða í ljós.
Fréttaskýring Þorlákur Helgi Helgason
Þorsteinn Hjartarson fræðslustjóri.
Olga Lísa Garðarsdóttir skólameistari.