Landshagsskýrslur fyrir Ísland - 01.02.1912, Blaðsíða 42

132
Frainförin frá 1908 lil 100!) hcl'ði cngin verið ef landssjóður liefði ckki átl
hjer um hil 300000 kr. inni í bönkunum í Rejdíjavik við árslokin, af pen-
ingum, sem komu inn fyrir lánið 1909. Þessi npphæð var tekin út í ársbyrjun 1910,
svo hún felsl ekki í innlögnm við lok þess árs. Hvorugt árið 1908 nje 1909 var
líkiegt lil |>ess að mönnum græddist fje alment. Forvextir komnsl npp í 8°/o síðast
á árinn 1907, og sú vaxlahæð hjelst fram á árið 1908, og háir vexlir hjeldusl |)að
ár að ineslu. Af hium vöxlum kemur aftur að margir mcnn verða að hælta at-
vinnnrekstri, sem ckki þolir háa vexli, af því leiðir aflur að margir menn missa al-
vinnu sina. Svo kom það óhapp 1908 að tisknr Ijell i verði og varð óseljandi svo
að scgja, og liver maður getur skilið það liver ógæfa það er fyrir sjáfarúlveginn og
alla sem við hann styðjast. Peninganeyðin hjelst all árið 1909, og hefði orðið ó-
hærileg að líkindum, ef landssjóður helði ekki tekið lVs miljón króna lil láns til að
kaupa vaxlabrjef landsbankans. Peningarnir sluddu bæði fasteignalán og hjálpuðu
til liskikaupa bjer innanlands, svo hverl skippund af fiski varð keypl 10 kr. dýrara,
cn ef lánið hel'ði ekki verið tekið, og hvorllveggja bælli nokkuð hag manna. Þau
áhril' sem peningavandræðin hafa á sparisjóðina eru þau, að margir eru neyddir lil
að taka peningana sína úl úr þeim, en fáii gela lagl peninga inn altur. Þegar pen-
ingastofnanirnar hælla að lána, þá lána menn hja þeim sem eiga peninga inni í þeim.
Innlögin í sparisjóðina (51/4 milión eru mikil uppliæð fyrir landsmenn. Fyrir
hana mælti kaupa svona lijer um bil öll þau bankavaxtabrjef, sem úti eru, og marg-
an furðar, að fólk skuli ekki kaupa þau heldur, og fá hærri vexti af fje sínu. Fjöldi
manna gelur ekki keypt bankavaxlahrjef af því að þeir eiga ekki 100 kr. til þó þeir
eigi inni. En aðalástæðan mun vera sú, að sá sem skuldabrjefið kaupir festir pen-
inga í þvi, og getur ekki sell það, þegar hann vill nota peningana lil einhvers ann-
ars. Hjer vantar kauphöll, ei gelm veiið milliliður milli seljanda og kaupanda, en
peningamálum landsins og peninga, og skuldabrjefacign er að likindum ekki þar
komið, að nein kauphallarmynd geli þrifist lijer.
5. Þau innlög, sem hafa verið bonjnð út, og innlög sem ha/n verið lögð inn
á árinu eru í fyrri ára skýrslum vahalegast ekki lögð saman. Undanlekning frá
þessu eru þó fyrstu skýrslurnar sem samdar voru (Stjórnarlið 1892 C. bls. 4S--83),
en þar er að eins um lágar upphæðir að tala vegna þess að sparisjóðirnir vorti svo
smáir. 1908—1910 eru upphæðirnar slærri og hafa verið lagðar saman, og voru
i þúsund krónum. Innlög á árinu Úlborguð innlög
með vöxtum á árinu.
1908 ... . 4410.6 4367.3
1909 ... . 4625.9 4542.6
1910 ... . 4400.9 4669.1
IJessar töluraðir sýna viðskifti sparisjóðanna við fólkið, sem skiflir við þá.
1908 var neyðarár. í byrjun þess átlu inenn inni í sjóðunum 4324 þúsund krónur,
út voru leknar 4367 þús. krónur, eða litlu meira en öll inneignin var. það verður
fyrst fyrir að liugsa hvernig var unt að borga þelta alt út. En jafnframt sem þeir
borguðu út innlögin tóku þeir við 4210 þúsund krónum, sem þrátt fyrir peninga-
leysið voru borgaðar inn í sjóðina. Það sem gerir sljórn hvers sparisjóðs örðuga
er, að mest er tekið út úr þeiin á vorin og framan af sumri, en ínest er lagt inn i
þá á hausiin og fráman af vetrinum alt lil nýjárs. Þessar flóðs og fjörutíðir vega
allfiestir sparisjóðirnir upp með því sem hjer í skýrslunum er kallað
6. Aðrar tekjur. I þeim felast hjer í skýrslunum ýmsar smátekjur sem