Bændablaðið - 11.09.2014, Page 4

4 Bændablaðið | Fimmtudagur 11. september 2014
Fréttir
Eftirlitsverkefni Matvælastofnunar um upprunamerkingar:
Þriðjungur af óinnpökkuðu
innfluttu grænmeti er ómerkt
Matvælastofnun og heilbrigðis-
eftirlit sveitarfélaga stóðu
fyrir rannsókn á merkingu
upprunalands á matjurtum
frá september 2013 til maí 2014.
Árið 2009 voru settar reglur hér
á landi um upprunamerkingar
ferskra matjurta. Reglurnar ná
þó ekki til allra matjurta, heldur
fyrst og fremst til grænmetis og
kryddjurta. Tilgangurinn með
rannsóknarverkefninu var að
kanna hvort upplýsingar um
upprunaland væru til staðar, hvort
þær væru læsilegar og hvort þær
væru villandi. Rannsóknin leiðir í
ljós að við þriðjung óinnpakkaðra
matjurta, sem skoðaðar
voru, vantaði fullnægjandi
upprunamerkingar.
Þessi niðurstaða kemur heim og
saman við sjálfstæð eftirlitsverkefni
sem Bjarni Jónsson, framkvæmdastjóri
Sambands garðyrkjubænda, hefur haft
með höndum frá 2011. Hann hefur
gagnrýnt seinagang eftirlitsaðila
og sagðist nýverið, í viðtali við
Bændablaðið, ítrekað hafa þrýst á
eftirlitsstofnanir að sinna skyldu
sinni að þessu leyti. Hann telur
að mikill misbrestur hafi verið á
þessum merkingum allt frá setningu
reglugerðarinnar. Þetta hafi að vísu
lagast með árunum en talsvert vanti
upp á að þessi mál séu almennt í lagi.
Í tilkynningu frá Matvælastofnun
kemur fram að niðurstöður
rannsóknarinnar sýni að margir
ábyrgðaraðilar innpakkaðra matjurta
og margar verslanir gefa skýrar og
góðar upplýsingar um uppruna
matjurta. Hins vegar séu einnig mörg
dæmi um að upprunamerkingar, sem
skylt er að merkja, vanti og er algengara
að merkingar vanti á óinnpakkaðar
matjurtir en innpakkaðar vörur.
Allmargar verslanir þurfa því að bæta
upprunamerkingar sínar, auk nokkurra
pökkunaraðila.
Í tilkynningunni frá Matvæla-
stofnun segir enn fremur: „Rannsókn
á upprunamerkingum matjurta
var framkvæmd í 49 verslunum
víða um land og voru um 368
innpakkaðar matjurtir og 292
óinnpakkaðar skoðaðar með tilliti til
upprunamerkinga.
Niðurstöður rannsóknarinnar
sýndu að á innpökkuðum matjurtum
voru upplýsingar um upprunaland
á 84% vara sem innihalda eina
matjurtategund. Á vörum með blöndu
af tegundum voru upplýsingar um
upprunaland allra tegunda á þremur af
hverjum fjórum vörum. Upplýsingar
um upprunaland vantaði því á 16%
þeirra vara sem innihalda eina tegund
en á um fjórðung vara sem innihalda
blöndu matjurta. Merkingar þessara
vara voru vel læsilegar í 92% tilfella
og skýrar í 93% tilfella. Í 7% tilfella
voru merkingarnar taldar óskýrar eða
villandi.
Óinnpakkað síður upprunamerkt
Þegar óinnpakkað grænmeti er selt
verður upprunaland að koma skýrt
fram við vöruna þannig að neytandi
geti á greiðan hátt séð hvaðan það
kemur. Rannsóknin leiddi í ljós að
við þriðjung óinnpakkaðra matjurta
vantaði upprunamerkingar eða
upprunamerkingin var með þeim
hætti að ekki var greinilegt að
hún átti við matjurtina. Jafnframt
sýndu niðurstöðurnar að við
þriðjung óinnpakkaðra matjurta var
upprunamerkingin ekki vel læsileg
þótt hún væri til staðar.
Mikill munur er á milli verslana,
sumar þeirra eru með allar
óinnpakkaðar matjurtir vel merktar,
en einnig eru dæmi um verslanir þar
sem engar upprunamerkingar eru til
staðar.
Framkvæmd rannsóknarinnar
þegar litið er til þátttöku, fjölda
skoðunarstaða og matvara var
með þeim hætti að niðurstöðurnar
ættu að gefa góða mynd af ástandi
upprunamerkinga á þeim matjurtum
sem skylt er að merkja skv. reglugerð.“
Skýrslu Matvælastofnunar
um eftirlitsverkefnið má finna á
eftirfarandi vefslóð: http://mast.is/
matvaelastofnun/eftirlitsnidurstodur/
eftirlitsverkefni/. /smh
Fljótafé til sýnis og sölu
Fljótamenn verða með opið hús
á Þrasastöðum laugardaginn 4.
október kl. 13.30.
Í auglýsingu í Bændablaðinu
misritaðist dagsetningin og leiðréttist
það hér með. Á opna húsinu verður
hægt að kaupa kynbótalömb en
einnig verður hrútasýning, veitingar
og kynningar á heimaframleiðslu
Fljótamanna. Bent er á að einungis má
selja líflömb innan Tröllaskagahólfs
að Svarfaðardal undanskildum.
Að beiðni Matvælastofnunar
(MAST) er vinna í gangi
milli Matvælastofnunar og
tölvudeildar Bændasamtaka
Íslands við samanburð gagna.
Annars vegar skráðum
upplýsingum í upprunaættbók
íslenska hestsins, WorldFeng,
og hins vegar skráðum upp-
lýsingum í Bústofni, tölvukerfi
Matvælastofnunar um búfjáreign
í landinu.
Ljóst er að tölur um hrossaeign
ársins 2013 víkja verulega frá
fjöldatölum liðinna ára vegna þeirra
breytinga á lögum um búfjárhald
sem fyrr voru rakin. Á liðnum
árum hafa búfjáreftirlitsmenn
safnað tölum um hrossaeign eftir
að hross hafa verið tekin á hús
þ.e.a.s á tímabilinu janúar til
mars. Fjöldatölur hrossa hafa því
komið fram með vorgögnum. Með
breytingu á lögum um búfjárhald
nr. 38/2013, sem tók gildi um
síðustu áramót, færðist búfjáreftirlit
sveitarfélaga til Matvælastofnunar.
Eftir lagabreytinguna er hefðbundin
vorskoðun ekki áskilin í lögum.
Því er nauðsynlegt að tölur
um hrossaeign komi fram með
haustskýrslum (forðagæsluskýrsla)
sem umráðamönnum búfjár er skylt
að skila til Matvælastofnunar.
Áríðandi er að eigendur/
umráðamenn hrossa skili
haustskýrslum en þeim má skila
með rafrænum hætti. Eins er
mikilvægt að hrossaeigendur
yfirfari skráningar í heimarétt
WorldFengs um afdrif og merkingar
hrossa sinna, en allir félagar í
Landssambandi hestamannafélaga
og Félagi hrossabænda hafa frían
aðgang að WorldFeng í dag.
Sverrir Þ. Sverrisson
hjá Matvælastofnun.
Jón Baldur Lorange
tölvudeild Bændasamtaka
Íslands.
Tölur MAST um minkaeldi á skjön við upplýsingar úr greininni:
Tölur um fjölda dýra standast
alls ekki segja minkabændur
Loðdýraræktin hefur verið í örum
vexti á Íslandi undanfarin ár og
þykir uppbyggingin hér á landi til
mikillar fyrirmyndar í greininni á
heimsvísu. Þá hefur greinin verið
að skila Íslendingum umtalsverðum
gjaldeyristekjum.
Þá er það ekki bara eldið sjálft
sem er að skapa Íslendingum
gjaldeyristekjur, því talsverðar tekjur
fást einnig af sölu á minkafóðri sem
selt er héðan til Danmerkur.
Tölum MAST ber ekki saman
við tölur minkabænda
Í nýjum tölum MAST kemur fram
að loðdýraeldið samanstendur að
langmestu leyti af eldi á mink. Þar hefur
fjöldinn á minkalæðum og högnum
aukist úr 40.178 dýrum, árið 2012
í 64.484 dýr árið 2013. Samkvæmt
samtölum við forsvarsmenn í
minkaeldinu standast þessar tölur
MAST hins vegar alls ekki.
Björn Halldórsson, formaður
Sambands íslenskra loðdýrabænda
(SÍL), segir að þótt met hafi verið sett
í ásetningu á læðum í fyrrahaust þá
hafi þær ekki verið „nema“ 45 þúsund
talsins. Ef högnar séu taldir með þá
séu þetta í mesta lagi 55 þúsund dýr,
en ekki ríflega 64 þúsund eins og
MAST haldi fram. Þá hafi fengist um
190 þúsund hvolpar. Í heild séu dýrin
því um 245 þúsund sem er reyndar
algjört met í þessari grein.
Verðlækkun á skinnum en von um
að jafnvægi sé að nást
Fróðlegt verður að fylgjast með
framhaldinu, en eins og kunnugt
er hefur verð á minkaskinnum
hríðfallið frá því í fyrrahaust. Íslenskir
minkabændur hafa á undanförnum
árum átt næstdýrustu minkaskinnin á
markaðnum á eftir Dönum. Fjölmargir
nýir framleiðendur hafa komið inn í
greininna á undanförnum árum og þá
einkum í Asíu. Það hefur m.a. valdið
því mikla verðfalli sem orðið hefur og
vonast menn nú til að jafnvægi fari að
nást. Skinnauppboð stendur nú yfir hjá
Kobenhagen Fur í Kaupmannahöfn.
Sala gengur vel og skinnaverð virðist
lofa góðu.
Langflestir minkar eru á
Suðurlandi samkvæmt tölum MAST,
sem greinilega verður að taka með
nokkrum fyrirvara. Þar fjölgaði dýrum
úr 19.912 árið 2012 í 40.070 árið 2013.
Næst kemur Norðurland vestra sem
var með 16.360 dýr árið 2012, eða
álíka og Suðurland, en þeim fækkaði
þar í 15.340 dýr árið 2013.
Austurland taldist vera með 30.932
dýr árið 2013 og Reykjanessvæðið
með 3.102 dýr.
Refaræktin lognaðist út af
Talsverð refarækt var á Íslandi á
níunda áratug síðustu aldar og fór
mest í 21.480 dýr á árinu 1986. Síðan
féll refaeldið hratt og leið að heita má
undir lok árið 2006. Á árinu 2013 voru
samt 4 eldisrefir í landinu samkvæmt
tölum MAST.
Kanínueldi aftur á uppleið
Þriðja loðdýraeldisgreinin á Íslandi
er kanínueldi. Talsvert var um slíkt
eldi á árum áður og þannig voru 3.259
eldiskanínur á landinu árið 1988. Á
síðasta ári voru eldiskanínurnar hins
vegar taldar vera 276. Þeim mun þó
vera að fjölga nokkuð hratt m.a. vegna
ræktunar á eldiskanínum hjá Kanínu
ehf. á Syðri-Kárastöðum í Húnaþingi
vestra. Þar er Birgit Kositzke að
byggja upp eldi á kanínum, einkum
til kjötframleiðslu, sem væntanlega
verður byrjað að markaðssetja nú
fyrir jólin.
/HKr.
– Sjá umfjöllun um búfjártölur
Matvælastofnunar á bls. 20-21.
Þeir virðast nú frekar veiklulegir þessir nýfæddu minkahvolpar á minkabúinu Mön sem Ingjaldur Breki Hauksson
er þarna að skoða. Þeir eru samt hluti af merkilegu uppb ggingarstar greininni sem a að hefur slendingum
drjúgra gjaldeyristekna. Mynd / HKr.
MAST ber saman gögn um
fjölda hrossa í landinu
Samstöðuhátíð gegn
matarsóun var haldin í Hörpu
Samstöðuhátíðin „Saman gegn
matarsóun“ var haldin í Hörpu 6.
september síðastliðinn. Hátíðin er
liður í norrænu samvinnuverkefni
(United Against Food Waste
Nordic) sem gengur út á að
minnka sóun á mat á öllum stigum
framleiðslu og neyslu.
Viðburðir verða haldnir hjá
öllum Norðurlandaþjóðunum á
tímabilinu júní til október 2014
en verkefnið er hugsað til eins árs
í senn. Auk viðburðarins í Hörpu
verður framleidd heimildarmynd um
matarsóun, gefin út matreiðslubók,
framleiddur sjónvarpsþáttur, haldin
námskeið fyrir almenning og stór
málstofa verður skipulögð með
aðkomu fagfólks.
Málefninu komið í umræðuna
Markmið samvinnuverkefnis er
að koma matarsóun í umræðuna
á Norðurlöndunum og finna
raunverulegar lausnir. Það er styrkt
af Norrænu ráðherranefndinni og
upplýsingaskrifstofu Sameinuðu
þjóðanna (UNRIC) en matarsóun
er málefni sem skiptir miklu máli á
heimsvísu og varðar umhverfismál,
efnahagsmál og samfélagslega
ábyrgð.
Á vefslóðinni matarsoun.is má
finna nánari upplýsingar um verkefnið
og ýmsan hagnýtan fróðleik, sem
getur komið að gagni fyrir fólk sem
vill minnka sóun á matvælum. /smh
Á vefnum matarsoun.is kemur fram
að Matvælastofnun Sameinuðu
þjóðanna áætlar að um 1,3 milljónir
tonna af mat fari ruslið á hverju ári.
Mynd / matarsoun.is