Stjórnartíðindi fyrir Ísland: C-deild - 01.12.1889, Blaðsíða 27

23
miklu leyti gengið til að borga kaupstaðarskuldir og því um líkt. J?rá þessum 1638000
kr. getum vjer þá dregið 200000 kr. sem komnar eru á einhvern hátt frá því opinbera,
og grein verður gjörð fyrir á reglulegau hátt.
þá eru eptir 1400 þús. kr., sem koma á ýmsan hátt frá landsmönnum sjálfum.
þær eru að einhverju leyti samansparað fje; þær eru jafnframt komnar fram við að láns-
traustið hefur verið notað meir en áður og þær eru komnar fram við að efnaðir menn úr
sveitunum hafa flutt sig í kaupstaðina og byggt sjer þar hús, jafnframt því að fátækir meun
hafa flutt sig þaðan líka. Landbúnaðurinn hjer á landi elur upp fleira fólk, heldur enn
hann hefur þörf fyrir til að vinna þá vinnu, sem haun getur borgað. Til sveita verða
því alltaf vinnukraptar og fólk afgaugs; það verður svo að segja óþarft. Búskap og jarð-
yrkju fer ekki fram að sama skapi og fólkstalan eykst; þetta er hjer eins og annarstað-
ar. f>ar sem akur- og jarðyrkju fer fram í hæsta mæli kemur þetta sama fram, og þáer
ekki við öðru að búast hjer, þar sem landbúnaði fer lítið sem ekkert fram. I harðærinu
milli 1780 og 1790 var ekkert fyrir miklum fjölda fólks annað til, en að flytja sig að sjónum,
eða deyja úr hungri: nú erum vjer það betur staddir, að það fólk, sem sjer sig verða
afgangs, getur flúið til Ameríku, til sjávarins eða til kaupstaðanna hjer á landi,
sem eru nú aptur nokkuð það sama og sjórinn. 5 síðustu árin af tímabilinu ’79 — ’87
hefur landbúnaðurinn án efa verið mjög aðþrengdur, fátækari heimili og einstakir menn
hafa tekið sig upp til að flytja sig burtu úr sveitunum; lögin, sem vjer lifum undir, eru ó-
viturleg og hörð, þau gjöra hinn fátæka útlægan í sínu eigin föðurlandi undir eins og
haun fer út fyrir takmörk fæðingarhreppsins síns, og í fæðingarhreppum má bjóða hann
upp á þingi eins og skepnu; þessi lög láta menn fara þúsundum saman til Ameríku og þau
auka maunfjöldann í kaupstöðunum, þvi þar sem nokkuð mannmargt er fyrir, þar erekki
tekið eins fljótt eptir því, þó einn, tveir eða þrír sjeu seztir að í óleyfi. Kaupstaðirnir
eru þannig einskonar felustaður fyrir þá, sem hvergi annarstaðar fá að vera; þeir eru
hæli fyrir þetta fólk, þessvegna fyllast þeir af íbúum. Arið 1884 hækkar virðingarverð
húsa um 428 þús. kr. mest eptir hörðustu árin, önnur ár optast um 200,000 kr.
þaö hefur ekki gengið þjáuingalaust fyrir oss að setja fastar í kaupstaðarhús 2
milj. króna á 9 árum. Kaupstaðirnir sumir hverjir og líklega flestir hafa oftekið sig á
byggingum. Húsin í Reykjavík hafa síðastliðið ár verið seld fyrir helming og þriðjung
verðs; lík vandræði meðal húseiganda er oss sagt að eigi sjer stað á Isafirði. Ef vel lætur í
ári á þessum stöðum og lítið verður byggt jafnframt, þá lagast það fljótt aptur.
Af húsum þeirn, sem getið er um í skýrslunum 1884—87, eruopinber eign 1887:
í Reykjavík 8 húseignir á 296,497 kr.
- Vestmannaeyjum 1 húseign - 584 —
- Stykkishólmi 1 húseign - 7500 —
- Isafirði 1 húseign - 5000 —
- Akureyri 1 húseign - 9500 —
- Eskifirði 1 húseign - 2300 —
Samtals 321,381 kr.
þessutau á landsjóður Möðruvallaskólahúsið, sem er virt á 27000 kr. En þar sem það í
þessum skýrslum ekki hefur verið talið með öðrum húsum í Eyjafjarðarsýslu, er það ekki
talið hjer heldur.
Sje litið á framför hinna einstöku kaupstaða á tímabilinu, þá er hún mjög mikil og
*ujög misjöfn, eins og þessi tafla sýnir. Virðingarverð húsa í helztu kaupstöðum og
kauptúnum landsins var árin 1879 og 1887 þetta: