Tímarit Hjúkrunarfélags Íslands - 01.07.1968, Síða 6

Þannig er dauðinn
Þessl greín fjallar um efni, sem keniur okkur við, hverjum og- einum, —
dauðann. Ekki dramatiskan dauða af völdum akut sjúkdóma á yngri
árum, eða slysa, heldur þann dauða, sem vio köllum hinn eðlilega
dauða.
Greinin er byggð á athugunum
frá einstæðri ráðstefnu, sem
haldin var á árinu 1966 í Stokk-
hólmi, og fjallar um hinn líkam-
lega dauða og einkenni lians,
og hvernig hann er ákvarðaður.
Og einnig um á hvaða hátt um-
gangast ber hinn deyjandi og
hans nánustu.
Að baki þessari ráðstefnu um
dauðann, sem haldin er einu
sinni á ári, stendur yfirlæknir
handlæknisdeildar við Karo-
linska Sjukhuset, prófessor
Jack Adams-Ray. Þátttakend-
urnir árið 1966 voru læknarn-
ir Per Klingerström við Karo-
linska Sjukliuset og Mia Bar-
ány; Stockholms Sjukhem,
Anna-Lena Ek hjúkrunarkona,
og formaður safnaðarráðsins í
Solna; Helge Backmann.
Áður en ráðstefnan hófst átti
höfundur greinar þessarar sam-
tal við próf. Adams-Ray, sem
sagði m. a.:
„Höfundar kennslubóka í
læknisfræði tala um dánartöl-
ur og dánarorsakir, en um með-
höndlun hins deyjandi er ekkert
nefnt. Engin kennsla á þessu
sviði er áætluð í námsefni hins
verðandi læknis.
Hér er mikið ógert, og spurn-
ingin um hvernig umgangast á
hinn deyjandi sálrænt og lækn-
isfræðilega og hvernig ákvarða
á um dauða er aðeins hluti af
vandamálinu.
Þar sem ég álít að hlutverk
læknisins við dánarbeðinn sé
mjög þýðingarmikið, er ég van-
ur að halda kliniska ráðstefnu
einu sinni á ári fyrir stúdenta,
hjúkrunarnema og útskrifaða
lækna.“
Próf. Adams-Ray iagði einnig
áherzlu á áð þessar ráðstefnur
afgreiði ekki spurningar svo sem
hvenær endurlífgun geti komið
til greina eða hversu lengi lækn-
irinn eigi að halda áfram með
„intensive“-meðferð á deyjandi
sj úklingi. Umræðuefnið er að-
eins eitt, hinn eðlilegi (normal)
dauði.
Og hlutverk læknisins, þegar
um er að ræða meðferð á ein-
kennum, má draga saman í eft-
irfarandi atriði:
1) Lina ótta og þjáningu; 2)
Hjálpa sjúklingi til að hvílast;
'*) Stilla þorsta; 4) Sjá um aðr-
ar þarfir.
An þess beinlínis áð vísa til
einstaki a þátttakenda ráðstefn-
unnar vil ég reyna að skýra frá
nokkrum af þeim sjónarmiðum,
sem færð voru fram.
Hvei nig má ákvarða eða búast
við að dauðastríðið (dödspros-
essen) sé byrjað?
Það eru mörg atriði, sem styðj-
ast má við. Eitt, sem kannske er
ekki almennt vitað, er að hitinn
hækkar í miðhlutum líkamans,
en lækkar í hinum ytri. Þessarí
hitahækkun, sem verkar sem
eins konar síðasta upptendrun
lífsneistans, fylgir aukinn sviti
í andliti og á sjálfum líkaman-
um. Hún fylgir einnig ákveðnu
línuriti (kurve), og af útliti þess
geta reyndur læknir eða hjúkr-
unarkona gert sér nokkra grein
fyrir því live langt er eftir.
Rannsóknir sýna að sé hiti 36.6°
—38° eru venjulega eftir 5—11
klst. Sé hitinn 38.1°—39.5°, 2—4
klst. og sé hann hærri en 39.5°,
0—3 klst.
Hiti undir normal kemur að-
allega fyrir hjá mjög gömlum
og lélegum sjúklingum, eða ef
nýrnahetturnar hafa áður verið
fjarlægðar.
Normalhiti og greinileg hita-
hækkun koma fyrir hjá mið-
aldra og yngri þar sem varnar-
eða mótstöðukerfi líkamans
starfar ennþá. Maðurinn kólnar
alls ekki áður en hann deyr.
Hann hitnar, og deyr síðan.
Þess vegna er það mikill léttir
fyrir hinn deyjandi að hreint
loft sé í herberginu, að svitinn
sé þerraður og teppi (sængur)
fjarlægð.
Vald yfir vöðvakerfinu glat-
ast smám saman. Fyrst í fótun-
um, en lengst hefur sjúklingur-
inn vald yfir vöðvum í höndun-
um og augnalokunum, og augn-
vöðvunum.
Dauðastundin er sársaukalaus.
Missir tilfinninga og þar
með einnig sársaukatilfinning-
ar skeður á sama hátt, og það
má meira að segja halda því
fram með allmikilli vissu að
dauðinn sé sársaukalaus. Þegar
dauðastríðið er nærri á enda er
hinn deyjandi orðinn tilfinn-
ingalaus. Hinar ofsalegu, og að
áliti margra sársaukafullu
hreyfingar, eru ekki einkenni
um sársauka, heldur súrefnis-
skort.
DauSastríðið er svokallað mo-
torisk fænomen eða hreyfifyrir-
brigði, sem er stjórnáð centr-
30 TÍMARIT IIJÚKRUNARFÉLAGS ÍSI.ANDS