Morgunblaðið - 18.05.2017, Page 21

Söfn og umdeildar sögur: að
segja það sem ekki má í söfnum
Söfn og samfélög um
heim allan hafa fagnað
Alþjóðlega safnadeg-
inum í kringum 18. maí
ár hvert frá árinu 1977
og er markmiðið að
vekja athygli á mik-
ilvægi safna í þróun
samfélagsins. Dag-
urinn er haldinn að
frumkvæði alþjóðaráðs
safna, ICOM – International Council
of Museums.
ICOM var stofnað í kjölfar síðari
heimsstyrjaldarinnar og hafa sam-
tökin það að markmiði að skapa vett-
vang þar sem þjóðir heims mættust á
jafnréttisgrunni með það að leið-
arljósi að standa vörð um menningar-
arfleifð heimsins. Samtökin starfa í
tengslum við UNESCO og hafa ráð-
gefandi stöðu gagnvart stofnuninni.
Samtökin telja nú yfir 35.000 félaga
frá 136 löndum sem starfa bæði í
þjóðdeildum, á borð við Íslandsdeild
ICOM, – en einnig í fjölmörgum fag-
deildum sem hver um sig einbeitir
sér að ákveðnum efnisþáttum í starf-
semi safna.
Íslandsdeild ICOM var stofnuð ár-
ið 1985 og er ætlað að efla faglegt
safnastarf á Íslandi og auka sam-
skipti fagfólks safna hér á landi við
starfsfélaga víða um heim. Sam-
kvæmt Safnalögum sem tóku gildi
árið 2013 er íslenskum söfnum skylt
að starfa eftir siðareglum ICOM. Ís-
landsdeild ICOM gaf nýlega út ís-
lenska útgáfu þeirra ásamt kennslu-
efni og býður reglulega upp á
námskeið um siðareglurnar fyrir alla
þá sem starfa í tengslum við safna-
umhverfið. Viðfangsefni ICOM eru
margvísleg en meginmarkmiðið er að
starfa í þágu almennings, óháð
stjórnvöldum á hverjum stað. ICOM
er samstarfsvettvangur safna og fag-
fólks safna, sem vinnur að því að
varðveita, viðhalda og miðla til al-
þjóðasamfélagsins náttúru- og menn-
ingararfleifð heimsins, huglægri sem
hlutlægri, í samtíð sem framtíð.
Með alþjóðlega safnadeginum er
leitast við að halda á lofti þeirri
grunnhugsun ICOM að söfn séu mik-
ilvægur vettvangur menningar-
samskipta, þau auðgi mannlíf og
menningu og stuðli að auknum skiln-
ingi á milli ólíkra menningarsvæða.
Yfirskrift dagsins í ár er „Söfn og
umdeildar sögur: að segja það sem
ekki má í söfnum“, og kemur fram í
uppleggi ICOM að fyrsta skrefið í þá
átt að stuðla að friðsamlegum sam-
skiptum og samfélagi sé að horfast í
augu við umdeildar sögur og óþægi-
leg söguleg minni. Að segja það sem
ekki má sé það sem söfn verði nú að
takast á við, og eru þau hvött til að
taka sér skýrt og friðsamlegt hlut-
verk í hvers kyns umfjöllum um
áfallaríkar, sársaukafullar og óþægi-
legar sögur með þeim einstöku verk-
færum og aðferðum sem söfn búa yf-
ir.
Eru söfn á Íslandi í dag í stakk bú-
in til að takast á við umdeildar og erf-
iðar sögur? Hvaða sögur eru um-
deildar (jafnvel þaggaðar) í íslensku
samhengi, og hvernig hafa söfn tekist
á við slíkar sögur? Hvað gerist bak
við tjöldin þegar starfsmenn sinna
slíkum sögum, hvað getum við lært af
ferlinu? Til að takast á við þessar
spurningar bauð Íslandsdeild ICOM
fagfólki í íslensku safnaumhverfi til
málþings sem fór fram í fyrirlestrasal
Þjóðminjasafnsins, miðvikudaginn
17. maí þar sem rætt var um álitamál
sem lúta að hlutverki safna þegar
kemur að umdeildum og erfiðum frá-
sögnum.
Íslandsdeild ICOM og FÍSOS –
Félag íslenskra safna og safnmanna
hafa tekið höndum saman um að efla
safnastarf á Íslandi og styrkja
tengslin við alþjóðasamfélagið með
því að sameina íslenska og alþjóðlega
safnadaginn. Þriðja árið í röð er al-
þjóðlegi safnadagurinn á Íslandi
haldinn hátíðlegur í kringum 18. maí
með fjölbreyttri dagskrá um land allt
sem má nálgast í heild sinni á heima-
síðu FISOS, www.safnmenn.is
Einnig vinnur Íslandsdeildin nú að
undirbúningi alþjóðlegrar ráðstefnu
sem fer fram í Helsingborg í Svíþjóð
dagana 21.-23. september 2017 og er
hún unnin í samvinnu sex lands-
deilda: Íslands, Noregs, Svíþjóðar,
Finnlands, Danmerkur og Þýska-
lands. Ráðstefnan er haldin undir yf-
irskriftinni „Erfið málefni“ (e. Diffi-
cult Issues) og verða þar til
umfjöllunar þær áskoranir sem söfn
og safnaumhverfið glíma við. Hvaða
hlutverki gegna söfnin við miðlun á
„erfiðum málefnum“ samfélagsins?
Hvers vegna er sumt gleymt meðan
annað er geymt? Hvað er dregið
fram í dagsljósið og hvað er hulið?
Áhersla verður lögð á að opna fyrir
umræðu og varpa ljósi á ólíkar að-
ferðir og fjölbreytileika í nálgun,
miðlun og efnistökum þegar tekist er
á við „erfið málefni“. Á ráðstefnunni
gefst einstakt tækifæri til að velta
upp spurningum, ræða og miðla af
eigin reynslu um átakanleg viðfangs-
efni eða málefni sem hafa tilhneig-
ingu til að vera dulin í safnaumhverf-
inu. Söfnin hafa aðgang að
minningum og sögu sem þau geta og
eiga að miðla til samfélagsins sem
undirstrikar mikilvægi þeirra sem
afls í samfélagi samtímans.
Eftir Kristínu
Dagmar Jóhann-
esdóttur og Ólöfu
Gerði Sigfúsdóttur
Ólöf Gerður
Sigfúsdóttir
» Söfn hafa aðgang að
minningum og sögu
sem þau geta og eiga að
miðla til samfélagsins
sem undirstrikar mik-
ilvægi þeirra sem afls í
samfélagi samtímans.
Kristín Dagmar er formaður Íslands-
deildar ICOM – Alþjóðaráðs safna og
forstöðumaður Gerðarsafns. Ólöf
Gerður er doktorsnemi í safnafræði
og aðili í valnefnd ráðstefnunnar
Difficult Issues.
Kristín
Dagmar
UMRÆÐAN 21
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 18. MAÍ 2017
Við samanburð á
útgjöldum til eft-
irlauna hér á landi og
í nágrannalöndum
okkar kemur í ljós, að
framlög til eftirlauna
eru miklu meiri á hin-
um norrænu lönd-
unum og í grann-
löndum okkar en hér
á landi. Samanlögð
útgjöld ríkis og lífeyr-
issjóða til eftirlauna nema 5,3% af
vergri landsframleiðslu hér en í
Danmörku, Svíþjóð, í Hollandi og á
Bretlandi eru þessi útgjöld 10% af
vergri landsframleiðslu. Það eru
því nálægt tvöfalt meiri framlög til
eftirlauna í grannlöndum okkar en
hér. Ef eingöngu er litið á framlög
ríkisins til eftirlauna en ekki einnig
framlög lífeyrissjóða kemur í ljós,
að framlagið hér er aðeins fjórð-
ungur framlags Danmerkur, eða
2%, miðað við 8% í Danmörku. Það
er því alveg sama hvar borið er
niður. Ísland rekur alls staðar lest-
ina. Íslenskir stjórnmálamenn hafa
ekki staðið sig. Þeir standa sig að-
eins vel í munninum og dásama
eigin afrek.
Nýlega sagði Fréttatíminn frá
því að það væri verið að verja 100
milljörðum meira til velferðarmála
annars staðar á Norðurlöndum en
hér.
Almannatryggingarnar
áttu að vera fyrir alla
Þegar lögin um almannatrygg-
ingar voru sett 1947 sagði Ólafur
Thors, sem þá var forsætisráð-
herra í nýsköpunarstjórninni
(Sjálfstæðisflokkur, Alþýðuflokkur
og Sósíalistaflokkur), að almanna-
tryggingarnar ættu að vera í
fremstu röð slíkra trygginga á
Norðurlöndum og þær ættu að
vera fyrir alla án tillits til stéttar
eða efnahags.
Í dag kveður hins vegar við ann-
an tón hjá formanni Sjálfstæð-
isflokksins. Nú segir formaðurinn,
að lífeyrir aldraðra og öryrkja
megi ekki vera hærri en lágmarks-
laun, þar eð þá sé enginn hvati fyr-
ir þá að fara út að vinna! Með öðr-
um orðum: formaður
Sjálfstæðisflokksins vill senda
gamalmenni út á vinnumarkaðinn
hvort sem þau hafa heilsu til þess
að vinna eða ekki, og síðan tekur
ríkið allt í skatta og skerðingar af
þeim sem fara að vinna! Og ekki
þýðir að slá því fram að öryrkjar
eigi að fara út að vinna; það fer al-
gerlega eftir heilsufari þeirra.
Ef Bjarni Benediktsson hefði
verið í sporum Ólafs
Thors 1946 hefðu ís-
lensku almannatrygg-
ingarnar ekki orðið í
fremstu röð.
Almannatryggingar
reka lestina
Almanntrygging-
arnar á Íslandi fóru
vel af stað en í dag
reka þær lestina meðal
slíkra trygginga á
Norðurlöndum. Svo
miklar skerðingar vegna lífeyr-
issjóða sem hér tíðkast þekkjast
ekki á hinum Norðurlandaríkj-
unum. Það er búið að eyðileggja al-
mannatryggingar á Ísland. Þær
eru ekki svipur hjá sjón miðað við
það sem þær voru. Ólafur Thors
væri ekki ánægður í dag ef hann
sæi hvernig búið er að fara með
tryggingarnar og ekki heldur Har-
aldur Guðmundsson, faðir alanna-
trygginganna á Íslandi og fyrsti
forstjóri þeirra. Segja má að al-
mannatryggingunum hafi verið
greitt náðarhöggið um áramót þeg-
ar grunnlífeyrir var felldur niður
og 4.500 eldri borgarar strikaðir út
úr kerfi almannatrygginga! Þetta
gerist vegna þess að þeir sem
fjalla um almannatryggingarnar í
dag bera ekkert skynbragð á þær;
þekkja ekki forsöguna og þeir hafa
því stigið stór skref í þá átt að
breyta almannatryggingunum í fá-
tækraframfærslu. En það var aldr-
ei meiningin. Þær áttu að vera fyr-
ir alla.
Eftir Björgvin
Guðmundsson
Björgvin Guðmundsson
»… í Danmörku,
Svíþjóð, Hollandi
og á Bretlandi eru þessi
útgjöld 10% af vergri
landsframleiðslu, eða
tvöfalt meiri eftirlauna-
framlög en hér.
Höfundur er fyrrverandi borg-
arfulltrúi. vennig@btnet.is
Tvöfalt meiri framlög
til eftirlauna í grann-
löndum okkar en hér
Allt um
sjávarútveg
LAUGAVEGI 24 - 101 REYKJAVÍK
SÍMI: 552 0800
SKIPAGÖTU 7 - 600 AKUREYRI
SÍMI: 462 4646
GENUINE SINCE 1937
www.VBL.is REYKJAVÍK
Krókháls 5F
110 Reykjavík
Sími: 414-0000
AKUREYRI
Baldursnes 2
603 Akureyri
Sími: 464-8600 LIPUR GRIPUR
AVANT - ER TIL Í ALLT - ALLT ÁRIÐ UM KRING
Hvort sem þig vantar öflugt hjálpartæki í skógræktina, fyrir bæjarfélagið, til
meðhöndlunar á vörubrettum, í moksturinn eða snjó- og jarðvinnu, þá getur
þú verið viss um að AVANT leysir málið fyrir þig. Yfir 100 mismunandi aukatæki
eru fáanleg á vélina.
Raf- diesel- bensín- eða gasknúinn – þitt er valið.
Framleiddur í Finnlandi – fyrir norðlægar slóðir.