Morgunblaðið - 19.05.2017, Blaðsíða 18

intýri. Um 160 ávaxtatrjáayrki komu
til Nátthaga frá Leifi. Seinni árin
hafa bæst við ný harðger yrki frá
Norður-Ameríku og fleiri löndum
með aðstoð þeirra Sæmundar og
Jóns.“
Ólafur Sturla flutti inn fyrstu
ávaxtatrén sín frá Finnlandi árið 2008
og hefur verið með miklar tilraunir
frá þeim tíma. Hann hefur líka viðað
að sér mikilli þekkingu á því hvernig
hin ýmsu yrki pluma sig í íslenskri
veðráttu.
„Niðurstaðan er ánægjuleg,“ segir
Á
vaxtatré geta vel spjarað
sig hér á landi, en þau
þurfa skjól. Það þýðir ekk-
ert að reyna að rækta þau
úti á víðavangi,“ segir Ólaf-
ur Sturla. Hann keypti Nátthaga
1987 og byrjaði strax að planta trjám
og búa til skjól í nauðbitnum móa,
mel og urðarhólum. „Hér var ekkert
hús, vatn né rafmagn, ekkert tré þeg-
ar ég byrjaði, bara túndrulegt fjallið
fyrir ofan og ræktuð tún fyrir neðan
og er oft ansi vindasamt enda mikið
um vindstrengi frá fjöllunum.“
Hann stofnaði Náttaga Garð-
plöntustöð 1990 og býr að góðri þekk-
ingu á ávaxtatrjáarækt frá náms-
árum sínum í garðyrkjufræðum í
Noregi. En Ólafur Sturla hefur auk-
inheldur gert töluverðar tilraunir
með ávaxtatrjáarækt síðustu tíu árin.
„Ég hafði ekki mikla trú á þessu í
upphafi en svo byrjaði þessi bylgja,“
segir hann. Eftir að hafa fylgst með
þeim Sæmundi Guðmundssyni á
Hellu og Jón Þóri Guðmundssyni á
Akranesi gera góða hluti í ávaxta-
ræktinni hélt Ólafur Sturla til Finn-
lands í september 2007 og heimsótti
þrjár garðyrkjustöðvar, sem honum
hafði verið bent á.
Fljót að jafna sig þegar
sumarið er gott
Í kjölfarið keypti hann ávaxtatré frá
Leif Blomqvist sem rekur Blomqvist
Planteskole. „Hann er með mikið úr-
val sem hann hefur prófað hjá sér,“
segir Ólafur Sturla og bendir á að
Blomkvist Planteskole sé á sömu
breiddargráðu og Reykjavík. Leifur
sé því í ræktun sinni að takast á við
marga sömu erfiðleikana og íslenskir
garðyrkjuáhugamenn varðandi ýmsa
veðurfarsþætti, þó vissulega sé líka
annað mjög ólíkt. „Finnski veturinn
er miklu kaldari með allt að fjörutíu
gráðu frosti og í finnskum skógum
verður á sumrin miklu hlýrra, en vor
og haust eru oft ansi erfið eins og ger-
ist hjá okkur.
Ég endaði á að panta mikið frá
honum og þannig byrjaði þetta æv-
hann. „Það þarf litla hitabreytingu til
að trén þrífist miklu betur og það hef-
ur sýnt sig að þau eru fljót að jafna
sig þegar gott sumar kemur, jafnvel
þó að sumrin á undan hafi verið köld
og blaut.“
Undanfarin ár hafa líka sýnt Ólafi
Sturlu að ekki er þörf á jafn kulda-
þolnum rótum fyrir íslenska ræktun
og Leifur þarf að nota. Vel megi nota
fleiri gerðir af grunnstofnum hér á
landi.
Ávaxtatrén þrífast best
á „sólbaðsstaðnum“
Eigi ávaxtatrén hins vegar að þrífast
þá þurfa þau að vera í skjólgóðu
rjóðri eða í garði með sól á móti suð-
austri, suðri eða suðvestri. Að sögn
Ólafs Sturlu dugar þó oft að trén njóti
sólar við hálfan daginn, ef aðstæður
eru réttar. „Ég hef oft sagt við fólk að
maður gróðursetji ávaxtatré á sama
stað í garðinum og maður færi sjálfur
í sólbað.“
Hann útskýrir að á Íslandi þurfi
ávaxtatré allan þann hita sem þau
geta fengið. „Ef þau standa í of mikl-
um vindi, þá eyða þau of mikilli orku í
að verja sig fyrir vindinum og þeim er
kalt.“
Fyrir þá sem eru að stíga sín fyrstu
skref í ávaxtatrjáarækt er líka best
að fara hægt í sakirnar. „Ég ráðlegg
öllum byrjendum þegar þeir eru að fá
sér t.d. kirsuberja-, plómu- eða peru-
tré að byrja bara með eitt tré af
hverri tegund,“ segir Ólafur Sturla.
Standi hugurinn hins vegar til epla-
trjáa þá þurfa trén að vera a.m.k. tvö
og sitt af hvoru yrkinu, þ.e. sitt af
hvorri eplatrjáategundinni. „Þetta er
nauðsynlegt til að þau frjóvgi hvort
annað,“ útskýrir hann. Því þó að epla-
tré séu tvíkynja, þá þurfi blóm epla-
trésins að fá frjó frá blómi af eplatré
af öðru yrki. „Eplatré vill ekki frjó úr
sjálfu sér, það vill frjó úr annarri sort
með annað DNA.“
Þarf stundum að hjálpa býflugunum
Alla jafna er það síðan hlutverk bý-
flugna að bera frjó milli blómanna og
sjá til þess að þau beri ávöxt. Þegar
sumrin á Íslandi eru köld og blaut
eins og stundum vill verða, þá þarf
mannshöndin hins vegar að aðstoða
við frjóvgunina. „Þegar svo er þá
þurfum við að leika býflugur,“ segir
Ólafur Sturla. „Þá velur maður þurr-
an dag á meðan allt er í blóma til
verksins og tekur lítinn pensil og not-
ar hann til að bera frjóið á milli
blómanna. Þetta gerir maður með því
að dusta varlega í blóm á einu trénu
og bera yfir í blóm á hinu trénu og svo
koll af kolli fyrir hvert blóm.“
Blómgun sína byggja ávaxtatré
Ávaxtatrén þurfa skjól
og sólríkt umhverfi
Aukin gróðursæld í þéttari byggðakjörnum landsins hefur ýmsa kosti í för
með sér, m.a. þann að sá draumur íslenskra garðyrkjuáhugamanna að geta
gætt sér á safaríkri plómu eða peru úr eigin garði þarf ekki endilega að vera
svo fjarlægur lengur. Að ýmsu þarf þó að huga.
Litir Malus Wabiscaw er skrauteplatré með bleik blóm og blómstrar vel.
Biti Pirja er eitt fyrsta eplið sem nær fullþroska í þokkalegu sumri.
Árangur Vasapäron-pera af einu trjánna hjá Ólafi Sturlu teygir sig til sólar.
Metnaður Ólafur Sturla Njálsson opn-
aði Nátthaga 1990 og hóf síðan til-
raunaræktun með ávaxtatré 2008.
18 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. MAÍ 2017