Morgunblaðið - 04.07.2017, Side 31

MENNING 31
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 4. JÚLÍ 2017
Morgunblaðið/Ófeigur
Glaðleg Sara Blandon ætlar að flytja lög eftir konur á Freyjujazz.
Þorgerður Anna Gunnarsdóttir
thorgerdur@mbl.is
„Við ætlum að flytja efnisskrá sem
spannar tímabilið allt frá Beethoven
og fram á okkar tíma,“ segir Gunnar
Kvaran sellóleikari sem verður með
tónleika í Listasafni Sigurjóns Ólafs-
sonar í kvöld kl. 20.30 ásamt Helgu
Bryndísi Magnúsdóttur píanóleikara.
Tónleikarnir eru þeir fyrstu í Sum-
artónleikaröð listasafnsins.
„Við leikum tvö verk sem Beet-
hoven samdi þegar hann var ungur, en
bæði verkin eru byggð á stefi og til-
brigðum. Þau sýna glögglega þá gíf-
urlegu hæfileika sem strax komu í ljós
í fyrstu verkum hans,“ segir Gunnar.
Gunnar og Helga Bryndís ætla
einnig að frumflytja verk eftir Jónas
Tómasson tónskáld sem kallast Til
Merete. Verkið samdi hann til minn-
ingar um sellóleikarann Erling Blön-
dal Bengtsson sem lést fyrir fjórum
árum og tileinkar það ekkju hans,
Merete Blöndal Bengtsson. Gunnar
segir það honum mjög kært að fá að
frumflytja verkið. „Erling var kennari
minn og góður vinur. Við unnum lengi
saman í Danmörku, en hann var hálfur
Íslendingur. Móðir hans var fædd og
uppalin á Ísafirði og þangað fór hann
oft og hélt tónleika. Jónas er búsettur
á Ísafirði svo hann kynntist þeim hjón-
um vel.“
Virkjuðu aðstæður til sköpunar
Gunnar segir síðasta verkið á efnis-
skránni svo vera Sónötu ópus 40 sem
var samin af Sjostakovitsj árið 1934.
„Þetta er eitt frægasta verk fyrir selló
og píanó sem samið var á 20. öldinni.
Verkið samdi hann aðeins 28 ára gam-
all og gaf það stór fyrirheit um allt sem
átti eftir að koma frá hans hendi.“
Sjostakovitsj hafði þegar slegið í
gegn með sinni fyrstu sinfóníu en
skömmu síðar féll hann í mikla ónáð
vegna óperu sinnar Katerina Izmail-
ova, einnig þekkt sem Lady Macbeth,
því Stalín kunni ekki að meta hana.
„Fyrir mér er Sjostakovitsj andlegur
jöfur því honum tókst að virkja þessar
hræðilegu aðstæður á tímum Stalíns
til sköpunar. Þegar ég hugsa um
Sjostakovitsj verður mér oft hugsað til
Beethovens og þess sem hann gekk í
gegnum. Hann missti heyrnina ungur
að árum en hélt áfram að semja hvert
meistaraverkið á fætur öðru. Það er
ótrúlegt þegar svona hrikalegar að-
stæður geta orðið kveikja að stórkost-
legri sköpun,“ segir Gunnar.
Að lokum veltir hann fyrir sér hvort
mennirnir tveir, Sjostakovitsj og
Beethoven, hefðu orðið jafn miklir
listamenn hefðu þeir lifað við auðveld-
ari aðstæður. „Þeir sýndu okkur hvers
mannsandinn er megnugur ef hann er
raunverulega sterkur.“
Andlegir jöfrar
 Sumartónleikaröð Listasafns
Sigurjóns Ólafssonar hefst í kvöld
Sumarleg Gunnar og Helga Bryndís leika tónlist þriggja alda.
á vegg og þar stendur: „Ég hringdi
í Helga Björns, hann útvegaði mér
stúku Hitlers.“ Verkið „Stúka Hit-
lers“ (2006) er í raun leifar af
einkaleikhússtúku Adolfs Hitlers
frá 1941, sem listamanninum
áskotnaðist þegar Admiralspalast-
leikhúsið í Berlín var endurnýjað.
Upphaflega ætlaði Ragnar að end-
urbyggja stúkuna í gjörningi fyrir
sýninguna Pakkhús postulanna árið
2006 en hann hætti við þá áætlun
enda efnið drekkhlaðið eldfimri
merkingu í sögulegu og menning-
arlegu tilliti. Dýnamískt samtal
verður til, minningar mannvonsku
mannkynssögunnar gegn hvers-
dagslegri endurnýjun innréttinga,
samtal um list, vald, sögu og svið-
setningu kjarnast í þessu magnaða
verki.
Á annarri hæð má m.a. sjá þrjár
stórar myndbandsinnsetningar,
„Heimsljós – líf og dauði lista-
manns“ (2015) sem byggist á sam-
nefndri skáldsögu Halldórs Lax-
ness, „Hellingur af sorg“
(2013-2014) sem er upptaka af
löngum gjörningi sem fór fram í
MoMa safninu í New York. Þar
flutti hljómsveitin The National lag-
ið „Sorrow“ í rúmlega 6 klst. Verkið
hefur gott andrými í F-sal og er
sýnt á stóru tjaldi, klifunin í text-
anum um sorgina sem er fylgifiskur
lífsins skapar melankólískt ástand
þar sem rómantíkin og treginn
magnast upp þegar á líður. Þriðja
verkið „Sviðsetningar úr vestrænni
menningu“ samanstendur af níu
skjáum sem sýna nokkurs konar lif-
andi málverk, senur úr daglegu lífi í
hinum vestræna heimi; par að elsk-
ast, fólk að spjalla saman á veit-
ingastað, brennandi hús, ungt fólk í
tónlistartíma, hraðbátur á siglingu,
börn efnafólks að leik o.s.frv. Sen-
urnar eru mislangar, allt frá 19
mínútum til rúmlega 3 klst. Ragnar
leikur á söguformið því það er eng-
in bein frásögn í verkinu og sög-
urnar tengjast ekki innbyrðis. Þetta
eru klisjukenndar senur úr vest-
rænni menningu, þrá eftir einhverri
lífsfullnægju sem getur hæglega
verið innantóm. Ragnar sækir sér
innblástur í listasöguna, til 18. aldar
hirðmálarans Watteaus sem málaði
ídealískar senur af léttúð og yfir-
borðsmennsku rókókósins þar sem
treginn og depurðin er samt undir
niðri. Ragnar er vel læs á samtíma
sinn, í þessu stórgóða verki réttir
hann okkur spegil eigin menningar
og áhorfandanum er látið eftir að
svara því hvort spegilmyndin sé eft-
irsóknarverð eða innihaldslaus.
Þetta verk var sýnt í Copenhagen
Contemporay á síðasta ári þar sem
því var gefið mikið rými og sýnt á
stórum tjöldum og óhætt er að
segja að uppsetning verksins þar
hafi kallað fram töluvert magnaðri
upplifun rýnis.
Ragnar vinnur á mörkum skáld-
skapar og raunveruleika, einlægni
og íróníu og í verkum hans speglast
breyskleikar mannlegrar tilveru,
ást, fegurð, tregi og sorg. Á sýning-
unni Guð hvað mér líður illa hefur
tekist vel upp í vali verka sem eru
bæði á persónulegum nótum en
taka einnig á því tilbúna og svið-
setta. Skáldskapurinn og raunveru-
leikinn eru samtvinnaðir lífi lista-
mannsins og honum tekst vel upp á
mörkum þversagnarinnar. Hann
þarf ekki lengur að klæða sig upp í
karakter listamannsins, hann er
listamaðurinn og finnur sig vel í
sínum karakter. Verkin kalla fram
hughrif sem spegla allar hliðar
mannlegrar tilveru, þau eru ljúfsár
óður til margbreytileika lífsins og
listarinnar.
Tregafullur Flutningur á öðrum af þremur lifandi gjörningum sýning-
arinnar, „Konu í e-moll“, hófst 17. júní sl. „Á snúningspalli stendur glæsileg
ung kona í gullpallíettukjól með rafmagnsgítar í hönd. Með reglulegu milli-
bili slær hún á strengina og hinn tregafulli e-hljómur í magnast upp og óm-
ar um salinn. Tjald úr gullstrimlum skermar konuna af en áhorfandinn get-
ur smeygt sér inn fyrir og virt hana fyrir sér í návígi.,“ segir rýnir.
Heimsljós Úr „Heimsljósi - lífi og
dauða listamanns“, frá árinu 2015,
fjögurra rása vídeóinnsetningu
Ragnars þar sem gerð er tilraun til
að kvikmynda skáldsögu Halldórs
Laxness, Heimsljós.