Morgunblaðið - 12.04.2019, Qupperneq 19

MINNINGAR 19
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 12. APRÍL 2019
✝ Nikulás ÞórirSigfússon
fæddist 1. apríl
1929 að Þórunúpi,
Hvolhreppi. Hann
lést 31. mars 2019
á Landspítalanum.
Foreldrar hans
voru Sigfús Sig-
urðsson, skólastjóri
Hvolsskóla, á Þóru-
núpi, og Sigríður
Anna Elísabet
Nikulásdóttir húsfreyja. Syst-
kini Nikulásar eru: Kristín Guð-
ríður Sigfúsdóttir, f. 3.9. 1919,
d. 26.10. 1982, Ragna Val-
gerður Sigfúsdóttir, f. 30.11.
1920, d. 10.4. 1998, Sigríður
Hrefna Sigfúsdóttir, f. 4.12.
1923, d. 27.1. 1991, Sigurður
Sigfússon, f. 15.12. 1931, Egg-
ert Sigfússon, f. 25.10. 1939.
Eiginkona Nikulásar er Guð-
rún Þórarinsdóttir, f. 12.2.
1935.
Foreldrar hennar voru Þór-
arinn Helgason, bóndi á Látr-
um í Mjóafirði, N-Ís., f. 14.10.
1885, d. 14.8. 1976, og Hjálm-
fríður Lilja Bergsveinsdóttir
ljósmóðir, f. 1.2. 1910, d. 10.10.
1993. Börn Nikulásar og Guð-
rúnar eru: 1) Sigfús Þór Niku-
lásson, f. 6.12. 1957. Börn hans
lyflækningar og farsóttafræði.
Árið 1984 lauk hann doktors-
prófi í farsóttafræði frá Há-
skóla Íslands. Hann réðst til ný-
stofnaðrar rannsóknarstöðvar
Hjartaverndar árið 1967 og var
yfirlæknir hennar frá 1973-
1999. Nikulás var yfirlæknir
MONICA-rannsóknarinnar sem
er hóprannsókn á vegum Al-
þjóðaheilbrigðisstofnunar.
Hann stýrði einnig fleiri grund-
vallarrannsóknum Hjartavernd-
ar svo sem Reykjavíkurrann-
sókninni. Þessar rannsóknir
hafa lagt grunninn að þekkingu
á helstu áhættuþáttum hjarta-
og æðasjúkdóma á Íslandi og
verið undirstaða markvissra
forvarna gegn þessum sjúk-
dómum. Nikulás var í stjórn
Hjartasjúkdómafélags íslenskra
lækna 1968-1971, Gigtsjúk-
dómafélags íslenskra lækna
1968-1971 og Hjarta- og æða-
verndarfélags Reykjavíkur
1969-1998. Nikulás er höfundur
fjölda vísindagreina í íslenskum
og erlendum læknaritum.
Samhliða læknisstörfum
lagði Nikulás stund á vatnslita-
málun og spannaði málaraferill
hans rúmlega 70 ár. Hann hélt
fjölda einkasýninga og tók þátt
í ýmsum samsýningum. Nikulás
opnaði síðustu sýningu sína í
Hannesarholti daginn fyrir and-
lát sitt og sýndi þar m.a. verk
frá liðnu ári.
Útför Nikulásar fer fram frá
Hallgrímskirkju í dag, 12. apríl
2019, klukkan 13.
og Huldu S. Jeppe-
sen eru Steinunn
Vala og Nikulás
Árni. Börn Sigfús-
ar og Mistar Þor-
kelsdóttur eru
Guðrún Mist, Þor-
kell Helgi og
Sindri. 2) Hjálm-
fríður Lilja Niku-
lásdóttir, maki Ari
Harðarson, börn
þeirra eru Stein-
unn, Örn Ýmir, Sólveig Anna
og Andri Þór. 3) Sigríður Anna
Elísabet Nikulásdóttir, maki
Jón Hörður Jónsson. Börn
þeirra eru Auður Anna, Ragnar
Már, Ásthildur Helga og Elísa-
bet. 4) Sigrún Nikulásdóttir.
Barn hennar og Árna Birgis-
sonar er Hringur. 5) Sólveig,
maki Arnar Arnarsson. Dætur
þeirra eru Ísold og Embla Sól-
veig.
Nikulás sótti skóla í Hvol-
hreppi, síðan Flensborg og út-
skrifaðist sem stúdent frá
Menntaskólanum í Reykjavík
árið 1950. Hann lauk lækna-
prófi frá Háskóla Íslands 1958.
Læknir á Akranesi og í Bol-
ungarvík áður en hann hélt til
framhaldsnáms í Svíþjóð árið
1960. Þar lagði hann stund á
Ég kynntist Nikulási tengda-
pabba þegar ég kom í fjölskyld-
una fyrir rúmum þremur ára-
tugum. Ég nýskriðin úr námi í
leit að vinnu og var svo ljón-
heppin að hann reddaði mér
vinnu í Hjartavernd þar sem
hann var yfirlæknir. Þarna fékk
ég dýrmætt tækifæri til að
kynnast honum sem lækni og
fræðimanni, en ég þekkti lítið
til þessara fræða. Þarna fékk
ég, á hans vinnustað, að upplifa
hversu virtur, skemmtilegur,
þolinmóður og elskaður hann
var af öllu starfsfólki og al-
menningi sem leitaði þangað.
Ég upplifði einnig hversu mik-
illar virðingar frá alþjóðasam-
félaginu hann naut fyrir rann-
sóknir sínar og fræðistörf.
Við Nikki náðum fljótt saman
í áhuga okkar á sögum Grikkja
og Rómverja til forna. Ég var
tiltölulega nýútskrifuð stúdent
af fornmálabraut og hann var
endalaust fróður og vel lesinn
og viljugur sögumaður. Ég var
þyrstur hlustandi.
Seinna, þegar við fjölskyldan
bjuggum í Boston var alltaf
mikið tilhlökkunarefni að fá
hann og Guðrúnu „afa og ömmu
á Nesinu“ í heimsókn. Áttum
við margar fallegar og góðar
samverustundir þar, í sólinni á
tröppunum sötrandi kalda
drykki og á ferðum um austur-
strönd Ameríku.
Á sumrin áttum við ómet-
anlegar stundir í náttúru Ís-
lands, í Veiðivötnum, á Snæ-
fellsnesi og á öðrum ferðum um
landið. Nikki var duglegur að
segja okkur frá staðháttum,
landafræði, flóru og dýralífi og
hann kunni svo margar sögur
sem tengdust þessum stöðum.
Það var t.d. ógleymanleg ferð
þegar við lögðumst í að finna
steininn þar sem fyrsta skráða
hjartaáfall Íslandssögunnar á
að hafa átt sér stað. Og hvað
hann elskaði landið og barðist
ötullega fyrir verndun þess.
Nikulás var ósérhlífinn og
bóngóður. Meira að segja svo
að okkur í fjölskyldunni blöskr-
aði stundum þótt hann væri ein-
mitt að sinna okkur! Hann var
endalaust þolinmóður og vænt-
umþykjan skein úr andlitinu
þegar börn og barnabörn birt-
ust í dyragættinni. Ég heyrði
hann aldrei neita tækifæri til að
vera með fjölskyldunni og vin-
um, jafnvel nú síðustu árin þeg-
ar heilsan var farin að gefa sig.
Ég kveð tengdaföður minn
með trega í dag. Hann var mikil
fyrirmynd í öllu sem hann
gerði. Sem betur fer eru minn-
ingarnar svo ótal margar og svo
ótal dýrmætar. Hvíl í friði.
Mist Þorkelsdóttir.
Blíði, góði og fróði afi minn
kvaddi okkur í hinsta sinn degi
fyrir níræðisafmælið sitt en af-
mælisdagur hans var 1. apríl.
Á laugardeginum, 30. mars,
opnaði hann yfirlitssýningu á
vatnslitamyndum sínum í Hann-
esarholti og tók á móti fjölda
fólks sem elskaði hann og sam-
gladdist með honum, umvafði
hann blómum, hamingjuóskum
og gjöfum. Elstu myndina á
sýningunni málaði afi 13 ára
gamall og þá nýjustu árið 2018.
Ég lærði margt af afa mínum
enda svo lánsöm að hafa oft
verið hjá honum og ömmu á
Nesi í pössun. Ég man eftir að
hafa montað mig mikið af þeim
við vini mína þegar ég var yngri
og þreyttist ekki á að segja frá
dvöl minni á Nesinu. Enda voru
þau ekki „venjuleg“ amma og
afi sem buðu upp á soðinn fisk
og kartöflur og heimili þar sem
„ekkert“ var hægt að gera.
Heldur var alltaf rosalega góð
lykt heima hjá þeim, pítsa í
kvöldmatinn, spennandi morg-
unkorn í morgunmat og vakað
frameftir. Alla tíð hefur afi
sinnt mér vel og haft áhuga á
því sem ég er að fást við. Ég
mun sakna hans mikið. Þegar
ég var lítil spiluðum við mikado
og tefldum, fórum í útilegur þar
sem ég lærði að tjalda og nota
primus. Hann og amma tíndu
ber og sveppi, afi tók myndir og
þau sögðu mér frá landslaginu,
gróðrinum og fuglunum og við
fengum heimsins bestu kjöt-
súpu og gott nesti. Við fórum í
ófáar fjöruferðir og ferðir til
Þingvalla þegar veðrið var fal-
legt.
Afi kenndi mér að mála með
vatnslitum og sagði mér frá
Rómverjunum, stærðfræðigáfu
þeirra og óskiljanlegum afrek-
um til forna. Hann sagði mér
líka sögur af sjúkdómum og
læknisfræðilegum afrekum. Ein
sterkasta og hamingjuríkasta
minningin sem ég á með afa er
þegar ég sat eitt kvöld við borð-
stofuborðið og teiknaði, afi sat
við borðið sitt og málaði og ég
spurði hann um allt sem mér
kom til hugar sem tengdist
læknisfræðinni, eins og hvað
væri það ógeðslegasta sem
hann hefði séð og versti sjúk-
dómur að fá, hann svaraði öllu
og virtist óþreyttur á spurn-
ingaflóðinu í mér.
Afi var svo góður sögumaður
og mundi allt fram á síðasta
dag. Önnur minning er þegar
afi kenndi mér að mála með
pensli og rúllu. Ég var líklega
um 10 ára og stækkaði ábyggi-
lega um sentimetra við það eitt
að vera treyst fyrir svo vanda-
sömu verki, enda var afi ein-
staklega vandvirkur svo þetta
varð að vera 100%. Mér þótti
afi alltaf svo fallegur og flott
klæddur. Hann var hár og
grannur og fallega brúnn, og
tók sig meira að segja afar vel
út í málningarfötunum. Það
voru líka vönduð föt, stutt-
ermaskyrta með brjóstvasa, fal-
legar buxur með málningar-
slettum á og gróft belti úr leðri.
Ég man líka vel eftir síðustu
Veiðivatnaferðinni með afa. Þá
var hann farinn að þreytast
auðveldlega svo ég ákvað að
verða, svo lítið bæri á, sendill-
inn hans í ferðinni. Passa að
hann hefði Bola við höndina og
letinginn væri ok. Fyrir hvert
smáviðvik þakkaði afi mér svo
vel fyrir að hlýjan streymdi frá
honum.
Ég á ótal margar góðar og
hlýjar minningar með afa sem
ég er óendanlega þakklát fyrir
og hugga mig nú við það að ég
kvaddi afa í síðasta sinn, glaðan
og þakklátan með bros á vör.
Steinunn Vala Sigfúsdóttir.
Ég á svo margar fallegar
minningar af honum elsku afa.
Hann var svo ljúfur og barn-
góður og mér fannst alltaf svo
notalegt að vera hjá honum. Ég
minnist þess þegar ég var lítil
stelpa og kom í heimsókn og
hann alltaf svo tilbúinn að leika
við mann og búa til skemmti-
lega leiki. Afi var mikill nátt-
úruunnandi og elskaði að
ferðast með fjölskyldu sinni um
landið. Hann sýndi mér allar
jurtirnar í náttúrunni og sagði
mér frá lækningamætti þeirra.
Sýndi mér kristalla og steina og
taldi upp heitin á öllum fuglum
og fjöllum.
Mér leið eins og afi væri al-
fróður og fannst svo gaman
hvernig hann náði að sýna hvað
Ísland var spennandi og bjó yfir
mikilli fegurð, bæði með
fræðslu sinni og myndlist.
Blessuð sé minning þín, elsku
afi.
Þín verður sárt saknað.
Ásthildur Helga Jónsdóttir.
Fyrir sextán árum sá ég í
búðarglugga á Akureyri fallega
vatnslitamynd af Herðubreið.
Með mjúkum strokum hafði
verið búið til formfagurt fjall
með hamrabeltum, skriðum og
fönnum. Í forgrunni liðaðist blá-
tær á eftir gráum og mosa-
grænum áreyrum með fáeinum
eyrarrósum. Það glampaði á
spegilsléttan hylinn og yfir
myndinni hvíldi himnesk öræfa-
ró. Neðst í hægra horninu stóð:
Nikulás Sigfússon ’02. Ég kann-
aðist ekki við listamanninn en
var sagt að hann væri hjarta-
læknir sem kominn væri á eftir-
laun.
Það var þó greinilegt að þessi
maður hafði ekki byrjað að
mála sjötugur að aldri. Ég
keypti myndina handa konunni
minni og hún var jafn hrifin og
ég. Við hengdum hana upp á
besta stað í stofunni og ef við
vorum eitthvað óhress með
veðráttuna eða leið í drunga-
legu skammdegi þurfti ekki
annað en horfa á þessa mynd í
nokkrar mínútur til að koma
okkur í gott skap og hugsa með
tilhlökkun til komandi sumars.
Eftir þetta fórum við á allar
málverkasýningar Nikulásar
sem haldnar voru í Grafíksaln-
um við Tryggvagötu. Þetta voru
stórkostlegar sýningar og við
reyndum að mæta snemma til
að geta valið okkur myndir.
Með tímanum kynntumst við
hinum einstaklega hógværa og
lítilláta listamanni sem var fús
til að útskýra ýmis tæknileg at-
riði varðandi myndirnar, m.a.
hvernig hann fór að því að gera
allar þessar fífur í votlendi á
Fjallabaki og ógrynni af litlum
svörtum steinum á gulleitri
skeljasandsströnd með Snæ-
fellsjökul í baksýn. Þá var hon-
um jafnan umhugað að pakka
myndunum vandlega inn til að
rammarnir rispuðust ekki í
flutningi.
Þegar eldri sonur okkar og
tengdadóttir útskrifuðust með
doktorspróf í Bandaríkjunum
datt okkur í hug að færa þeim
mynd eftir Nikulás, og það yrði
að vera óinnrömmuð mynd til
að hægt yrði að flytja hana.
Hann bauð okkur heim til sín
og leyfði okkur að velja úr
myndum sem hann átti til. Við
völdum eina stóra og gullfallega
mynd frá Snjóölduvatni. Þessi
mynd nær vel einkennum Veiði-
vatna og sýnir brattar og
dökkgráar vikurbrekkur um-
hverfis bláleitt vatn með mosa-
kraga og stöku hvönn um-
hverfis. Dóttur okkar og yngri
syni höfum við gefið sína mynd-
ina hvoru og eina völdum við
sem brúðargjöf handa bróður
mínum, en sjálf eigum við hjón-
in tíu myndir eftir Nikulás.
Ég álít Nikulás hafa verið
einn fremsta vatnslitamálara
landsins og þó að ferill hans
hæfist ekki af fullum krafti fyrr
en eftir að hann varð sjötugur
eru afköstin með ólíkindum.
Væri verðugt verkefni að gefa
út vandaða bók um listamann-
inn og prenta þar margar af
hans bestu myndum í stóru
broti til að sem flestir gætu
fengið að njóta íslenskrar nátt-
úru með hans augum.
Í byrjun apríl var yfirlitssýn-
ing á 39 myndum eftir Nikulás í
Hannesarholti, þar af 14 frá ár-
unum 2017-18, og þó að höndin
væri ekki jafn styrk og áður var
hið listræna auga óskert.
Merkur listamaður er fallinn
frá en listaverkin munu lifa
áfram og halda nafni hans á
lofti um langa framtíð.
Björn Björnsson.
Árið 1964 urðu merk tíma-
mót í sögu hjartalækninga á Ís-
landi þegar landssamtökin
Hjartavernd voru stofnuð. Á
þessum árum var faraldur
hjarta- og æðasjúkdóma að ná
hámarki á Íslandi. Markmið
með stofnun Hjartaverndar var
strax frá byrjun að berjast
gegn hjarta- og æðasjúkdómum
með því að stuðla að auknum
rannsóknum á þeim hérlendis.
Það var því mikill fengur fyrir
samtökin að fá til starfa nýút-
skrifaðan sérfræðing, Nikulás
Sigfússon, fljótlega eftir stofn-
un félagsins árið, 1967. Hann
hafði lokið læknanámi við Há-
skóla Íslands árið 1958 og aflaði
sér framhaldsmenntunar í lyf-
lækningum og faraldsfræði í
Svíþjóð.
Nikulás varð yfirlæknir
Hjartaverndar árið 1973 og
leiddi Reykjavíkurrannsókn
Hjartaverndar frá byrjun. Um
var að ræða eina merkustu
rannsókn á faraldsfræði hjarta-
sjúkdóma sem framkvæmd
hafði verið í heiminum til þess
tíma og hefur sú rannsókn verið
efniviður hundraða fræðigreina
allar götur síðan. Nikulás varði
doktorsritgerð sína árið 1984 úr
gögnum rannsóknarinnar.
Reykjavíkurrannsóknin var
merkileg fyrir margra hluta
sakir. Með henni var í fyrsta
sinn tekin í notkun rafræn
sjúkraskrá hérlendis og fyrsti
sjálfvirki efnamælirinn til blóð-
rannsókna. Nikulás var sömu-
leiðis brautryðjandi í alþjóðlegu
vísindastarfi þegar hann gerðist
yfirlæknir MONICA-rannsókn-
arinnar á Íslandi 1981, en það
var stór alþjóðleg rannsókn á
faraldsfræði hjarta- og æða-
sjúkdóma. Með þessum rann-
sóknum fengust einstakar upp-
lýsingar um áhættuþætti
kransæðasjúkdóma, tíðni
hjartaáfalla og dauðsfalla af
þeirra völdum. Á þeim grund-
velli byggist sú þekking sem ís-
lenskt vísindasamfélag býr yfir
um orsakir og þróun hjarta- og
æðasjúkdóma hjá heilli þjóð.
Nikulás varði allri sinni starfs-
ævi hjá Hjartavernd og var
yfirlæknir til ársins 1999 þegar
hann lét af störfum fyrir aldurs
sakir.
Nikulás var hæglátur maður
og hógvær í framgöngu, hlýr og
hafði notalega nærveru. En
undir niðri bjó ástríða fyrir
mikilvægi þess verkefnis sem
hann hafði tekið að sér að leiða.
Hann átti stóran þátt í því að
Hjartavernd stendur nú í
fremstu röð þeirra stofnana
heims sem lagt hafa að mörkum
vísindalega þekkingu á þróun
hjarta- og æðasjúkdóma. Fyrir
það á íslenskt samfélag Niku-
lási mikið að þakka. Við sem
unnum með Nikulási í Hjarta-
vernd um áratuga skeið minn-
umst hans með virðingu og
þakklæti fyrir það brautryðj-
endastarf sem hann vann.
Kveðjustundin var eftir-
minnileg og kær þegar hann
sýndi okkur af hógværð mynd-
irnar sínar í Hannesarholti í til-
efni af níræðisafmæli sínu. Í
þeim lifir minningin um mætan
mann og kæran vin.
Fyrir hönd samstarfsmanna í
Hjartavernd,
Karl Andersen,
Gunnar Sigurðsson,
Vilmundur Guðnason.
Vinur minn og náinn sam-
starfsfélagi, Nikulás Þ. Sigfús-
son læknir, er látinn. Hann lauk
læknaprófi við Háskóla Íslands
1958 og stundaði framhaldsnám
í Svíþjóð í lyflæknisfræði með
sérstöku tilliti til farsótta. Við
Nikulás hófum báðir störf sam-
tímis þegar Hjartavernd var
sett á laggirnar árið 1967. Við
unnum saman brautryðjenda-
starf við leit að hjartasjúkdóm-
um í Hjartavernd. Slíkt hafði
aldrei verið gert áður og Ísland
var fyrsta landið sem fram-
kvæmdi slíka landsleit að
hjartasjúkdómum. Nikulás var
góður samstarfsmaður, vinur og
framúrskarandi vísindamaður.
Hann hafði mikinn áhuga á list-
málum og var sýning á hans
verkum opnuð nýverið í tilefni
af 90 ára afmæli hans. Eig-
inkonu, börnum og barna-
börnum sendi ég mínar innileg-
ustu samúðarkveðjur.
Ólafur Ólafsson læknir.
Nikulás Þórir
Sigfússon
✝ Karl V. Stef-ánsson fæddist
á Akureyri 6. ág-
úst 1940. Hann lést
á Dvalarheimilinu
Ási 16. mars 2019.
Hann var sonur
hjónanna Stefáns
Halldórssonar, f.
18.1. 1908, d. 16.8.
1973, og Láru
Steinsdóttur, f. 3.2.
1911, d. 1.4. 1992.
Systur Karls eru Alda Berg
Óskarsdóttir, f. 23.11. 1931, og
Petrína Guðný Stefánsdóttir,
f. 11.11. 1945, d. 16.7. 2017.
Karl giftist hinn 9.9. 1961
Unni M. Einarsdóttur, f. 26.11.
1939. Foreldar hennar voru
Einar Víglundur Kristjánsson,
f. 25.8. 1901, d. 21.2. 1991, og
Ingveldur Jónsdóttir, f. 2.6.
1912, d. 9.2. 1995.
Börn Karls og Unnar: 1)
Inga Lára, f. 17.11. 1961.
Dætur hennar eru Unnur
María Pálmadóttir, f. 23.11.
1981, Birna Ósk Björnsdóttir,
f. 30.1. 1987, og Linda Björg
Björnsdóttir, f. 8.12. 1992.
Börn Unnar eru
Elvar Ágúst
Þorsteinsson, f.
17.1. 2003, og Ása
Inga Jóhanns-
dóttir, f. 3.9.
2009. 2) Hregg-
viður, f. 10.12.
1963, d. 2.3. 1964.
3) Helga, f. 29.12.
1967, maki er
Garðar Rafn Hall-
dórsson. Dætur
þeirra eru Agnes Sara Jón-
asdóttir, f. 6.6. 2006, og Lára
Rakel Kristjönudóttir, f. 11.4.
2010.
Karl fæddist og ólst upp á
Akureyri en fluttist til Reykja-
víkur þar sem hann kynntist
konu sinni. Saman fluttu þau
til Akureyrar og starfaði Karl
lengst af við sjómennsku, sem
kokkur á togurum og skipum.
Hjónin fluttu suður til Reykja-
víkur fyrir tæpum 15 árum en
bjuggu sl. ár í Hveragerði.
Saman byggðu þau sumar-
bústað við Þingvallavatn.
Útför hefur farið fram í
kyrrþey að ósk hins látna.
Föðurást
Söknuður mikill sækir mér að
og sársauki bærist í hjarta.
Bænina okkar ég þá bað
um betri veröld og bjarta.
Föðurhöndin frábær var
hún fingurna mína huldi.
Þögul ástin leyndist þar
þó alls staðar væri kuldi.
Fátt er betra en föðurást
ég fæ þig stundum að dreyma.
Samferða ert án þess að sjást.
Þú sársauka lætur mig gleyma.
(Heiða Jónsdóttir)
Elsku pabbi minn. Ég á eftir
að sakna þín mikið og minningar
um þig munu lifa og ylja. Nú ertu
búinn að fá hvíldina eftir mikil
veikindi, veit að þú ert kominn á
góðan stað.
Hvíldu í friði, elsku pabbi.
Takk fyrir allt.
Þín dóttir,
Inga Lára.
Karl V. Stefánsson