Morgunblaðið - 10.04.2019, Blaðsíða 8

þetta þarf að kosta. Ef aðrir telja sig geta boðið
betur þá verður það bara að vera þannig. Eins
og tryggingarekstur tryggingafélaganna hefur
verið undanfarin ár þá hefur ekki verið mikið til
skiptanna. Það var beinlínis tap af þeim hluta í
fyrra hjá okkur, og það var rétt svo að fjárfest-
ingartekjurnar hafi staðið undir því tapi.“
Versta ár frá hruni
Árið í fyrra var versta ár TM frá hruni.
„Ávöxtun af fjárfestingum var 6,6%, en frá 2010
hefur meðalávöxtun fjárfestingaeigna verið yfir
11%, sem er frábær árangur. En auðvitað má
maður ekki kvarta yfir 6,6% þegar markaðs-
vísitalan hækkar um 3,7% til samanburðar. En á
sama tíma var slæmt ár í tryggingunum, og
slatti af stórum tjónum. Hagnaður varð því að-
eins 700 milljónir króna eða um ein króna á
hlut.“
Sigurður bendir á hið fornkveðna, að þegar
hagvöxtur ríkir þá fjölgar tjónum í samfélaginu.
„Tjónin eru enn að vaxa því það er enn hag-
vöxtur, þó hann minnki á þessu ári. Vonandi
fylgja tjónin með og minnka líka. Fylgnin þarna
á milli er algjör. Fólk leyfir sér meira, það er
meira að gera, meiri hraði, fólk fer meira í frí,
ekur meira, fleiri fyrirtæki eru í gangi og meira
um byggingaframkvæmdir. Allt þetta kemur út
í fjölgun tjóna.“
Eftir hrunið sást þetta skýrt að sögn Sig-
urðar. „Við sáum hvernig tjónatíðnin minnkaði í
takt við minni umsvif í samfélaginu. Allar fram-
kvæmdir stöðvuðust. Atvinnuleysi jókst. Fólk
var meira heima hjá sér og hætti að keyra bíl
númer tvö. Þá hafði hærra olíuverð áhrif á akst-
ur á götunum.“
En er fólk ekki líka að spara við sig valkvæðar
tryggingar þegar illa árar?
„Jú, auðvitað sparar fólk við sig kaskótrygg-
ingar á eldri bílum, breytir kannski inn-
búsfjáræð, og sumir hætta að kaupa líf- og
sjúkdómatryggingar, þó við mælum aldrei með
því. Eftir hrun fórum við í að benda fólki á að
lækka frekar fjárhæðina í stað þess að segja upp
tryggingum. Í líf- og sjúkdómatryggingum þá
gildir áhættumatið sem gert var þegar trygg-
ingin er tekin. Því er betra að taka þær trygg-
ingar þegar maður er ungur, því við lofum að
tryggja þig allt til sjötugs. Það getur verið erfitt
að fá þessar tryggingar ef þær eru teknar of
seint, þá gætu menn verið búnir að lenda í ein-
hverjum skakkaföllum.“
Í samtali við ViðskiptaMoggann fyrr í vetur
sagði Snorri Jakobsson greinandi hjá Capacent
að TM væri áhættusæknasta tryggingafélagið.
Er það meðvitað?
„Já, það er stefna hjá okkur. Við erum með
ákveðinn áhættuvilja og við viljum vera með
gjaldþol (eigið fé plús víkjandi lán) sem er 50%
meira en við þurfum að vera með lögum sam-
kvæmt. Ef tryggingafélag er með 50% meira fé
en það raunverulega þarf til rekstrarins, þá þarf
það að hugsa hvernig það ætlar að bæta hlut-
höfum það upp. Og það gerum við með aukinni
áhættutöku í fjárfestingum. Hún hefur skilað
okkur yfir 11% ávöxtun yfir langt tímabil, sem
er frábær ávöxtun. Við erum sérfræðingar í
fjárfestingum rétt eins og tryggingum, og við
Það er vel við hæfi að hefja spjall okkar Sig-
urðar Viðarssonar á að ræða um nýgerða kjara-
samninga á vinnumarkaði, svokallaða lífs-
kjarasamninga, en Örvar Kærnested,
stjórnarformaður félagsins, viðraði áhyggjur
sínar af áhrifum kjarasamninga, í ávarpi í ár-
skýrslu félagsins nú nýverið.
„Samningarnir snúast um krónutöluhækk-
anir, og við vorum búin að gera ráð fyrir meiri
hækkunum en raunin varð. Þeir snerta okkur
því ekki eins mikið og mörg önnur fyrirtæki.
Þess má líka geta að hér greiðum við góð laun
og starfsfólkið er ekki í neðstu þrepunum sem
þessir samningar eiga mestmegnis við um. En
svo er hitt að launahækkanir hafa mikil áhrif á
tryggingastarfsemina og okkar viðskipti. Lík-
amstjón í ökutækjatryggingum eru til dæmis
gerð upp samkvæmt skaðabótalögum, sem
byggjast á þriggja ára meðaltali launa við-
skiptavinarins,“ útskýrir Sigurður í samtali við
ViðskiptaMoggann, en um tveir þriðju þeirra
bóta sem greiddar eru út í ökutækjatryggingum
eru að sögn Sigurðar vegna líkamstjóna en
þriðjungur vegna kaskótrygginga.
„Auk kjarasamninganna þá höfðu menn
áhyggur af ferðaþjónustunni og afdrifum flug-
félagsins WOW air, og nú eru þessir tveir
óvissuþættir ekki lengur fyrir hendi, þó nið-
urstaðan fyrir WOW air hafi ekki verið góð. Nú
er auðveldara að meta stöðuna fram á við.“
Baráttuandi í brjóst
Sigurður segir að blása þurfi Íslendingum
baráttuanda í brjóst. „Ef maður horfir á „efna-
hagsreikninginn Ísland“, þá hefur hann líklega
aldrei verið traustari. Við Íslendingar erum
nettó eigendur að fjármagni í útlöndum. Núna í
fyrsta skipti eru það útlendingar sem skulda
okkur en ekki við þeim, ef allt er tekið saman.
Þá er skuldsetningin í kerfinu ekki mikil. Það er
auðvitað viðbúið að það verði samdráttur á
árinu, en ég hef fulla trú á að það verði viðsnún-
ingur strax á næsta ári,“ segir Sigurður og bæt-
ir við að hann vilji að Samtök atvinnulífsins, Við-
skiptaráð og aðrir verði duglegri að benda á
þessa jákvæðu punkta.
„Maður er oft spurður hvort annað hrun sé að
koma, en ég segi fullum fetum; nei. Staðan er
það góð. Vissulega verða einhver fyrirtæki í
mjög mannaflsfrekri grein eins og ferðaþjónust-
unni og veitingageiranum, fyrir áhrifum af
ástandinu og nýgerðum kjarasamningum, og
einhver hreinlega þola ekki neinar launahækk-
anir. En ég held að heilt yfir sé niðurstaðan
góð.“
Spurður um tengsl TM og ferðaþjónustunnar
segir Sigurður að TM tryggi fyrirtæki í öllum
geirum atvinnulífsins, þar á meðal í ferðaþjón-
ustu. „Við höfum verið stór í bílaleigum og rútu-
fyrirtækjum. Það hefur þó aðeins minnkað.
Okkar stærsti viðskiptavinur í geiranum var
bílaleiga sem við misstum úr viðskiptum í fyrra.
Svo fór eitt stórt rútufyrirtæki úr viðskiptum
um áramótin. Ástæðan er sú að afkoma okkar
var slæm á síðasta ári, og við höfum ekki verið í
aðstöðu til að lækka iðgjöld. Þá fara menn í út-
boð. Við hinsvegar þekkjum söguna, eins og
með viðkomandi fyrirtæki, og við vitum hvað
höfum sýnt frábæran árangur eða yfir 18% arð-
semi á eigin fé frá því að félagið var skráð á
markað 2013. Það er því gott loforð (e. value
proposition) að segja að okkur eigi að leyfast að
taka þetta mikið fé umfram, til að geta tekið
meiri áhættu og ávaxtað féð betur. Það væri
ekki gott loforð að segjast ætla að taka 50%
meiri peninga, en kaupa svo bara ríkisskulda-
bréf. Það geta allir gert.“
Talsvert svigrúm til fjárfestinga
Sigurður segir að svigrúm félagsins til fjár-
festinga sé talsvert, og öðruvísi en svigrúm líf-
eyrissjóða sem dæmi, en þeir eiga yfir 40% í
TM. „Til dæmis vorum við með yfir 50% árlega
ávöxtun af fjárfestingu okkar í Arnarlaxi, sem
við seldum á þessu ári. Það var enginn lífeyris-
sjóður til í slíka fjárfestingu, hvort sem það var
útaf áhættufælni, pólitískum ástæðum eða öðru.
Við erum ekki bundin hér af slíku og við metum
bara hvert verkefni fyrir sig. Við sjáum tæki-
færi og gípum þau. Við gætum keypt hlutabréf í
stöku félagi fyrir 500 – 1.000 milljónir, og selt
eftir þrjá mánuði með hagnaði ef svo ber undir.
Við hreyfum okkur allt öðruvísi en t.d. lífeyr-
issjóðirnir sem eru meiri „portfolio“ fjárfestar
en við hreyfum okkur mikið. Að því leyti erum
við að einhverju leyti tækifærisfjárfestir.
Við fjárfestum mikið í óskráðum hlutabréfum
eftir hrun, sem við erum að selja núna. Þetta
ræðst allt af því hvar við erum stödd í hagsveifl-
unni á hverjum tíma. Undanfarið hefur verið
gott að selja óskráð hlutabréf. Við seldum til
dæmis hlut okkar í Festi í fyrra, sem var frá-
bært verkefni. Arnarlax seldum við í febrúar, og
nú er tæplega 16% hlutur okkar í eignarhalds-
félaginu HSV, eiganda HS veitna, í söluferli hjá
okkur, en við keyptum hann árið 2014.“
Sigurður segir til útskýringar að félagið horfi
gjarnan til 3 – 5 ára hvað óskráðar fjárfestingar
varðar, en stundum sé þó horft til skemmri tíma
og einstaka sinnum til lengri tíma þegar nauð-
syn krefji. Hann segir aðspurður að TM fjár-
festi ekki í framtakssjóðum. „Við viljum hafa
skoðun og vera við borðið þar sem ákvarðanir
eru teknar, og það hefur gefist vel.“
Spurður um útlitið á næstu misserum hvað
fjárfestingar varðar segir Sigurður að yfirvof-
andi sé dálítil niðursveifla, og þá myndist oft
tækifæri. „Þá er jarðvegur oft góður fyrir fjár-
festingar. Ég tala nú ekki um nú þegar óvissan
er minni í samfélaginu og brúnin léttari á fólki.“
Býst við stöðugu gengi
Þá býst Sigurður við stöðugu gengi krón-
unnar á næstunni. „Við eigum risastóran gjald-
eyrisvaraforða. Ef inn- eða útflæði er of mikið
þá kemur Seðlabankinn inn. Því held ég að
gengið verði nokkuð stöðugt. Þó það sé kannski
sterkara núna en langtímameðaltalið þá held ég
að það hreyfist ekki mikið frá því. Lífeyrissjóð-
irnir eru búnir að auka við eignarhald sitt er-
lendis, og því verður minna útflæði útaf því. Svo
var nýfjárfesting erlendra aðila árið 2017 rúmir
100 milljarðar og um 21 milljarður bættust við í
kauphöllina í fyrra, og stórir fjárfestar hafa ver-
ið að koma inn í Marel og Icelandair á þessu ári.
Erlendir sjóðir hafa fjárfest í íslenskum fé-
lögum fyrir stórar upphæðir. Þetta hefur aldrei
gerst í sögunni áður.“
Sigurður segir að það sé ekki rétt þegar talað
sé um að erlent eignarhald sé orðið svipað hér
og fyrir hrun. „Þá var að miklu leyti um að ræða
íslensk félög með erlenda kennitölu, staðsett í
Lúxemborg til dæmis. Núna erum við að tala um
raunverulegt erlent eignarhald, stóra sjóði sem
hafa trú á íslenska hagkerfinu. Þessir risastóru
erlendu sjóðir eru búnir að lúslesa reikninga ís-
lensku félaganna og vita nákvæmlega hvað þeir
eru að gera,“ segir Sigurður, en 16% af hluta-
bréfum TM eru í erlendri eigu. Þar af á Lans-
downe fjárfestingasjóðurinn tæp 8%.
Hver er reynsla þín af þessum erlendu hlut-
höfum?
„Hún er mjög góð. Þetta eru allt öðruvísi fjár-
festar en íslensku lífeyrissjóðirnir til dæmis.
Þeir setja sig inn í minnstu smáatriði, vilja hitta
æðstu stjórnendur reglulega og gætu til dæmis
spurt mann hvað eitt Land Cruiser bretti kost-
ar,“ segir Sigurður og brosir.
„Stundum skilur maður ekki hvað þeir græða
á því að fara svona djúpt ofan í alla hluti, en
stundum held ég að þeir séu bara að reyna
mann. Að þeir vilji setja upp próf fyrir forstjór-
ann til að sjá hve mikið hann viti í raun um
reksturinn. Ég er svo heppinn að ég hef starfað
við tryggingar í yfir 20 ár, og þekki þetta því
orðið mjög vel.“
Hann segir að erlendu aðilarnir viti hvað þeir
vilja. „Til dæmis erum við með skýra arð-
greiðslustefnu og áhættuvilja. Þeir hefðu viljað
halda stöðugum arðgreiðslum, í stað þess að fá
bara eina krónu á hlut eins og við greiddum í ár.
Þeir hefðu kosið að fá sínar 2,2 krónur eins og
verið hefur undanfarin ár. En þá sögðum við að
við myndum ná því með endurkaupum á hluta-
bréfum. Þá urðu þeir ánægðir. Þeir kaupa þetta
sem sagt sem arðgreiðslufjárfestingu og vilja fá
sínar 2,2 krónur. Þeim finnst rosalega mikilvægt
að arðgreiðslur minnki ekki eða detti niður.“
Fjárfestarnir
vilji setja upp próf
fyrir forstjórann
Þóroddur Bjarnason
tobj@mbl.is
Sigurður Viðarsson forstjóri tryggingafélagsins TM telur að spennandi fjárfestingartækifæri geti
opnast fyrir félagið við núverandi efnahagsaðstæður í samfélaginu. Hann segir að efnahagsreikningurinn Ísland
hafi aldrei litið jafn vel út.
8 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 10. APRÍL 2019VIÐTAL