Fréttir - Eyjafréttir - 05.07.2017, Síða 8

8 Eyjafréttir / Miðvikudagur 5. júlí 2017
Gæti maður átt samleið með
fjöllum og hraunbreiðum? Myndað
náið samband við atburði í
jarðsögunni, sambærilegt við þann
félagsskap sem margur tengir við
stjörnumerki? Fjallið sem yppti
öxlum (Forlagið, haustið 2017)
fjallar á nýstárlegan hátt um
„jarðsambönd“ fólks sem ekki eru
síður mikilvæg en tengsl þess við
samborgara sína. Höfundur fjallar
um bernsku sína í nágrenni við
iðandi eldfjöll, mannlegt drama
andspænis náttúruvá og þær ógnir
sem steðja að lífríki jarðar. Glíma
manna við jarðelda, ekki síst í
Heimaeyjargosinu árið 1973, opnar
honum óvenjulega sýn inn í vanda
jarðarbúa á svokallaðri mannöld
sem einkennist af skaðlegum og
óafturkræfum áhrifum manna á
jörðina. Höfundur bókarinnar, Gísli
Pálsson, fæddist og ólst upp í
Vestmannaeyjum, skammt frá
Axlarsteini þar sem Heimayjargosið
hófst. Hann er prófessor í mann-
fræði við Háskóla Íslands.
Gosminjasafnið í bílskúrnum
(brot úr væntanlegri bók):
Vísindamennirnir sem störfuðu í
Eyjum söfnuðu að sér tækjum og
dóti sem tengdist störfum þeirra
meðan á gosi stóð. Margt er
varðveitt í bílskúr við Víðimel í
Reykjavík: gasmælum, hitamælum,
grjótsýnum, myndavélum, mynda-
spólum og ýmsu smálegu hefur
verið staflað upp í hillum skúrsins.
Þar er ennþá gosþefur. Munirnir eru
rykfallnir, óflokkaðir og fæstir
merktir. Mörg tækin eru löngu úrelt,
en menn hafa samt ekki kunnað við
að henda þeim. Þau segja sögu
einstaks goss og tengjast tilraunum
margra bestu vísindamanna
landsins á sviði jarðvísinda til að
átta sig á því sem fram fór, eðli
gossins, framvindu og áhrifum þess
á byggð og mannlíf. Leó Kristjáns-
son, jarðeðlisfræðingur og prófess-
or, sem lét til sín taka í gosinu leiðir
mig inn í þennan heim einn vordag
árið 2016. Ég brosi í kampinn og
rifja upp gamlar og hlýjar minn-
ingar, án þess að láta á því bera;
skammt frá við Víðimelinn hófum
við Guðný Guðbjörnsdóttir búskap
og stofnuðum fjölskyldu þegar við
komum heim að loknu meistara-
prófsnámi í Manchester, árið eftir
gos.
Eitt af því sem Leó sýnir mér er stór
plastpoki troðfullur af kvikmynda-
spólum. Þær vekja umsvifalaust
forvitni mína. Ef vel hefur tekist til
fylgja þær tímans rás af stakri
nákvæmni. Líklega hefur enginn
skoðað þær áður. Þær eru þrjátíu
talsins, misstórar, flestar í umbúð-
um, málm- eða pappaöskjum, með
einhverri áritun. Hvaða sögu skyldu
þær geyma?
Nokkrar vélar hafa verið hér að
verki, yfirleitt á Klifi eða Heima-
kletti, þannig að vel mætti sjá yfir
Eldfell og hraunið neðan þess.
Myndflöturinn á hverri filmu er
alltaf hinn sami; sá sem annaðist
vélina hefur gengið upp á fjall,
komið vélinni fyrir, sett í gang og
horfið aftur niður í byggð, og síðan
sótt spóluna í öðrum göngutúr að
nokkrum dögum liðnum. Þetta eru
raðmyndir, teknar með ákveðnu
millibili. Þegar fyrsta vélin var sett í
gang, á tíunda degi goss, vissi
enginn hversu lengi myndi gjósa og
hverjar afleiðingarnar yrðu.
Myndirnar ættu að gera það kleift
að fylgjast með framvindunni og
svara spurningum um hvað það
merkir að hafa eldfjall inni í bænum
sínum.
Sjónarsviðið er ólíkt því sem blasti
við fólki niðri á hrauninu og inn í
bæ. Og myndin er hljóðlaus. Hér
ríkir stafræn þögn, fjarri drunum og
sprengingum frá eldfjallinu og
marri frá hraunskriði og öskuregni.
Það er ævintýralegt að fylgjast með
einum sólarhringi á tveimur til
þremur mínútum fyrir framan tölvu-
skjá. Gosstrókurinn þyrlast upp eins
og hendi sé veifað og glóandi
hraunelfan æðir til sjávar. Í skamm-
deginu má sjá bílljósin á þeytingi
um bæinn. Menn hafa þurft að
ganga margra erinda, huga að
húsum sínum, kæla hraun, koma sér
í mat, ganga til náða. Skýin hrann-
ast upp á himninum og hverfa svo
jafnharðan. Svo kemur nýr dagur.
Fjallið sem yppti öxlum
gísli Pálsson
prófessor
Brot úr raðmyndum úr Heimaeyjargosinu 1973. (Eign Raunvísinda-
stofnunar Háskóla Íslands).
Í aðdraganda Goslokahátíðarinnar
setti blaðamaður sig í samband við
Hlöðver Sigurgeir Guðnason en
hann á heiðurinn á laginu „Heim til
Eyja“ sem er jafnframt Gosloka-
lagið í ár. Hlöðver, ásamt félögum
sínum í hljómsveitinni Hröfnum,
mun koma fram á tónleikum í
Eldheimum á föstudaginn þar sem
Goslokalagið verður frumflutt.
Hvernig leggjast tónleikarnir í
ykkur? „Vel og við erum mjög
spenntir að koma heim til Eyja.
Eldheimar eru frábær staður til að
halda tónleika á. Það kom okkur
verulega á óvart hversu góður
hljómburður er þarna og þægileg
nánd við tónleikagesti. Eldheimar
mættu örugglega gera meira af
tónlistartengdum menningarvið-
burðum enda frábært hús og margt
að skoða í leiðinni. Það er mikið
hugarflug að koma þarna inn og
upplifa safnið sem gefur ákveðna
og mjög sérstaka stemningu og tón
í leiðinni. Ekki víst að allir átti sig á
því hvað þetta skiptir miklu máli,“
sagði Hlöðver sem vildi einnig
koma þakklæti sínu á framfæri.
„Við viljum sérstaklega þakka
Kristínu í Eldheimum fyrir að gera
okkur þennan heiður að fá að koma
þarna fram og halda tónleika og
frumflytja Goslokalagið á þessum
stað. Þetta er rétti staðurinn til að
gera þetta og tengja þetta allt
saman. Tónleikarnir í janúar
síðastliðnum heppnuðust fullkom-
lega og frábær mæting og stemning.
Þemað þá var gosnóttin og sögur í
kringum hljómsveitarmeðlimi og
upplifun okkar á þessum fyrstu
dögum jarðeldanna.“
Vonast eftir góðri mætingu í
öllum aldursflokkum
Við hverju má fólk búast? „Ég held
að þetta verði frábærir tónleikar.
Við reynum alltaf að toppa okkur.
Þetta verður með öðru sniði en
síðast enda tilefnið annað fyrir
þessa tónleika. Núna er Gosloka-
helgin aðal málið og við erum að
frumflytja Goslokalagið í ár „Heim
til Eyja“. Við erum ennþá að hanna
uppstillingu laga á tónleikunum og
hvaða sögur við segjum, enda er
allt að gerast núna og þetta var ekki
frágegnið fyrr en í síðustu viku
þegar Kristín hafði samband við
okkur. Á tónleikum hjá okkur er
alltaf fullt af sögum og smá sprell
og stundum heilmiklar samræður
við tónleikagesti. Stundum er meira
talað en spilað og það getur verið
skemmtilegt líka ef stemningin er
þannig. Þá er oft spilað af fingrum
fram í sögum og flutningi. Vonandi
verður bara góð mæting í öllum
aldursflokkum,“ sagði Hlöðver og
bætir við að Hrafnar séu tilbúnir
með nýja plötu.
„Við erum með stórt lúxusvanda-
mál og það er mikið af efni/tónlist
sem við erum tilbúnir með og
þurfum að koma frá okkur. Við
erum núna búnir að taka upp plötu
sem er tilbúin til útgáfu. Síðan erum
við með efni á aðra plötu sem við
erum langt komnir með. Megnið af
þessu eru okkar eigin lög og textar.
Síðan erum við með um 60 „týnd
þjóðhátíðarlög“ í verkefni sem við
erum að vinna úr. Þar eru nokkrar
perlur. Það er ákveðin forgangs-
röðun í gangi með þetta allt og
okkur liggur á að koma þessu frá
okkur á meðan sköpunarkrafturinn
er svona mikill og frjór.“
Í valdi okkar Eyjamanna að
leyfa laginu að lifa eða
gleymast
Þó að Goslokalagið verði hápunktur
kvöldsins þá verður einnig margt
annað á boðstólnum hjá Hröfnum.
„Á tónleikunum verðum við með
amerískt tökulag núna og búnir að
smíða texta við það og það heitir
Þjóðhátíðarstúlkan mín í okkar
flutningi. Það verður líka frumflutt á
föstudaginn. Við ætlum að selja
disk með þessum tveimur lögum á
vægu verði í takmörkuðu upplagi til
að ná upp í kostnað við upptökur og
fl. Einnig verður Krunk platan til
sölu.
En fókusinn er á Goslokalagið
Heim til Eyja og í raun erum við á
þessum tónleikum að afhenda
Eyjamönnum lagið og síðan er það
í valdi okkar Eyjamanna að leyfa
laginu að lifa eða gleymast. Þetta er
mikil ábyrgð sem við Hrafnarnir
setjum á tónlistarunnendur, sem að
lokum eru stóri dómurinn. Vonandi
fær lagið meðbyr og endar í
söngbókum og villtum gítarpartýum
í Eyjum og hjá öllum sem eru að
ferðast til Eyja. Toppurinn væri að
heyra einhverja kóra flytja þetta í
framtíðinni. Vonandi nær þetta inn í
stóra Eyjahjartað og lifir þar.“
Hafið þið fengið einhver viðbrögð
við laginu? „Við höfum fengið
frábær viðbrögð og allt mjög
jákvætt. Allt við lagið og textann
virðist ganga fullkomlega upp sem
Gosloka- og Eyjalag. Síðan gerði
Davíð Helga flott myndband sem
smellpassar við lagið og Eyjastemn-
inguna og flottar drónamyndir frá
Helga Thorshamar. Lagið fær mikla
spilun á netinu og YouTube og það
er það sem við viljum. Þetta virðist
allt vera að færast á netið og
útvarpsspilun skiptir sífellt minna
máli. Þetta virðist ætla að stimpla
sig inn sem Eyjalag sem væri mikill
heiður fyrir okkur,“ sagði Hlöðver.
Mjög sáttir við lokaniður-
stöðuna
Aftur vildi Hlöðver koma þakklæti
sínu og Hrafna á framfæri. „Við
viljum koma miklu þakklæti til
Gísla Stefánssonar og Birgis
Nielsen fyrir þeirra framlag við
upptökur og hljóðblöndun á laginu.
Það er alltaf spennandi að hitta aðra
tónlistarmenn og taka smá snúning
og vinna með hugmyndir. Þessi
snúningur var virkilega skemmti-
legur og ljúfur. Þeir setja sannarlega
sinn lit á lagið með trommuleik,
orgel og fallegu píanó undirspili.
Síðan eru einhverjar raddir þarna á
bak við sem enginn veit hverjar eru.
Stundum verður til galdur og
þannig var þetta. Lagið var ekki
útsett að fullu þegar við mættum í
Landakirkju þar sem lagið var tekið
upp. En þetta er afraksturinn af
þessu samstarfi og allir leggja smá í
púkkið og gefa af sér. Við erum
mjög sáttir við lokaniðurstöðuna,“
sagði Hlöðver og bætti við að
lagakeppni væri af hinu góða.
„Síðan er auðvitað frábært að fá
inn samkeppni um Goslokalag. Það
er fullt af fólki sem er músíkalskt
og getur samið lög en á erfitt með
að koma því frá sér eða spila.
Bandalag vestmannaeyskra
söngva- og tónskálda og Gosloka-
nefnd eiga heiður skilið fyrir að
opna á þessa möguleika. Lagið
okkar var á leiðinni niður í skúffu
og til brúks á öðrum vettvangi og
hefði sennilega endað þar ef við
hefðum ekki séð þessa auglýsingu
um samkeppni Goslokalagsins.
Þetta er kannski ekki ólíkt því sem
við Hrafnarnir erum að gera með
að safna saman gömlum þjóðhá-
tíðarlögum sem ekki náðu eyrum
dómnefnda. Það er alltaf erfitt að
vera með lag sem er hafnað en það
er bara eitt lag sem vinnur í keppni
og hin lögin geta verið óslípaðar
perlur. Við erum búnir að finna
nokkrar perlur og erum að vinna
hægt og sígandi í að útsetja og
koma því efni frá okkur. Ef
einhverjir vilja styrkja það verkefni
að þá þiggjum við það með
þökkum. Þarna erum við með um
60 gamlar upptökur til að vinna úr í
misgóðum gæðum en melódían/
laglínan skilar sér. Gaman að sjá
svo hvernig lögin og útsetningar
breytast eftir því á hvaða áratug
lögin eru samin, elstu úr dans-
lögum, í gegnum diskótímabilið og
svo í minni áherslu á danstaktinn en
meira í brekkusöng. Sennilega eru
elstu lögin frá því 1975 eða rétt eftir
gos,“ sagði Hlöðver.
Á laugardagskvöldið verða
Hrafnar síðan í miklu stuði þar sem
þeir munu taka þátt í að skemmt-
anahaldi. „Svo ætlum við að slá upp
opnu einkapartýi í Sæsa húsinu /
Gírkassahreppi við Skvísusund.
Þetta er í nýju íþróttamiðstöðinni
sem Þingholtslaukarnir eru að setja
upp. Þessi nýja ZAME íþrótta-
akademía ætlar að halda utan um og
styrkja þetta partý. Þá stillum við
hljómsveitinni upp með stuðpró-
grammi og verðum meira rafmagn-
aðir. Tökum þá fram okkar gamla
ballstemmingar og ullarsokkajass-
prógrammið. Gamla rokkið og írsku
slagararnir og m.fl. ásamt nýju efni
frá okkur. Þetta verður hrikalegt
stuð og krunk krunk.“
Goslokahátíð 2017 :: Hrafnar með tónleika í Eldheimum á föstudaginn:
Vonandi nær þetta lag inn í
stóra Eyjahjartað og lifir þar
Einar KriStinn HElgaSon
einarkristinn@eyjafrettir.is