Fréttir - Eyjafréttir - 05.07.2017, Side 18

18 Eyjafréttir / Miðvikudagur 5. júlí 2017
Frá því að eldgosasafnið Eldheimar
opnaði hefur það notið mikilla
vinsælda. Á safninu eru tvær
sýningar, annarsvegar er saga
Heimaeyjargossins 1973 sögð á
áhrifamikinn hátt og hinsvegar er
fræðslusýning um þrónu lífs í
Surtsey, sem gaus 1963 – 67.
Surtsey er einnig á heimsminjaskrá
Sameinuðu þjóðanna fyrir sérstöðu
sína.
Það er greinilegt að áhugi erlendra
ferðamanna á eldgosum er mikill.
Frá opnun Eldheima fyrir tæplega 3
árum hafa hátt í 100.000 gestir
heimsótt safnið. Flestir þeirra eða
um 80% eru erlendir ferðamenn.
Það styrkir áhrifin af Eldheimum
að safnið er við rætur Eldfells,
fjallsins sem varð til í náttúruham-
förunum miklu 1973. Miðpunktur
safnsins eru rústir húss er stóð við
Gerðisbraut 10. Það á sér enga
hliðstæðu í heiminum að jafn ungar
gosminjar hafi verið grafnar upp.
Með hjálp nýjustu margmiðlunar-
tækni við hlið húsarústanna er
gosnóttin 23. janúar 1973 rifjuð
upp. Farið yfir hvernig það var fyrir
um 5300 íbúa Vestmannaeyja að
vakna við drunur eldgossins og
flýja í skyndi heimili sín. Margir
þeirra sáu þau aldrei aftur. Á fjórða
hundrað hús og byggingar urðu
hrauni, ösku og eldi að bráð.
Fengið lofsamleg ummæli
Safnið hefur fengið mjög lofsam-
leg ummæli hvort sem er í fjöl-
miðlum eða á Tripatvisor. Safnið
hefur tekið við fjölda viðurkenninga
s.s. Hönnunarverðlaunum ársins
2015. Það var einnig mikil
viðurkenning fyrir safnið að The
Guardian valdi það á lista yfir
áhugaverðustu nýjungar á sviði
ferðaþjónustu um víða veröld á sl.
ári.
Hönnuður Eldheima er Axel
Hallkell Jóhannesson, honum hefur
svo sannarlega tekist vel til.
Arkitektúr hússins hefur vakið
mikla athygli fyrir einstök frum-
legheit. Byggingin á sér enga
hliðstæðu. Það er hátt til loft og vítt
til veggja og hægt að virða fyrir sér
húsarústirnar frá ýmsum sjónar-
hornum, frá svölum á annarri hæð
eða brú sem liggur í gegnum
bygginguna.
Í safninu er einstaklega skemmti-
legt rými fyrir veitingasölu og
menningarviðburði. Útúr rýminu er
gengið út á pall, með stórkostlegu
útsýi yfir Vestmannaeyjar. Það er
ánægulegt að segja frá því að þetta
rými býður uppá einn besta
hljómburð landsins. Nokkuð sem
styrkir og eflir svo sannarlega
mikilvægi og notagildi þessa rýmis.
Arkitekt hússins heitir Margrét
Kristín Gunnarsdóttir.
Fyrir utan það að vera safn á
heimsmælikvarða þá eru Eldheimar
einnig menningarmiðstöð. Á
safninu eru reglulega metnaðarfullir
menningarviðburðir. Tónleikar,
myndlistasýningar, bókmenntadag-
skrár, m.m.
Á komandi goslokahátíð verður að
vanda líflegt í Eldheimum.
Óperusöngvararnir Silja Elsabet
Brynjarsdóttir og Alexander Jarl
Þorsteinsson verða með tónleika
sem og Hrafnar. Listakonan Þórunn
Bára verður með sýningu svo
nokkuð sé nefnt.
Síðustu helgina í október verður
svo grísk menningarhátíð. Von er á
grískum tónlistarmönnum, grískur
matur verður fram borinn og Egill
Helgason talar um kynni sín af
Grikkjum og Grikklandi.
Vestmannaeyjabær rekur fjögur
söfn í Safnahúsi Vestmannaeyja,
skjalasafn, listaverkasafn, ljós-
myndasafn og bókasafn. Þeirra elst
er Bókasafnið, stofnað 1862.
Bókasafn Vestmannaeyja
er eitt af stærri bókasöfnum
landsins, með tæplega 100.000
bækur og tímarit, auk vaxandi safns
hljóðdiska, hljómdiska, vhs-spóla
og annars efnis af því tagi. Svo sem
gjarna er í almenningsbókasöfnum
eru nýjustu bækurnar vinsælastar
og er reynt að kaupa 2-4 eintök af
flestu því sem til vinsælda er fallið,
s.s. skáldsögur, ævisögur, ljóðasöfn,
alþýðlegar fræðibækur hvers kyns
o.s.frv. Undanfarin ár hefur útlánum
fækkað á safninu í takt við almenna
fækkun á landsvísu en síðasta ár
varð heldur betur breyting þar á.
Árið 2016 var útlánaaukning upp á
rúm 23% sem er þeim mun
athyglisverðara að um 4% sam-
dráttur var á sama tíma að meðaltali
í útlánum almenningsbókasafna
landsins. Eitt af því sem sérkennir
Bókasafnið er að það býr við þá
sérstöðu sökum landfræðilegrar
stöðu sinnar að geta ekki vísað á
önnur bókasöfn og þarf því að
kaupa efni sem almennt er ekki
mikil áhersla lögð á í almennings-
bókasöfnum. Þannig eru vandaðar
fræðilegar útgáfur á hinum ólíku
fræðasviðum, tímarit á sérsviðum
o.þ.h. keypt inn á safnið í nokkru
mæli sem eykur gæði og fjölbreyti-
leika. Undanfarin ár hefur verið
lagður metnaður í að byggja upp
átthagadeild safnsins, þ.e. bækur
sem fjalla um Vestmannaeyjar eða
eru eftir Vestmannaeyinga. Það safn
telur nú á annað þúsund titla.
Einnig eru hér fjölmörg sérsöfn
sem ekki hafa runnið inn í megin-
safnið. Meðal þeirra eru á annað
hundrað bækur úr fórum Sveins
Jónssonar, föður Júlíönu Sveins-
dóttur eins mesta listamanns
Eyjanna.
Annað slíkt sérsafn eru tæplega
tvö þúsund bækur Ingólfs Guðjóns-
sonar frá Oddstöðum. Það eykur
mjög gildi þessa safns að margar
bókanna eru innbundnar af Ingólfi
sjálfum sem var listabókbindari.
Meðal þess sem Ingólfur hefur
þaulsafnað og innbundið eru
heildarsöfn Þórbergs og Halldórs
Laxness í frumútgáfum auk bóka
um þjóðleg fræði sem margar eru
orðnar fágætar.
Stærsta og merkasta sérsafn
Bókasafns Vestmannaeyja er
bókagjöf Ágústar Einarssonar
prófessors. Með tilkomu þeirrar
gjafar er Bókasafnið komið í hóp
stærri fágætisbókasafna landsins.
Meðal þeirra rösklega tvö þúsund
bóka sem um ræðir eru allar
biblíuútgáfurnar frá Guðbrandsbi-
blíu 1584 að telja; Crymogea
Arngríms lærða frá 1610; Íslend-
ingabók Ara fróða og Kristni sagan
báðar frá 1688; Heimskringla
Snorra Sturlusonar í sex binda
ritsafninu 1777-1826; frumútgáfur
fyrstu bókar helstu skálda frá 18. og
19. öld; Fjölnir, Ný félagsrit,
Íslensk sagnablöð og Minnisverð
tíðindi, allt í heild sinni og í
frumútgáfum. Elst er latínurit frá
1556. Margar bókanna eru aðeins til
á fáeinum öðrum söfnum, sumar
jafnvel á engu öðru safni. Fágætis-
bókasafn Ágústar hefur gefið
Vestmannaeyingum nýja sérstöðu á
landsvísu og nú er unnið að því að
koma því fyrir þannig að fyllsta
öryggis sé gætt við varðveislu þess
og um leið að unnt sé að kynna og
sýna úr safninu eftir því sem tilefni
gefast.
Skjalasafn Vestmannaeyja
var stofnað árið 1980 og eru í
safninu vistuð um 700 hillumetrar
af opinberum skjölum og persónu-
legum einkagögnum einstaklinga úr
Vestmannaeyjum. Meðal stærstu
einkasafna eru gögn úr fórum sr. Jes
Gíslasonar, Þorsteins Þ. Víglunds-
son og Árna Árnasonar símritara.
Árið 2012 var úrval úr verkum Árna
Árnasonar gefið út í bókinni Eyjar
og úteyjalíf en það sem ekki komst
í bókina var gert aðgengilegt á
heimaslod.is, vef um menningararf
Vestmannaeyja. Á skjalasafninu eru
varðveittar fágæta heimildir um
sögu atvinnuþróunar og mannslífs í
Vestmannaeyjum.
Listaverkasafn
Vestmannaeyja
hýsir tæplega 700 listaverk sem
hafa bæst við í safnið á síðustu
tæpum 100 árum. Stærsti hluti
safnsins eru vitaskuld málverk eftir
okkar þekktustu Eyjalistamenn á
borð við Júlíönu Sveinsdóttur,
Guðna Hermansen, Engilbert
Gíslason og Axel Einarsson. Þá er
þar einnig að finna safn 36
listaverka eftir Jóhannes Sveinsson
Kjarval sem hjónin Sigfús og
Jarþrúður Johnsen afhentu safninu
árið 1967.
Ljósmyndasafn
Vestmannaeyja
var fram undir 2012 með um 40.000
ljósmynda, þar af um helmingur
ljósmyndir Kjartans Guðmunds-
sonar. Sumar mynda Kjartans eru
landsfrægar og má t.d. nefna
ljósmyndir hans af Kötlugosinu
1918. Árið 2012 var hins vegar
brotið í blað í sögu Ljósmynda-
safnsins er fjölskylda Óskars
Björgvinssonar afhenti gervalt safn
hans. Áætlað magn er um 150.000
ljósmyndir og hafði safnið þar með
margfaldast.
En stærri urðu skrefin áður en
varði. Tveimur árum síðar, eða
2014, var langstærsta ljósmynda-
safn í sögu Vestmannaeyja, og
a.m.k. eitt allrastærsta safn
ljósmynda úr einkaeigu afhent er
Sigurgeir Jónasson afhenti sjálfur
ásamt fjölskyldu sinni a.m.k. fjórar
milljónir ljósmynda. Við þau
tímamót varð Ljósmyndasafn
Vestmannaeyja eitt stærsta
ljósmyndasafn landsins.
Sigurgeir varð heimsfrægur er svo-
nefndar eldingamyndir hans í
Surtseyjargosinu birtust í öllum
helstu blöðum heimsins undir lok
árs 1963 og fyrrihluta árs 1964.
Meginþorri mynda Sigurgeirs fjallar
aðeins um eitt viðfangsefni – Vest-
mannaeyjar – sem fyrir vikið á
fágætan aðgang að eigin sögu.
Atvinnusagan, mannlífsflóran,
breyttir hættir hins daglega lífs,
umhverfi sem var, hús sem eru
horfin, í senn hversdagsheimur og
stórviðburðir Eyjanna er allt
óvenjulega aðgengilegt í 70 ára
starfi eins manns. Á síðasta ári
bættist enn við er um 1.000
teikningar Sigmunds Jóhannssonar
voru formlega afhentar til viðbótar
við um 10.000 teikningar hans sem
þegar voru komnar í hús. Ekki þarf
að hafa mörg orð um Sigmunds-
teikningarnar, svo rótgrónar sem
þær eru orðnar þjóðarsálinni.
Í þessari stuttu samantekt kemur
berlega í ljós að Safnahús Vest-
mannaeyja hýsir margan gullmol-
ann að því er tekur til menningar og
sögu Vestmannaeyja og landsins
alls. Á vegum Safnahúss og í
samstarfi við Sagnheima, byggða-
safn er leitast við að draga fram hið
markverðasta með reglubundnum
sýningum, dagskrám, ráðstefnum
og hverju öðru sem að gagni mætti
koma við að opna enn frekar
aðgang að þeim perlum sem hér eru
varðveittar. Í samstarfi Safnahúss og
Sagnheima hefur á undanförnum
árum verið boðið upp á 50-70
dagskráratriði og sýningar á ári
hverju og vonumst við til að það
samstarf megi halda lengi áfram
– enda af nógu að taka þegar hugað
er að menningararfi Vestmannaeyja
í Safnahúsinu.
Safnahús Vestmannaeyja :: Fjögur söfn undir hatti Vestmannaeyjabæjar:
Meðal merkustu safna á landinu öllu
í bókum, listaverkum og ljósmyndum
kári Bjarnarson
forstöðumaður
kristín jóhannsdóttir
forstöðukona
Eldheimar vinsælasti viðkomustaður
erlendra ferðamanna í Eyjum